Analyse

Kan een nieuwe Koude Oorlog worden voorkomen?

Merkel en Hollande spraken vrijdag urenlang met de Russische president Poetin in het Kremlin, maar ze slaagden er vooralsnog niet in een oplossing te vinden voor Oost-Oekraïne.

Beeld Jos Collignon

Een ruim vijf uur durend crisisberaad over Oekraïne in het Kremlin is vrijdagavond zonder tastbaar resultaat geëindigd. De Russische president Poetin, de Duitse bondskanselier Merkel en de Franse president Hollande hebben afgesproken zondag met elkaar telefonisch door te praten over de voorwaarden van een staakt-het-vuren. De Oekraïense president Porosjenko doet daar dan ook aan mee.

Een woordvoerder van het Kremlin noemde het overleg constructief. Hij suggereerde dat een akkoord in de maak is 'deels gebaseerd op voorstellen van president Porosjenko en deels op basis van voorstellen van president Poetin'. Basis vormt, aldus een Duitse regeringswoordvoerder, het 'akkoord van Minsk' dat in september leidde tot een staakt-het-vuren. Het nieuwe akkoord moet vervolgens worden voorgelegd aan Oekraïne en de rebellen.

De inzet van de onderhandelingen is hoog. In de ogen van Hollande moet de Frans-Duitse missie 'een totale oorlog' in Oekraïne voorkomen. Merkel en Hollande hebben Poetin vrijwel zeker gewaarschuwd dat een onmiddellijk staakt-het-vuren vereist is, omdat anders de Amerikaanse president Obama zal besluiten de Oekraïners van wapens te voorzien. In Brussel toonde diens vicepresident Joe Biden zich vrijdag sceptisch over welk akkoord dan ook met de Russische president. 'Poetin roept op tot nieuwe vredesplannen terwijl zijn troepen door het Oekraïense platteland trekken en hij elk akkoord dat zijn land eerder ondertekende negeert.'

Standvastig

Biden zette Merkel en Hollande ook onder druk hun rug recht te houden: 'Dit is het moment dat de VS en Europa standvastig moeten zijn. We mogen niet toestaan dat Rusland de kaart van Europa opnieuw tekent. Dat is precies wat ze aan het doen zijn.' Volgens hem mag het Westen geen concessie doen als het gaat om de territoriale integriteit en de soevereiniteit van Oekraïne. Dit weekeinde ontmoet Biden Merkel op een veiligheidsconferentie in München. Dan schuift ook president Porosjenko aan.

Wie het initiatief tot het Russisch-Frans-Duitse overleg heeft genomen, is onduidelijk. Volgens de Franse regering ligt dat bij de twee Europese landen, maar de krant Le Figaro berichtte op basis van diplomatieke bronnen dat het Poetin was die erop aan had gedrongen. Daarmee zou hij erop uit zijn de dreigende Amerikaanse wapenleveranties aan het Oekraïense leger te voorkomen. Dat hij op een gesprek aanstuurde, zou de reden zijn dat Merkel, die steeds harder over Poetin is gaan oordelen, naar Moskou is gereisd.

Eerder deze week schreef Poetin een brief aan Merkel en Hollande waarin hij een eigen vredesplan voorlegde. Dat kwam erop neer dat de rebellen de gebieden die zij de afgelopen weken hebben veroverd in hun geheel zouden mogen behouden. Bovendien zouden de volksrepublieken Donetsk en Loehansk volledige autonomie binnen Oekraïne krijgen.

Poetin, Hollande en Merkel arriveren in het Kremlin om te praten over de verslechterende situatie in het oosten van Oekraïne.Beeld reuters

Onaanvaardbaar

Voor Merkel en Hollande is dat onaanvaardbaar, omdat dat erop neerkomt dat het rebellengebied een zelfde status krijgt als Transdnjestrië. Die opstandige regio heeft zich met Russische steun afgescheiden van moederland Moldavië. Twintig jaar later zijn er nog altijd duizenden Russische militairen in het gebied. Bovendien heeft Merkel gezegd niet met Poetin over het territorium van het soevereine Oekraïne te zullen onderhandelen.

Volgens de Oekraïense president Porosjenko, die donderdag vijf uur lang met Merkel en Hollande overlegde, waren die het met hem eens dat een deal met Poetin gebaseerd moet zijn op het bestandsakkoord van september. In dat 'akkoord van Minsk' was afgesproken dat Oekraïne weer de controle zou krijgen over zijn grens met Rusland.

Maar daarvan is nooit iets terechtgekomen: voor de rebellen is het steeds van levensbelang geweest dat de grens open blijft, om wapens en versterkingen uit Rusland te kunnen aanvoeren. De afgelopen weken kregen zij grote hoeveelheden wapens van Moskou, waaronder tanks, pantserwagens en raketlanceerders. Dat gaf hun de moed een grootscheeps offensief te beginnen om te proberen de Oekraïense troepen uit de provincies Donetsk en Loehansk te verdrijven.

Gevoelige slag

Het is de vraag of de rebellen bereid zullen zijn de gebieden op te geven die zij de afgelopen weken hebben veroverd, juist nu ze op het punt staan het Oekraïense leger een gevoelige slag toe te brengen. De afgelopen dagen hebben zij bij de strategisch gelegen stad Debaltseve een bijna zevenduizend man sterke Oekraïense troepenmacht in de tang genomen. Vrijdag kondigden beide partijen een staakt-het-vuren af om de burgerbevolking de gelegenheid te geven zich uit de voeten te maken. De val van de stad zou een zware nederlaag voor Kiev betekenen.

Een woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken liet weten dat Rusland graag wil dat VN-troepen toezicht gaan houden op een eventueel bestand. Ook Denis Poesjilin, die namens de rebellen aan de onderhandelingen in Minsk deelnam, zei daar wel iets voor te voelen. Voor de rebellen is dat aantrekkelijk, omdat het zou erkennen dat het om meer dan een binnenlands conflict gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden