'Kamerlid blijft slippendrager'

Minister De Graaf voor Bestuurlijke Vernieuwing wringt zich weer in rare bochten om een grondwetswijziging te omzeilen, zegt Rudy Andeweg....

Van onze verslaggeefster Rachida Azough

Het voorstel van minister De Graaf voor Bestuurlijke Vernieuwing om 75 zetels in de Tweede Kamer te vergeven aan regionale vertegenwoordigers, toont hetzelfde gebrek als zijn notitie voor de gekozen burgemeester, zegt hoogleraar politicologie Rudy Andeweg. 'Hij wringt zich weer in rare bochten om aan een grondwetswijziging te ontkomen.'

Andeweg las de nog vertrouwelijke notitie Naar een sterker parlement die vorige week in de ministerraad werd bekritiseerd. De Graaf kreeg van zijn collega's stante pede huiswerk mee en zal zijn plan vandaag opnieuw presenteren. Behalve CDA en VVD vraagt zelfs D66-coryfee Hans van Mierlo zich af wat de meerwaarde is van De Graafs model. De hoogleraarkan zich de reacties indenken. Wat De Graaf verkeerd doet? 'Veel', zegt Andeweg. Hij heeft er meer, maar wil zich beperken tot drie punten van kritiek.

In de eerste plaats zijn volgens de politicoloog de districten veel te groot en zal de begrenzing ervan veel commotie veroorzaken. 'De Graaf wil Nederland opdelen in 22 giga-districten. Het kleinste telt zo'n 430 duizend inwoners, het grootste ruim een miljoen. Dat zie je nergens in de wereld. In zijn plan staat dat Kamerleden ”natuurlijk” individuele klachten kunnen behandelen. In een district van ruim een miljoen! Ruimte voor persoonlijke klachtenbehandeling? Die Kamerleden worden gek. Ook zegt hij dat de districten vaste grenzen krijgen, maar wat als de demografie verandert? Geldt dan one man one vote niet meer? Wordt een stem in Drenthe meer waard dan een stem in Amsterdam?'

Ten tweede krijgen regionaal gekozen Kamerleden geen sterker persoonlijk mandaat. Andeweg: 'Dit model sluit niet uit dat regionale kandidaten op de slippen van hun districtslijsttrekker in de Kamer komen. Grote partijen kunnen meer zetels per district winnen. Over het algemeen gaan de stemmen echter naar de eerste op de lijst. De rest vloeit dan uiteindelijk naar de tweede man of vrouw. Dat is een kopie van het landelijke systeem: een stem op de partij en niet op de persoon.' Daarnaast wijst Andeweg erop dat 'de aanname dat regionaal gekozen Kamerleden eigenzinniger zijn en niet aan de leiband van de fractieleider zullen lopen, onjuist is. Partijdiscipline komt voort uit het feit dat je van de partij afhankelijk bent voor je kandidaatstelling.'

Ten slotte is het mogelijk dat er meer zetels kunnen worden binnengehaald dan de 150 die beschikbaar zijn. De kans is minimaal, maar het kan, zegt de hoogleraar.

'Dus moet daar volgens De Graaf iets voor worden geregeld in de Kieswet. Wat dat kan zijn? Twee dingen: een zetel afpakken van de partij met gemiddeld het minste aantal stemmen per zetel, of een districtswinnaar naar huis sturen. Het is technisch zo te regelen, maar hoe leg je het aan de kiezers uit? Een blauwe stoel erbij levert minder gedoe op, maar daarvoor moet de Grondwet worden gewijzigd', aldus Andeweg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden