Column

Kan Donald Trump uiteindelijk winnen?

Column Derk Jan Eppink

Donald Trump. Beeld AFP

Er broeit iets in Amerika. Zeven jaar nadat kiezers Barack Obama als president kozen is er een terugslag. Op 'Hoop' volgde frustratie die zich richt tegen politieke elites. Vastgoed magnaat Donald Trump verwoordt dat onbehagen rauw en ongegeneerd. Hij verpulvert zijn Republikeinse opponenten in de race naar het Witte Huis. Kan hij uiteindelijk winnen? Yes, he can!

Het politieke establishment is nerveus. Trump gebruikt de Republikeinse partij als springplank. De partijtop tolereert hem, hopende dat hij implodeert. De Democraten namen hem niet serieus. Hillary Clinton wordt het liefst in een pauselijke draagstoel naar de nominatie gebracht. Maar in opiniepolls verliest ze al van Trump in Florida. Paniek slaat nu toe. Progressieve media schilderen Trump af als clown. Conservatieve commentatoren zoals Charles Krauthammer weten geen raad met de 'factor Trump'.

Zelf spreekt hij van een 'zwijgende meerderheid'. Daarmee verwijst hij naar president Richard Nixon die op 3 november 1969 de woorden 'zwijgende meerderheid' uitsprak. Nixon schilderde de protestbeweging tegen de Vietnam oorlog af als 'luidruchtige minderheid'. Nixon deed een beroep op de 'zwijgende meerderheid'. Het werkte: hij steeg onmiddellijk in populariteit. Nixon raakte een gevoelige snaar. Dat doet Trump ook.

Op zichzelf verschilt Trump niet veel van anti-establishment bewegingen in Europa. Een Marine Le Pen, Geert Wilders of Nigel Farage ondergingen dezelfde behandeling: negeren, ridiculiseren, demoniseren. Toch boekten ze verkiezingszeges omdat ze een gevoel verwoordden waarvoor gevestigde partijen oostindisch doof bleven.

Hoe harder het 'anti-geluid' werd aangepakt, hoe sneller de groei. Dat ondervindt Trump ook. In de staat Iowa steeg zijn populariteit onder Republikeinen van 27 procent in mei naar 61 procent nu.

Hij bepaalt zelfs de agenda. Zijn eerste onderwerp betrof illegale immigratie. Trump eist een muur tussen Mexico en de VS; de 'Trump Wall'. Iedereen riep schande. Nu debatteren de meeste van zijn opponenten over de modaliteiten van die muur. Trump hekelt politiek correctheid dat het vrije debat in de VS gijzelt. De actiegroep 'Black Lives Matter' protesteert tegen hardhandig politieoptreden. De Democratische presidentskandidaat, Martin O'Malley, prefereerde een andere naam: 'All Lives Matter'. O'Malley werd beschuldigd van 'haat spreken' en nam zijn woorden bijna huilend terug.

Trump maakte hem uit voor 'weak baby'. Hij valt de media aan omdat hij die ziet als bewakers van politieke correctheid. Zijn aanhangers vinden het prachtig. Zij zien de media als 'verlengstuk' van het establishment.

Trump positioneert zich eigenlijk tussen Republikeinen en Democraten. Hij lanceert binnenkort een belastingplan om managers van hefboomfondsen zwaarder te belasten. Fiscale druk op de middenklasse moet omlaag. Belastingverhoging is een vloek onder Republikeinen. Maar veel kiezers vinden dit prima, onder wie Democraten.

Om de Republikeinse nominatie in de wacht te slepen, moet Trump Jeb Bush uitschakelen. Bush is de topman van het Republikeins establishment. Trump schildert hem af als een 'persoon met lage energie'. Bush heeft het moeilijk en draait puffend in alle richtingen. Hij zakt weg in de peilingen. Trump sloopt hem.

Een weg naar het Witte Huis is veel moeilijker. Trump scoort voorlopig slecht onder zwarte Amerikanen en Latino's, vooral van Mexicaanse herkomst. Democraten voeren al decennia een 'identiteitspolitiek' voor zwarten en Latino's. Wie tot die bevolkingsgroep behoort, wordt geacht Democratisch te stemmen. Democraten zijn van dit groepsdenken afhankelijk omdat blanke Amerikanen in meerderheid Republikeins stemmen.

Trump drijft eigenlijk op een soort blanke identiteitspolitiek. Hij zou zeker 65 procent van de 'blanke stem' moeten veroveren; een percentage dat enkel Ronald Reagan behaalde in 1984. Bij elke verkiezing zijn de cruciale factoren: opkomst en nieuwe kiezers. Trump moet volgend jaar de opkomst, in 2012 nog 58 procent, flink verhogen door blanke kiezers die nooit stemden naar de stembus te krijgen.

Daarnaast probeert hij in te breken in het Democratisch electoraat. Met harde anti-immigratie standpunten, antivrijhandel retoriek en hogere belasting voor superrijken lokt hij lager betaalde kiezers weg bij de Democraten. De Europese ervaring leert dat anti-establishment partijen zoals de PVV rechts beginnen. Maar dankzij anti-immigratie en economisch protectionisme dringen zij vrij snel door in lagere inkomensgroepen met kiezers die traditioneel links stemmen. 'President Trump'; het klinkt onwaarschijnlijk, maar niemand weet wat er gebeurt als de 'zwijgende meerderheid' in Amerika spreekt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.