Kan een gemeenteraad politieke keuzes maken die het verschil maken?

Valt er komende woensdag wat te kiezen? Zeker wel. Sterker nog: de signatuur van de raad wint aan belang nu het Rijk meer taken naar gemeenten overhevelt.

Verkiezingsposters van de Gemeenteraadsverkiezingen Beeld Simon Lenskens

Kan een gemeenteraad politieke keuzes maken die het verschil maken? Met deze vraag ging de Volkskrant op zoek naar tegenstellingen tussen gemeenten over uiteenlopende onderwerpen als de zorg, woningbouw of cultuur.

Nou en of, is het antwoord. Bij elk thema dat we onderzochten, waren de verschillen groot. En nu de gemeenten steeds meer te zeggen krijgen, worden de verschillen alleen maar groter. Door gebrek aan geld, keuzes uit het verleden of de samenstelling van de bevolking, is de bewegingsvrijheid soms beperkt en de uitgangspositie beroerd. Stadskanaal en Delft hebben als arme gemeenten weinig te besteden en navenant minder speelruimte om thuiszorg op orde te brengen of fietsenstallingen te bouwen. Hoe kunnen gemeenten toch het verschil maken?

Met capabele ambtenaren

De politici kunnen hun uitgangspositie verbeteren door bijtijds capabele ambtenaren te zoeken voor de nieuwe taken. De gemeente Heemstede had tijdig de juiste mensen aangesteld om alle zorgtaken van de gemeente te kunnen uitvoeren. Nu de gemeente verantwoordelijk is voor de thuiszorg, loopt de organisatie gesmeerd. In Etten-Leur is efficiency het toverwoord. Daar wordt de muziekschool samen met theater, dans en de bibliotheek in één nieuw gebouw ondergebracht. Wie handig opereert, heeft politiek ook meer speelruimte.

Met fundamentele keuzes

Sinds gemeenten verantwoordelijk zijn voor de bijstand en er financieel belang bij hebben inwoners aan werk te helpen, laten gemeenteraden duidelijk tegengestelde keuzes zien. Dwang versus vertrouwen in zelfstandigheid. Niet verwonderlijk dat een linkse gemeente als Wageningen wil experimenteren met basisinkomen, waar het rechts georiënteerde Capelle aan den IJssel een bijstandsgerechtigde verplicht in de kringloopwinkel aan het werk zet. Ook bij belastingen (de OZB) en de woonlasten voor het riool en het vuilnis is de politieke afweging goed zichtbaar. Nijmegen ondersteunt bewust al zijn sociale huurders door korting te geven op de jaarlijkse belastingen, waar Zaandam alleen voor schrijnende gevallen een regeling heeft.

Wijk af van de landelijke trend

Lokale politici beklagen zich vaak dat de landelijke politiek lastige keuzes bij de gemeenten legt. Eerst werd de bijstand gedecentraliseerd, daarna kwamen er zorgtaken bij. Tegelijkertijd stelt het Rijk minder geld beschikbaar voor cultuur. Maar ook dan is er ruimte voor eigen afwegingen. In Venray heeft de gemeenteraad fors gesneden in muziekonderwijs zonder goed na te denken over een alternatief. In Etten-Leur gebeurde dat wel. Nu heeft de culturele sector in Venray het gevoel dat ze de scherven moet oprapen. Want dat kan ook, genomen besluiten deels terugdraaien.

Kijk naar de lange termijn

Bijna alle lokale politici benadrukken dat het tijd kost voordat een beslissing zichtbaar is voor de burgers. Vooral bij grote projecten, zoals woningbouw of infrastructuur, betaalt een politiek besluit zich pas jaren later uit. Maar de keuzes van nu geven wel inkleuring aan de stad of het dorp van de toekomst. Waar Almere ervoor kiest wel sociale huurwoningen te bouwen, investeert Amstelveen louter in koophuizen en dure huurwoningen. Met deze beslissingen beïnvloeden ze welke inwoners de komende jaren in hun gemeente komen of blijven wonen. Ook iets ogenschijnlijk futiels als de kwaliteit van fietspaden blijkt een project van de lange adem. Zwolle dankt zijn goede fietsvoorzieningen aan een lang geleden uitgestippeld beleid. Delft daarentegen had al zijn kaarten gezet op een modern maar ook duur treinstation en heeft daardoor nu geen geld meer om de fietspaden goed te onderhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden