Kan deze foto van een Japanse robot wel de portretprijs voor mensen winnen?

Opnieuw baart de jaarlijkse, internationale Taylor Wessing portretprijs opzien met zijn gemomineerde foto's. Dit jaar leidt de nominatie van Erica tot discussie: kan een foto van een levensechte robot wel de portretprijs voor mensen winnen?

Beeld Taylor Wessing /Maija Tammi

Het zijn portretten van twee gebroken jonge levens. Van twee jongeren die benauwd vooruitkijken naar een onzekere toekomst. Een Iraaks meisje dat uit Mosul is gevlucht voor terreurbeweging Islamitische Staat en een Afrikaanse bootvluchteling die voor de Libische kust uit zee is geplukt. De portretten behoren dit jaar tot de genomineerde foto's voor de bekende Taylor Wessing portretprijs. Maar de meeste aandacht gaat uit naar het portret van de Japanse Erica, die in een laboratorium verblijft waar onderzoekers met haar experimenteren.

Erica is namelijk geen mens. Ze is een robot die griezelig veel op een mens lijkt. Maker Hiroshi Ishiguro, professor robotica aan de universiteit van Osaka, noemt haar 'de intelligentste en knapste' menselijke robot ooit gemaakt. Zelf is Erica, naar eigen zeggen 23 jaar oud, bescheidener van aard. Ze houdt van theater en tekenfilms, fantaseert over reizen in Zuidoost Azië en een man waarmee ze makkelijk kan praten. Bovendien liet ze de Finse fotografe Maija Tammi bij haar bezoek aan het laboratorium weten dat ze 'Pokémon Go 'beangstigender' vindt dan kunstmatige intelligentie.

Tammi portretteerde Erica voor haar project One of Them Is a Human #1. Een serie foto's waarin de 32-jarige fotografe menselijke robots tegenover mensen afbeeldt en de vraag opwerpt wat het betekent om te leven. Een relevante vraag, aangezien de regels van de Taylor Wessing portretprijs duidelijk stellen dat 'alle foto's uit het leven gegrepen moeten zijn en van een levende geportretteerde dienen te zijn genomen.'

Wie Erica's blik richting de fotocamera bekijkt, kan haast niet anders dan een menselijke gezichtsuitdrukking herkennen. Dat vond de jury van de jaarlijkse internationale fotoprijs ook. En dus besloot de jury de regels op te rekken. Volgens een woordvoerder van de organisatie is Erica 'weliswaar geen mens, maar maakt zij wel een krachtig statement over de vraag wat een leven is of: überhaupt een mens.'

Beeld Taylor Wessing /César Dezfuli

Kritiek

Een besluit waarmee de Taylor Wessing Portretprijs er wederom in is geslaagd om debat uit te lokken. Kan de foto van een robot wel een portretprijs winnen? Wel vaker stonden de keuzes van de sinds 2003 georganiseerde fotoprijs ter discussie. Natuurlijk, de prijs en het bijbehorende prijsbedrag van ruim 16 duizend euro leverden de winnaars een fijn duwtje in de rug, maar er was vooral kritiek op de vaak voorspelbare keuze van de juryleden.

Een veel gehoorde opmerking is dat de organisatie van de Taylor Wessing portretprijs fotografen beloont die foto's hebben gemaakt van meisjes en vrouwen, meestal met rood haar, die dieren vasthouden. Hierdoor zouden de beelden van prijswinnaars vaak op elkaar lijken. Anderen interpreteren dit juist als positief: de portretprijs zou hierdoor een thematische eenheid en identiteit door krijgen die andere fotoprijzen vaak missen.

Al lijkt op dat gebied wel enige verschuiving zichtbaar te zijn. Zo won de Zwitsers-Italiaanse fotograaf Claudio Rasano vorig jaar met een foto van een Zuid-Afrikaanse jongen in schooluniform uit Johannesburg. En ook de drie genomineerden van dit jaar - die werden gekozen uit 5.717 inzendingen door 2.423 fotografen - tonen allesbehalve roodharige vrouwen en dieren. Of het nu het onbekende Iraaks meisje is dat door de Britse documentaire- en portretfotograaf Abbie Trayler-Smith werd vastgelegd buiten het vluchtelingenkamp Hasan Sham in Noord-Irak, of de Afrikaanse bootvluchteling Amadou Sumaila, vereeuwigd door de Spaanse fotograaf César Dezfuli.

En dan is er natuurlijk Erica.

Op 14 november, twee dagen voor de opening van een expositie in de National Portrait Gallery in London met de beste ingezonden portretfoto's van dit jaar, wordt de winnaar van 2017 bekendgemaakt. Of dat het portret van Erica wordt? Zelf liet de menselijke robot in de recente documentaire Erica: Man Made weten dat ze gelooft dat 'robots zoals ik in de toekomst belangrijk worden'.

Een bekend, prijswinnend gezicht, zou daar best eens aan kunnen bijdragen.

Beeld Taylor Wessing /Abbie Trayler-Smith
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.