Kan Beatrix niet een griepje krijgen?

Een staatsbezoek aan een autocratie net op het moment dat het volk de straat op gaat: het tijdstip had gelukkiger kunnen zijn.

Ons erg daadkrachtige kabinet heeft tot dusver op het buitenland vermoedelijk nog niet zo'n geweldig daadkrachtige indruk gemaakt. En vooral geen effectieve. De Hedwigspolder, de Haringvlietsluizen, Leers' meerrittenkaart Den Haag-Brussel vanwege haperend asielbeleid, Rutte en de Europese afdrachten. Daar komt dan de grote boze buitenwereld voorbij Lampedusa bij: Iran, Oman en Libië. Nederland lijkt zich buitengaats aardig in de nesten te hebben gewerkt.

Een staatsbezoek aan een autocratie net op het moment dat het volk de straat op gaat: het tijdstip had gelukkiger kunnen zijn. De Kamer was dan ook na enig wikken en wegen tegen. Natuurlijk zit Den Haag met een groot dilemma - daar bestaat vrijwel alle internationale politiek nu eenmaal van nature uit. Rutte heeft gelijk waar hij stelt dat zowel gaan als niet-gaan een politiek statement is.

Polderoplossing
Gekozen is nu, als polderoplossing, voor een privé-bezoek. Maar in zulke omstandigheden is ook dat niet politiek geheel neutraal. Denk aan Beatrix' skivacantie in Oostenrijk tien jaar geleden, toen Brussel Wenen vanwege Haider tijdelijk in de ban had gedaan. Los van de vraag of dat verstandig was: onder die omstandigheden als staatshoofd in dat land je neus om de hoek steken is niet puur particulier, en Haider greep Beatrix' aanwezigheid derhalve dankbaar aan als een barst in het cordon sanitaire.

Ook de opposanten in Oman zien weinig verschil. Dat deze zaak nu gelukkig met een sisser lijkt af te lopen, komt omdat zij zich ook (nog) niet nadrukkelijk tegen het bezoek keren, en evenmin tegen de kennelijk sacrosancte sultan. Die schijnt van alle Arabische heersers bovendien niet de beroerdste te zijn (maar dat dachten we van Ben Ali eveneens), zodat er minder moreel risico aan kleeft dan aan Blairs en Berlusconi's innige omhelzing van Kadhafi.

Risicovrij is het bezoek daarmee zeker niet - al was het maar vanuit een oogpunt van veiligheid. Op dit soort politiek pikante momenten wil een geloofwaardig kwakkelende gezondheid - Beatrix is tenslotte al 73 - als uitweg wel eens helpen. Dat gebeurde vroeger ook.

Toen bijvoorbeeld Lodewijk XIV in 1686 aan moest treden bij de onthulling van een groot standbeeld dat te zijner ere door een hoveling in Parijs was opgericht, besloot hij uiteindelijk thuis te blijven, omdat de icono¬grafie ervan intussen tot een diplomatieke rel van formaat had geleid: aan zijn voeten waren geketende slaven gebeeldhouwd, die duidelijk als de concurrerende grootmachten Oostenrijk, Spanje, Nederland en Pruisen te identificeren vielen. De Zonnekoning liet toen op de heugelijke dag weten dat er helaas even een schaduw over zijn gezondheid was gevallen. Maar zijn onge¬steldheid was beslist meer van politieke dan fysieke aard.

Elegant
Het voorwenden van een koninklijk griepje - was dat niet een elegante oplossing geweest om voor Beatrix een paar maanden uitstel te bedingen, om even af te kunnen wachten hoe het ginds verder gaat?
Wie de politieke dimensie geheel lijkt te ontgaan, is werkgeversvoorzitter Wientjes: van hem moet, nu het Wilderseffect ginds voorlopig meevalt, de koningin hoe dan ook op reis om in Oman fregatten te verkopen.

Als vanouds wil het VNO, als rechtstreekse mentale voortzetting van de VOC, alleen maar handel drijven - met wie en waar is secundair. Al tijdens de Tachtigjarige Oorlog werden er door de Van Anraats van toen wapens aan de Spanjaarden verkocht, die vervolgens natuurlijk eveneens tegen de Nederlandse opstandelingen werden gebruikt.

Hoezeer handel tevens politiek is, leren nu in Libië juist die landen die zich na de internationale absolutie aan Kadhafi het gretigst op zijn olievelden hebben gestort, en zich dus nu in praktische zin het sterkst de vingers aan grote aantallen eigen vluchtende burgers dreigen te verbranden.
En in morele zin aan de mogelijk door Kadhafi beschoten en gebombardeerde Libische burgers - want net als bij Saddam Hoessein stonden ook hier de grote mogendheden als wapenverkopers het meest enthousiast in de rij. Om van Engelse universiteiten die, als gevolg van enorme overheidsbezuinigingen noodgedwongen de corrupte markt opgegaan, gretig doctorsbullen aan dictatorenzonen verkopen, maar te zwijgen.

Klungelig
Wat het Nederlandse kabinet bewogen heeft om die tamelijk klungelig ogende bevrijdingsactie in Sirte te ondernemen, is nog niet duidelijk, maar de dagtaak van onze ambassadeur in Tripoli is van alle diplomatieke tijdsverdrijven momenteel vast het minst rustiek. Dit kan nog wel eens een heel langdu¬rige zaak worden, nu de Libische Opstand gaandeweg in een Burger¬oorlog lijkt te veranderen en Kadhafi zich ingegraven heeft.
VN noch NAVO kan zich daarbij laten gijzelen door het feit dat Libië nu Nederland gijzelen kan. Dat is vooral van belang met het oog op een eventueel militair ingrijpen, al dan niet in No-fly-zone-vorm. Daar wordt nu door sommigen reeds om geroepen - soms door dezelfden die zich ooit fel tegen Bushs 'democratiserings'-interventie in Irak hebben gekeerd.

Verschil
Al is er een belangrijk verschil tussen een eigenmachtige inval in vredestijd, en een inval 'op verzoek', neig ik toch vooreerst tot terughoudendheid, ook los van de juridische kant. Het aantal doden bedraagt tot nu toe enige duizenden - de Irakoorlog leverde enige honderdduizenden op. Dat maakt soortgelijk geweld voorlopig nog disproportioneel (het binnensmokkelen van een getalenteerde gifmenger in Huize Kadhafi is natuurlijk iets anders).
Bovenal kan het in andere autocratieën, als Iran, koren op de propagandamolen van de autocraten tegenover hún boze burgers zijn: zie je wel, die zogenaamde democraten vormen slechts een vijfde colonne van het Westen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden