Kan dat ijs niet wat sneller aangroeien? Ontmoet de vijf weergoden

Nu het E-woord is gevallen, vraagt ieder mens op ijzers zich af: kan dat ijs niet wat sneller dikker worden? Maar ijs groeit niet door vorst alleen. Ontmoet de vijf weergoden achter de schermen.

Schaatsfanaat Jacob Brandsma kijkt op het Slotermeer of er al geschaatst kan worden op de Elfstedenroute bij de monding van de Luts.Beeld ANP

De watertemperatuur
Situatie nu: niet erg gunstig

De temperatuur moet eerst overal in het water dalen tot 4 graden, daarna pas kan er ijs ontstaan. Beneden die magische grens openbaart zich een wonderlijke eigenschap van water: het koudste water wordt minder dicht en komt bovendrijven, het warmere zinkt. Vandaar dat er na een paar nachten vorst vaak nog geen ijs ligt: het water is dan nog aan het afkoelen. In het Noorden begon de koudeperiode met een watertemperatuur van 7 graden gemiddeld, zegt KNMI-meteoroloog Hisso Homan. Aan de warme kant, maar: 'Vorig jaar was het bij aanvang van de koudegolf een graad of 8, 9.'

Droge lucht
Situatie nu: gunstig

Droge lucht zorgt ervoor dat er sneller energie wordt onttrokken aan het ijs en aan het water eronder. Een vereiste, want aangroeien van ijs komt er technisch gezien op neer dat watermoleculen vlak onder de ijsvloer hun energie afstaan en in hun ijskristal gaan zitten. Ook kou, wind en het ontbreken van wolken dragen ertoe bij dat er via het ijs energie uit de bevroren sloot ontsnapt.

Neerslag
Situatie nu: ongunstig

Sneeuw isoleert, waardoor het water zijn energie niet kan afgeven. Foute boel. Vegen, schuiven, weg dat spul.

Beweging
Situatie nu: gunstig

De grootste vijand van het aangroeiende ijsvloertje loert op de bodem, waar het warmere water zit. Niet omroeren dus! Vandaar dat de gemalen uit moeten, en stromend water niet bevriest. Ook in ondiepe slootjes groeit ijs moeizamer: de warmere lagen zitten er ondieper en worden gevoed door warmte uit de bodem.

Wind
Situatie nu: per plek verschillend

Tweekoppig monster. Ligt er eenmaal ijs, dan helpt wind energie af te voeren, wat de ijsgroei bevordert. Maar draait de wind, dan wordt het ijs opeens vanuit een andere hoek aangeblazen. Vooral grotere ijsvlakten vervormen daardoor. Gevolg: het water eronder beroert zich en het warmere water komt naar boven. Slecht voor het ijs.

Strenge vorst
Situatie nu: ongunstig

Strenge vorst moet het ijs net dat beetje extra dikte geven. Want hoe dikker het ijs wordt, des te lastiger is het voor het onderliggende water om zijn energie af te geven en ijs te worden. Er is dus steeds méér vorst nodig. Voor een Elfstedentocht is behalve langdurige daarom ook een paar nachten strenge vorst vereist, als finishing touch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden