AnalyseNa de coronapiek

Kan het land nu weer intelligent van het slot gehaald worden?

Het regeringsadvies tegen de verspreiding van het coronavirus wordt nageleefd op een markt in Den Bosch. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Premier Rutte en zijn adviseurs hebben het land op slot gezet, maar nu het ergste achter de rug is, blijken ze niet van zins de sleutel af te staan. Terwijl de burger hunkert naar wat meer speelruimte en creativiteit.

Natuurlijk vond hij het ‘zuur’, hij had er ‘enorm mee geworsteld’. Maar toen puntje deze week bij paaltje kwam en er voor het eerst versoepeld kon worden, toonde premier Rutte zich vooral een trouw sleutelbewaarder van de lockdown. Versoepelen prima, maar niet te snel en hooguit met halve kinderklasjes tegelijk graag.

Verstandig. Het virus met de tentakels heeft welbeschouwd nog maar een licht tikje uitgedeeld aan Nederland. Toch heeft het al tegen de 10 duizend landgenoten gedood, het zorgsysteem aan het wankelen gebracht en het openbare leven platgelegd. Kun je nagaan wat het virus nog in petto heeft als je het te veel loslaat: negentien op de twintig mensen kunnen het nog krijgen.

Maar er is ook die andere kant. We zullen nog maanden, zo niet jaren door moeten met de nieuwkomer. En dat betekent dat we ons tot het virus moeten leren te verhouden.

Tot dusver toonde Rutte zich een loyaal draaiboekvolger. Dat draaiboek, waarop ook de experts van het Outbreak Management Team leunen, schrijft nauwgezet voor wat te doen bij virusuitbraken. Verspreidt het zich via druppelinfectie? Houdt anderhalve meter afstand. Is het een pandemie? Flatten the curve.

Maar nu, opeens, is het draaiboek uit. Er is geen mooi einde en geen nawoord, alleen een korte, zakelijke mededeling: ‘Er wordt teruggekeerd naar de normale werksituatie’. Dat klinkt door in de adviezen van de wetenschappers, die het met zoveel woorden zeggen: tot hier reikt onze kennis, vanaf nu dreigt ‘onzeker risico’, zoals het OMT deze week noteerde.

Hangende plaat

En dus dreigt de plaat te blijven hangen. Mondkapjes? Bij het kabinet kan het steevast op een ‘njet’ rekenen, keurig medisch onderbouwd, maar zonder gevoel voor de psychologie die schuilgaat achter die roep. De kappers alvast openen, gewone burgers testen, mantel- en thuiszorgers beter beschermen: het kabinet wil er niet van weten.

Liefst zou men het draaiboek in omgekeerde volgorde weer ‘afschalen’, zoals dat heet. Tot het weer is zoals op bladzijde één, waarbij het land min of meer vrij is van corona en de veldwachter nieuwe virusintroducties opspoort en isoleert. Zou men heus geloven dat het virus, dat al een half miljoen Nederlandse kelen infecteerde, zich nog laat verjagen?

Intelligent unlocken, het kabinet en zijn adviseurs moeten het nog een beetje leren. Je merkt het aan de verbetenheid waarmee minister De Jonge zich aan de corona-app vastklampt, kansloos volgens technologiekenners maar niet volgens de minister. Je ziet het aan de devotie waarmee Rutte de anderhalvemetereconomie omarmt. Anderhalve meter afstand zegt het draaiboek, dus anderhalve meter zal het zijn. Zou Rutte beseffen dat deze allesontwrichtende regel in omringende landen veel minder strikt wordt uitgedragen, wetenschappelijk niet heel sterk is gefundeerd (de WHO hanteert één meter), en in feite niet eens nodig is zo lang men trouw in de elleboog niest en – beter nog – thuisblijft bij verkoudheid?

Wat meespeelt is dat Ruttes denktank meer verstand heeft van virusdeeltjes dan van mensen. Het OMT, gedomineerd door microbiologen en virologen, beziet de wereld zoals een virus zou doen: waar liggen de kansen voor verspreiding, waar zit het ‘dorre brandhout’ dat nog kan ontbranden, zoals epidemiologen burgers graag noemen? Wie zich wil wapenen met een mondkapje of aankomt met een creatief idee om zijn winkel weer te openen, is in die realiteit maar onverstandig: blijf liggen, brandhout, en ga nou niet met de lucifers spelen.

Die technocratische blik is cruciaal zo lang het crisis is – hij heeft naar schatting 23.354 ic-opnames gescheeld, berekende het RIVM deze week. Maar nu de eerste schermutseling met het virus zo’n beetje afloopt en het draaiboek uit is, wordt het tijd het debat weer wat meer te politiseren. Te beginnen met die fundamentele, politieke vraag die we in alle hectiek helemaal vergaten te stellen: hoe willen we ons eigenlijk tot het virus verhouden?

Duurzame aanpak

Is de aanpak ‘smoor het virus met alles wat je hebt’ wel duurzaam? Hoe zit het met de koers die een groep Amerikaanse modelleurs voorstelt: breid de zorgcapaciteit permanent uit, zodat we ziektepieken beter kunnen opvangen? Maakt het kans als we ons toeleggen op het afschermen van kwetsbare groepen, zoals onder meer politiek econoom Robin Fransman voorstelt? Willen we het land niet regio voor regio ‘unlocken’, zoals twee dwarse Rotterdamse epidemiologen voorstellen?

Niemand stelt voor om, op z’n Trumps, ontsmettingsmiddel te injecteren of het virus los te laten. Maar, zoals medisch antropoloog Christos Lynteris schrijft, ‘de sleutel tot het succesvol beheersen van epidemieën is om ze niet alleen te begrijpen als biologische gebeurtenissen, maar ook als sociale processen’. Neem het mondkapje: microbiologisch gezien tamelijk onzinnig, maar sociologisch en psychologisch een belangrijk middel waarmee mensen gemeenschapszin mobiliseren. ‘Gezichtsmaskercultuur voedt het gevoel van een gedeeld lot, van wederzijdse verplichting en van burgerplicht.’ Dat kon de komende tijd wel eens hard nodig zijn.

Een burgerlijke opstand dreigt. Niet uit onwil over de maatregelen of luiheid tegenover het virus – maar uit verlangen naar een creatievere aanpak dan de starre, bureaucratische manier waarop het kabinet de sleutels hanteert.

Zijn we misschien te voorzichtig?
De sluiting van de scholen heeft nauwelijks bijgedragen aan het terugdringen van corona, liet het kabinet deze week doorschemeren. En dan was het virus ook nog eens al op zijn retour toen we de horeca en de kappers sloten. Hebben we soms maatregelen tevéél genomen?

Hoe dodelijk is het coronavirus? Dit zeggen de cijfers
Het is een confronterend onderwerp: hoe dodelijk is het coronavirus eigenlijk? Wie voorbij de emotie naar de cijfers kijkt, kan – hoe voorzichtig – ook een aantal conclusies trekken. Ook over het gevaar voor uzelf.

Weer naar de kroeg, op reis en naar werk met een ‘immuniteitsbewijs’, is die mogelijkheid reëel?
Na Duitsland, Frankrijk en Griekenland is ook in Chili de discussie losgebarsten of degenen die corona hebben gehad een ‘immuniteitspaspoort’ kunnen krijgen. Dat zou dan aantonen dat ze beschermd zijn tegen het virus. Maar experts waarschuwen: garantie tot de voordeur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden