Kan er hier een raampje open?

IN TERNEUZEN STAAT volgens sommigen HET IDEALE KANTOOR. HET PAND IS MILIEU- ÉN MENSVRIENDELIJK GEBOUWD, MET LEMEN MUREN EN GEITENHAREN TAPIJTEN....

Tussen talloze planten kronkelt een beekje waarin tropische vissen zwemmen. Onder het grote glazen dak staan ronde tafels, waaraan groepjes mensen koffie drinken. Zonlicht valt op het terras, een briesje komt door een opengeschoven pui naar binnen.

Dit is geen vakantieoord, maar een kantoorgebouw. Het pand van Rijkswaterstaat in Terneuzen, in 2000 ontworpen door architectenbureau OpMaat, is het voorbeeld van de ideale werkplek. Het ontwerp is duurzaam, milieu- en vooral: mensvriendelijk.

Veel bedrijven zouden dit gebouw als voorbeeld kunnen nemen, zegt ingenieur Atze Boerstra, eigenaar van het Rotterdamse bedrijf Boerstra Binnenmilieu Advies (BBA). Dagelijks adviseert hij bedrijven en instellingen over hoe je de ideale werkplek creëert. Voor het binnenklimaat is veel te weinig aandacht in Nederland, vindt Boerstra, en dat heeft consequenties voor de fysieke én mentale gezondheid van werknemers. En dat heeft weer gevolgen voor de omzet van een bedrijf.Center Parcs

'Een slecht binnenmilieu kan de productiviteit van werknemers met 15 procent doen afnemen', zegt Boerstra. Bij BBA werken naast techneuten een psycholoog en een gezondheidskundige. Ze houden studies bij met als onderwerp binnenmilieu, voeren zelf onderzoek en metingen uit naar bijvoorbeeld de luchtkwaliteit en hebben gesprekken met werknemers. Tot de klantenkring behoren bedrijven, scholen, universiteiten, ziekenhuizen en ministeries.

'Onze centrale hal heeft wel iets weg van Center Parcs met al die tropische planten', grapt Kees Jansen, destijds bouwcoördinator van het Rijkswaterstaatkantoor, vanachter zijn bamboehouten bureau. 'Het is een atrium, alle kamers komen er op uit.' Her en der zijn vergaderplekken gecreëerd, en verscholen tussen het groen staan printers, faxapparaten, postvakjes en koffiemachines. Het pand is volledig uit natuurlijk materiaal opgebouwd. De gevel is van hergebruikt hout, uit de havens van Breskens. De binnenwanden zijn van leem. 'Leem houdt de warmte vast, dempt het geluid en reguleert de luchtvochtigheid. Bovendien heeft leem een veel aangenamer uitstraling dan beton of gips', zegt Jansen. Daglicht

Het kantoor in Terneuzen heeft geen ramen met getint glas en loeiende airco's, maar veel licht en een aangename temperatuur. Dankzij het grote glazen dak is er overal daglicht. Vlak onder het dak hangen spiegels, die de zonnestralen verdelen. 'Er zijn zo veel mensen die onder beroerde omstandigheden werken, terwijl je heel wat uren van je leven doorbrengt op kantoor', zegt Jansen. 'In ons pand zou je ook moeten kunnen wonen, dat was een uitgangspunt.'

In een pand met veel daglicht zijn werknemers productiever dan in met tl-buizen verlichte kantoren met getint glas, weet Boerstra. 'Getint glas is heel fout. Het heeft een deprimerend, en vermoeiend effect.' Iedereen zou een bureau aan het raam moeten hebben, vindt hij. 'Daglicht regelt je bioritme.' Over de luchtkwaliteit op de Nederlandse werkvloeren wordt volgens hem het meest geklaagd. Een vervuild, verouderd of verkeerd afgesteld ventilatiesysteem kan leiden tot gezondheidsklachten als duizeligheid, hoofdpijn en prikkende ogen. Ook dampen van muurverf en het tapijt of ozon uitgestoten door elektronische apparatuur, kunnen schadelijk zijn. Het sick building syndrome is een verzamelnaam voor dat soort klachten, zegt Boerstra.

Dergelijke problemen doen zich vooral voor in grote gebouwen uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. 'Die je zie je nog overal staan in Nederland. Er wordt altijd geklaagd over de temperatuur en er kan geen raampje open. 80 Procent van de scholen heeft problemen met verse lucht. En dat leidt weer tot grote concentratieproblemen.' Er zijn gevallen bekend van langdurig ziekteverzuim, en rechtszaken aangespannen door 'vergiftigde' werknemers.Behaaglijk

Ook onze psyche heeft te lijden onder een slecht binnenmilieu. Zo heeft een te koude of te warme omgeving een nadelig effect op onze prestaties.

'Zowel bij kou als bij warmte zijn mensen minder productief. Ze kunnen zich niet concentreren en maken aanzienlijk meer fouten. Veel psychologen gaan ervan uit dat de mens gemaakt is om buiten te zijn, en dus is ingesteld op een wisselende temperatuur en luchtvochtigheid. Anderen beweren dat dat een constante temperatuur juist de beste werkprestaties oplevert.'

Bij BBA pleiten ze voor een airco, in combinatie met ramen die open kunnen.

In Terneuzen zijn de ramen voorzien van roosters. De lucht die daardoorheen komt wordt via gaatjes in de binnenwanden richting het atrium door een enorme schoorsteen 'opgezogen'. Zo ontstaat er een natuurlijke airco.

'Bedrijven besteden vaak duizenden euro's aan een ventilatiesysteem, en het is dan bijna altijd te koud', zegt Theo Spuesens, rayonchef bij Rijkswaterstaat. 'In mijn kantoor is het behaaglijk met een constante temperatuur van 19 graden. Maar per kamer kun je de verwarming zelf tot drie graden warmer of kouder afstellen.'

Het kantoor van Spuesens heeft uitzicht op het water. 'Dit pand is gebouwd op een begroeide landtong, dus ik zie het water en groen.'

De muren in zijn kamer hebben de kleuren 'paprikarood' en 'maïsgeel'. De verf is op basis van lijnolie. 'Puur natuur. De kleuren dragen bij aan de huiselijke sfeer, en het ruikt naar citroen en sinaasappel'. Het tapijt is van geitenhaar. 'Dat stinkt niet, en is milieuvriendelijk', zegt Jansen, terwijl hij comfortabel leunt tegen de balustrade van de houten galerij. 'Die is speciaal zo breed gemaakt, zodat het uitnodigt om even tegen te gaan hangen en een praatje te maken met collega's.'

Bij Boerstra Binnenmilieu Advies adviseren ze werkgevers om hun werknemers zo veel mogelijk autonomie te geven. Boerstra: 'Geef ze controle over de lichtschakelaar, de knop van de verwarming en de zonwering. Laat ze zelf de hoogte van hun bureau en stoel afstellen. Helaas worden veel gebouwen worden nog altijd ontworpen vanuit het principe one size fits all.'

Die aanpak is uit de tijd, denkt Boerstra. 'Een mens functioneert het best binnen een eigen territorium, met ruimte voor een persoonlijk tintje, zoals een fotolijstje en een plantje.' Meer dan vier man op een kamer is te veel. Collega's moeten niet mee kunnen kijken op je beeldscherm, en telefoongesprekken afluisteren.Dichte deuren

'Jammer genoeg hebben veel werknemers in Nederland niet eens een deur in hun kantoor', zegt Boerstra. 'Een perfecte privacy-regulator, want een kind weet zelfs welk signaal je afgeeft als een deur dicht is: niet storen. Staat hij op een kier, dan mag je wel even interrumperen als het echt belangrijk is. Staat de deur wagenwijd open dan weet iedereen: ik kan gerust naar binnen stappen.'

Bij Rijkswaterstaat vinden enkele werknemers dat ze onvoldoende privacy hebben. Alle kantoren in het pand hebben een deur, maar ook een glazen wand. Vanuit ieder kantoor is er zicht op alle hoeken van het gebouw. Jansen: 'De organisatie is letterlijk en figuurlijk transparant. Dat kan heel handig zijn, ik kan altijd zien of iemand aanwezig is. Maar sommigen voelen zich bekeken.'

Toch zijn de meeste werknemers zeer tevreden over 'hun' kantoor, wijzen enquêtes uit. Of dit ideale binnenklimaat het personeel ook productiever maakt durft Jansen nu nog niet te zeggen. 'Maar mensen gaan hier wel met plezier naar toe, omdat ze het gevoel hebben thuis te zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden