Kampioene die schaatst als een kerel

Ze was dit weekeinde een klasse apart op het EK allround én nam een prestigieuze trofee in ontvangst. Ireen Wüst had sommige mannelijke deelnemers kunnen verslaan, maar volgens kenners is een overstap onhaalbaar. 'De factor kracht is zo belangrijk in deze sport.'

De toen nog aanstaande Europese kampioene allround, niemand twijfelde aan die eindoverwinning voor Ireen Wüst, is zaterdag officieel aangeschoven in een rij vol mannen van naam. Wüst kreeg voor haar verrichtingen in 2013 de Oscar Mathisen Trofee, ook wel de schaats-Oscar genaamd.


Ze was de eerste Nederlandse vrouw die voor de gerenommeerde ereprijs in aanmerking kwam. De competitie, met een jury van een rijke schaatsclub uit Oslo, was tot 1987 uitsluitend voor mannen. Na de openstelling kwam pas in 1992 een vrouw in de statistieken terecht. Het was de Amerikaanse Bonnie Blair, ook al zo'n vrouw die schaatste als een man.


Wüst kreeg haar prijs, een stevig bronzen beeld voor op de schoorsteenmantel, uitgereikt door Dag Fornaess. De Noor, hij is al zijn prachtige haren kwijt, ontving de Oscar in 1969. Hij was toen in één jaar Europees en wereldkampioen geworden. Het waren jaren dat die twee allroundtoernooien een hele winter schilderden.


Fornaess, de vaste uitdager van Ard Schenk en Kees Verkerk, zei dat hij Wüst om haar vaardigheid op de ijzers bewonderde. 'Ze heeft een briljante techniek. Verder ken ik haar niet. Ik kan niets over haar instelling of mentaliteit zeggen.'


De ceremonie was in de dweilpauze van de 5 kilometer bij de mannen. Een Belg, Wannes van Praet, had zojuist die afstand afgelegd in 7.02,24. Die tijd zou Wüst een dag later op haar eigen slotafstand benaderen met 7.03,40. Ze had deze onzichtbare tegenstander ten koste van wat extra pijn in de bovenbenen ook gemakkelijk kunnen voorbijstreven.


Het was niet het signaal dat Wüst, als een Bettine Vriesekoop in roerige tafeltennistijden, de overstap naar de mannen zou moeten maken. 'Ja, mijn tijden heeft ze allang verbeterd', zei Fornaess over haar progressie. 'Maar ze zou nu hooguit met de staart van het mannenveld kunnen concurreren.'


Fornaess reed in 1969 op zijn gewonnen EK een tijd van 2.06,3 op de 1.500 meter. Wüst kwam zondag op die sleutelafstand, haar favoriete terrein, tot 1.54,87. De winnaar bij de mannen, Koen Verweij, reed even later zijn 1.500 in 1.45,93. Het klopte met de inschatting van coach Geert Kuiper, de assistent van Gerard Kemkers bij TVM, dat het verschil tussen mannen en vrouwen op die afstand een slordige 9 seconden bedraagt.


Kuiper: 'Ja, Ireen schaatst als een kerel en krijgt nu een prijs die voorheen alleen voor mannen was. Dat zegt iets over de veranderende wereld. Maar het blijft zo dat schaatsen een sport is waarin de top van de mannen onhaalbaar is voor vrouwen. De factor kracht is zo belangrijk in deze sport dat vrouwen normaal gesproken niet met de mannen kunnen meedoen.'


Bij de trainingen van TVM, met Sven Kramer en Ireen Wüst de grootmacht van het internationale schaatsen, is het gewoonte dat de kopvrouw in het treintje van de mannen plaatsneemt. Kuiper: 'Het is knap hoe Ireen zich dan staande houdt en ertussen blijft. Maar dat is toch weer anders dan een wedstrijd. Mannen rijden op pakweg de 3 kilometer per rondje twee seconden sneller. Het is 4.00 om 3.45 of 3.40.'


Wüst, die naast Linda de Vries in Freddy Wennemars een vaste sparringpartner heeft, wordt beter van die trainingen met mannen. Het is de werking van 'overspeed', aldus Kuiper. Proberen op hogere snelheid toch je techniek uit te voeren. Dat is de stap naar een volgende verbetering van je beste tijd.


Douwe de Vries, trouw teamgenoot van Wüst bij TVM en de nummer zeven van de EK, zegt de drievoudig Europees kampioen er graag bij te hebben. 'Het is gaaf iemand in je ploeg te hebben met zo veel talent. Dat geldt ook voor Sven Kramer natuurlijk. Als je ziet hoeveel talent Ireen heeft en hoe zij haar sport beleeft, dat is echt heel mooi. Dat je weleens denkt, ik heb vroeger minder gekregen.'


Wüst is in de omgang vaak 'een van de jongens'. De Vries: 'Dat krijg je met twee vrouwen in een ploeg met kerels. Sport is, met alle respect voor vrouwen, toch een beetje een mannending. Je kan niet met je haarlakje en mooie nageltjes aan de start staan. Je moet als Ireen het ijs en je tegenstander opvreten. Dat is tijdelijk hoor. Als ze stopt, dan is het gewoon een leuke meid. Dat weet ik zeker. '


Als Wüst meerijdt, dan liever niet voor de neus van De Vries. 'Dat vindt Ireen niet zo leuk om te horen, maar ik kan niet zo goed in haar slag rijden. Het is Ireen tussen ons in of achter ons aan. Met alle respect voor de vrouwen, dat is zo'n verschil. Als ik achter Ireen zou trainen, zou dat niet echt goed voor mij zijn. Maar voor haar is het perfect.


'Zij moet wel aanvoelen wanneer het goed is en wanneer het te gek wordt', zegt hij. 'Maar Kemkers let daarop en zij profiteert perfect van ons.'


De stelling de vrouwen worden ondergewaardeerd in het schaatsen leeft alom, maar wordt door TVM-manager Patrick Wouters niet onderschreven. 'Wij zien dat anders. Toen het met onze kopman (Kramer, red.) een jaar minder ging, waren we maar wat blij met een kopvrouw. Er zijn zelfs complete vrouwenploegen en sinds 1990 hebben we gecombineerde titeltoernooien. Dat is allemaal goed voor het vrouwenschaatsen.'


Ireen Wüst schaatst als een kerel. Maar onderhandelt zij ook als een kerel? Wouters: 'Nou, zij staat haar mannetje hoor.' Hij stelt haar qua eerzucht op gelijke hoogte met Sven Kramer. 'Verliezen is geen optie voor haar, alles draait om winnen. Ze is een racebeest. Daarom was het ook goed dat ze deze EK allround schaatste. Het past bij haar, ze wordt er ook beter van.'


Wüst lijkt vier weken voor de Winterspelen van Sotsji zelfs beter in vorm dan ooit. Dag Fornaess ziet geen probleem in het omvangrijke programma van de Nederlandse topper. 'Vijf nummers moet kunnen. Eric Heiden kon het ook.'


Of er ooit een tweede Oscar Mathisen-trofee voor haar inzit? Dag Fornaess: 'Volgens mij staan de regels het toe. Dan geef ik Ireen een goede kans.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden