Kan een oorlogsvliegtuig joods zijn?

Door Maarten en Frank Meester..

Frank: Hoe niet te spreken over Harry de Winters oproep in de Volkskrant: ‘Als Wilders hetzelfde over Joden (en het Oude Testament) gezegd zou hebben als wat hij nu over Moslims (en de Koran) uitkraamt, dan was hij allang afgeserveerd en veroordeeld wegens antisemitisme.’

Maarten: Zo dus niet. Een double bind: je kunt er nu niet meer niet over spreken.

Frank: Ik bedoel ‘hoe niet te spreken’ in het veelvoud aan betekenissen dat je aan die vier woorden kunt toekennen, zoals de Franse filosoof Jacques Derrida dat ook doet in zijn tekst Comment ne pas parler – Dénégations. Inderdaad kunnen we de betekenis die jij eruit pikt niet meer aan deze uitspraak geven: wij zijn al begonnen over die uitspraak te spreken. Maar een andere lezing vind ik veel urgenter: hoe zouden we kunnen zwijgen over De Winters uitspraak? Die gaat ons toch allemaal aan?

Maarten: De Winter maakt een belachelijke vergelijking. Zo pleegden Joden geen aanslagen uit naam van hun geloof. Bovendien ging het de nazi’s om de etniciteit van de Joden, terwijl Wilders zich keert tegen het geloof van de moslims.

Frank: Derrida onderscheidt nog een betekenis van ‘Hoe niet te spreken’: op welke manier moeten we er zeker niet over spreken? Volgens mij op jouw manier: door er meteen de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust bij te halen. Terwijl De Winter daar niets over zegt. Hij stelt alleen dit: als Wilders op dit moment over het joodse geloof zou zeggen wat hij over de islam zegt, hadden we hem het zwijgen opgelegd.

Daar heeft hij een punt. Zoals Wim de Bie op zijn weblog ook een punt heeft: als we hetzelfde zouden zeggen over het christendom en daar een roman over schreven, was die nu waarschijnlijk een bestseller.

Beide uitspraken laten duidelijk zien hoe de verhoudingen liggen. Over het christendom mag je werkelijk alles zeggen. Over de islam mag je iets minder zeggen. Over het Jodendom mag je niets zeggen. Als je begint over Joodse bommen op onschuldige Palestijnse kinderen, ben je een antisemiet en een nazi.

Maarten: Luister toch naar jezelf: de Joden, de moslims, het Jodendom.

‘Kan een oorlogsvliegtuig joods zijn?’ Die vraag stelt de Franse denker Alain Badiou in zijn boek Het woord ‘jood’. Waarbij meteen die kleine letter al ter discussie staat. We moeten tegenwoordig ‘Joods’ schrijven, dus met een hoofdletter, als het om het Joodse volk gaat, en joods met een kleine letter voor het geloof. Alsof die twee altijd los leverbaar zijn! We zitten hier al gevangen in een taal die alleen maar voor misverstanden kan zorgen, en met elke uitspraak zetten we onszelf verder klem.

Neem de naam ‘Een Ander Joods Geluid’, van de groep die De Winters oproep mede heeft ondertekend. Die suggereert dat alle Joden het joodse geloof aanhangen en achter het beleid staan van Israël, behalve de kleine groep die daar afstand van neemt. Dat je Het Joods Geluid hebt en Het Ander Joods Geluid.

Frank: Er staat ‘Een Ander’, niet ‘Het Ander’. Maar goed, je kunt wel subtiel al die groepen uit elkaar halen, maar in de volksmond gaan ze samen en in de praktijk hangen ze ook nauw samen. Ook Israëliërs spreken van ‘de Joodse staat’. Bovendien speelt loyaliteit mee. Het is net als bij de moord op Theo van Gogh. Moslims in Nederland kunnen zeggen: ‘Wat Mohammed B. heeft gedaan, heeft niets met mij te maken. Dus waarom zou ik me daarvan moeten distantiëren?’

Maar Mohammed B. stelde wel dat hij zich had laten leiden door de ‘wet die mij opdraagt om iedereen die Allah en de profeet beledigt, zijn kop eraf te hakken’. Ik vind het dan geruststellend van moslims te horen dat zij afstand nemen van zijn woorden en daden. Zo hoor ik ook graag Joden afstand nemen van de Israëlische terreur.

Maarten: Daarmee versterken ze het wij-zijdenken. Bovendien behoor je altijd tot een groep waarvan mensen deel uitmaken met wie je niet geïdentificeerd wilt worden. Mohammed B. is een Nederlander. Moet ik me als Nederlander distantiëren van zijn daden? Moeten alle Europeanen zich distantiëren van Mohammed B.?

Moeten alle joden zich distantiëren van Israël?

Moeten alle bewoners van het Midden-Oosten dat doen? Moeten alle mensen zich distantiëren van Mohammed B. en van Israël?

En waarom zouden de andere zoogdieren aan de zijlijn kunnen blijven staan, zonder zich uit te spreken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden