Kan massaal protest de cultuurbezuinigingen nog stoppen?

Vandaag praat de Kamer over het voornemen van staatssecretaris Zijlstra om 200 miljoen euro te bezuinigen op kunst en cultuur. Tegelijkertijd is er een grote demonstratie op het Malieveld in Den Haag. Is er nog hoop voor de kunstenaars? Tien vragen en antwoorden.

Beeld anp

1. De protesten in de kunstwereld culmineren vandaag in een grote demonstratie op het Malieveld in Den Haag. Heeft dat nog wel zin?
Niet om de bezuinigingen omlaag te krijgen. Het is 200 miljoen en het blijft 200 miljoen. De 'fasering' die de Raad voor Cultuur graag wil - het uitsmeren van de bezuinigingen over meerdere jaren om instellingen de kans te geven meer eigen geld binnen te halen - komt er ook niet. Vanaf 2013 subsidieert het Rijk aanzienlijk minder instellingen. Bovendien wordt er fors gekort op de fondsen voor de beeldende kunst en de podiumkunsten.

2. Waarom is Zijlstra tegen het faseren van de bezuinigingen?
Hij schat de 'frictiekosten' die ontstaan door de bezuinigingen, zoals geld voor de afvloeiing van werknemers en schadevergoedingen wegens het opzeggen van huurcontracten, op 150 miljoen euro. De eerste 200 miljoen euro aan bezuinigingen gaan er grotendeels aan op. Zijlstra is bang dat als hij de bezuinigingen uitsmeert, hij later alsnog die kosten moet betalen. En hij wil in de pas blijven lopen met de subsidieperiode van provincies en gemeenten.

3. En waarom blijft het 200 miljoen euro en geen cent minder?
Allerwege wordt gesteld dat er grote schade zal ontstaan aan de culturele infrastructuur. Maar die 200 miljoen staat in het regeerakkoord. Stel dat er 50 miljoen vanaf wordt gehaald, dan gaan andere sectoren ook eisen dat zij minder hoeven in te leveren. Dat wil de coalitie koste wat kost voorkomen. Bovendien heeft Zijlstra de 'cultuuromslag' die hij bereikt door fors te bezuinigen, met verve verdedigd. Het zou wel een heel grote ommezwaai zijn als hij nu alsnog met een lager bedrag instemt.

4. Verandert de Tweede Kamer vandaag dan helemaal niets aan Zijlstra's plannen?
Op relatief kleine punten komen er aanpassingen. De VVD gaat het Friese theatergezelschap Tryater redden. Fries is een Europees beschermde minderheidstaal, en daar horen ook culturele uitingen bij. Zijlstra zal het CDA enigszins tegemoet komen waar het de regio-orkesten betreft. En de PVV gaat het opnemen voor de cultuur in Limburg, het 'hartland' van de partij.

5. Waarom grijpt de Raad voor Cultuur niet in? Waarom horen we daar zo weinig van?
De Raad is het adviesorgaan van Zijlstra en van de Tweede Kamer. Die adviseerde om ook op de musea en de topinstellingen te korten, twee zaken die Zijlstra niet wil. Het gevolg is dat de podiumkunsten en de beeldende kunsten fors gaan inleveren. En dat wilde de Raad nu juist voorkomen met zijn advies. Nadat Zijlstra zijn plannen bekend maakte, hield de Raad zijn mond. Het woord is eerst aan de Tweede Kamer, stelde voorzitter Els Swaab. Deze week vergadert de Raad over hoe het nu verder moet.

6 Gaat die 200 miljoen direct in, als de Tweede Kamer heeft gesproken?

Dit jaar gaat het nog maar om een relatief klein bedrag, namelijk 30 miljoen euro. Zijlstra heeft 19 miljoen uit het Museaal Aankoopfonds gehaald (bedoeld om bij dreigende verkoop belangrijke kunstwerken in Nederland te kunnen houden), hij laat het Nationaal Historisch Museum (NHM) 6 miljoen euro inleveren en hij heeft de matchingsregeling (waarbij de overheid iedere zelf door een instelling verdiende euro verdubbelde) stopgezet. Vanaf 2012 geldt een efficiencykorting van 2,2 procent voor iedere instelling. In dat jaar wordt er 50 miljoen euro bezuinigd. Het NHM wordt opgeheven, de Cultuurkaart verdwijnt, een aantal regelingen stopt. In 2013 gaat de efficiencykorting naar 5 procent. De bezuinigingen worden dan zeer goed voelbaar. De basisinfrastructuur (BIS) is dan veel kleiner, en er wordt fors op de cultuurfondsen bezuinigd. Samen met de eerdere maatregelen daalt de rijksbegroting voor cultuur in dat jaar van 900 miljoen euro naar 700 miljoen.

7. En hoe ziet het kunstenbestel er vanaf 2013 uit?
Alleen instellingen met een nationale of internationale betekenis en een paar instituten krijgen nog geld van het Rijk. Zijlstra bezuinigt relatief weinig op instellingen als de Nederlandse Opera en het Nationale Ballet. Er komen acht stadsgezelschappen voor theater die ook aan talentontwikkeling moeten doen en acht instellingen voor jeugdtheater.

8. Wat gebeurt er met instellingen die het Rijk niet meer steunt?
Die moeten aankloppen bij het Mondriaanfonds (voor beeldende kunst) of het Fonds voor de Podiumkunsten, en bij sponsors en publiek. Instellingen moeten tot 25 procent aan eigen inkomsten gaan verdienen. Dat geldt trouwens ook voor de instellingen die wel onder het rijk blijven vallen.

9. Het wordt nog druk daar bij die fondsen.
Inderdaad. Neem het Fonds Podiumkunsten. Dat gaat van 63 miljoen euro naar 47 miljoen. Maar tegelijkertijd komen er instellingen langs die bij elkaar voor 30 miljoen euro subsidie kregen van het Rijk. Die moeten ook nog eens meedingen naar geld van het fonds, dat al vele tientallen andere groepen subsidieert. Directeur George Lawson heeft uitgerekend dat er sprake is van een bezuiniging van tegen de 60 procent op kleine en middelgrote theater-, dans- en muziekgroepen. Veel daarvan gaan het niet redden, vreest hij. De belangenorganisatie Kunsten '92 publiceerde zaterdag een onderzoek waaruit zou blijken dat korten op de podiumkunsten meer kosten dan ze opleveren. Onderzoeker Gerard Marlet becijfert het welvaartsverlies op 215 miljoen euro, bij een bezuiniging van 119 miljoen euro.

10. Is alle hoop vervlogen?
Dat hangt ervan af. Volgend jaar gaan onder meer het Fonds Podiumkunsten en de Raad voor Cultuur beslissen wie er nog geld zullen krijgen. Mogelijk ontstaat er zoveel ophef over het verdwijnen van bekende groepen en festivals, dat er dan een 'reparatie' komt van, laten we zeggen, 50 miljoen euro. En wie weet gaat het tegen die tijd economisch wel weer wat beter, en stemt dat de coalitie mild.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden