Column

'Kan een overleden schrijver zich een mooiere nagedachtenis wensen?'

'Zou ik alles van de schrijver en de mens Hermans willen weten?', vraagt Lidy Nicolasen zich af. 'Ik denk het niet. Maar ik weet wel zeker dat ik me die vraag nooit zou hebben gesteld als Otterspeer en Pam met hun geruzie me er niet met de haren hadden bijgesleept.'

Schrijver Willem Frederik Hermans in 1993.Beeld anp

Het heeft iets geruststellend ouderwets, het geruzie over de biografie van W.F. Hermans. Willem Otterspeer en Max Pam liggen op ramkoers. Wat heet, ze zijn bereid elkaar de strot af te bijten. We hebben niet eens de napjes en draadjes van Grunbergs emotionele hersenmeting nodig om dat te weten.

Onderwerp Hermans was bij leven zelf vaak aanstichter van een conflict. Nu zijn het niet zijn vijanden maar zijn adepten die slaags raken. Kan een reeds overleden schrijver zich een mooiere nagedachtenis wensen?

Otterspeer is Hermans' biograaf. Komende week verschijnt zijn boek, waaraan hij vanaf 2000 heeft gewerkt en dat nog maar het begin lijkt te zijn van wat hij over Hermans kan vertellen. Pam is een diepe bewonderaar van Hermans. Pam vindt dat Otterspeer er een potje van heeft gemaakt, betoogde hij afgelopen week op de opiniepagina. Otterspeer kreeg de kans meteen te reageren. Hij beschuldigt Pam van rancune en roddel.

Pammetje
Ze mogen elkaar al veel langer niet, maar dat doet er even niet toe. Otterspeer is net iets ruwer als hij Pam badinerend toespreekt met Pammetje en een van diens bronnen voor gek zet door uit zijn brief aan Hermans te citeren. Pam houdt zich meer bij de inhoud. Hij put uit eigen herinnering en Hermans gelieerde instanties om te constateren dat de biograaf ondeugdelijk en onzorgvuldig werk heeft afgeleverd.

De biografie is getiteld De Mislukkingskunstenaar, een verwijzing naar een brief van Hermans aan Gerard Reve. Citaat: 'De boodschap uit mijn boeken is nu eenmaal de nietigheid van alles - dat zou niet zo wezen als ik zelf deze nietigheid niet onderging.' Voor Pam is zo'n titel vloeken in de kerk, de heiligschennis ver voorbij. 'Wat een rare titel voor een schrijver die bijna veertig jaar de Nederlandse letteren heeft beheerst.'

Voor Hermans hoeven ze niet zachtzinnig te doen, hij was zelden mals in zijn kritiek. De dichter Cees Buddingh was er ooit het slachtoffer van. Hij stopte met het publiceren van zijn dagboeken, toen Hermans hem had verweten daarin alleen maar over koetjes en kalfjes te schrijven. Hermans vond dat niks. Buddingh deed er ook verder het zwijgen toe. Hij was te zachtaardig om 'hufterigheid met hufterigheid', te beantwoorden, citeer ik de schrijver Ronald Giphart, die Buddingh als scholier had geïnterviewd.

Giphart kreeg later bijval van Nico Dijkshoorn, die tijdens zijn eerste optreden in een Nacht van de Poëzie met Buddingh vanzelfsprekend ook Giphart liefdevol in zijn armen sloot. Hij was een nieuwkomer en hij noemde Hermans een schrijver die vond dat ieder musje met een reden van een dak moest vallen. Buddingh daarentegen beleefde hij als 'de man die / voorover gebogen over het musje / aan het snaveltje / luisterde / of het misschien nog iets / wilde zeggen.'

Geruzie
Ik hou zowel van de schrijver die de mus een duwtje van het dak geeft, als de dichter die het laatste gekreun voor de eeuwigheid vastlegt. Dat kan heel goed. Naar aanleiding van de verfilming heb ik laatst De donkere kamer van Damocles van Hermans herlezen. Het is niet mijn favoriete boek, dat is zonder twijfel zijn roman Nooit meer slapen. Maar zou ik alles van de schrijver en de mens Hermans willen weten? Ik denk het niet. Maar ik weet wel zeker dat ik me die vraag nooit zou hebben gesteld als Otterspeer en Pam met hun geruzie me er niet met de haren hadden bijgesleept. Of was dat de opzet van de aartsvijanden, hebben ze het misschien uit liefde voor de bijna vergeten auteur op een akkoordje gegooid?

Lidy Nicolasen is verslaggeefster van de Volkskrant. Ze schrijft wekelijks een column voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden