Opinie

'Kamerleden zijn de clowns van deze goedkope theaterdemocratie'

De roep om 'inhoud', die steeds wanhopiger klinkt aan het Binnenhof, is verworden tot een lege kreet, geuit in een parlementaire taal die gestaag verruwd, constateert Rutger Bregman. En daarmee glijdt onze democratie af in monisme.

GroenLinks-Kamerlid Tofik Dibi in de Tweede Kamer, in mei van dit jaar.Beeld Martijn Beekman / de Volkskrant

Zomaar een dag in het leven van een Kamerlid: 's ochtends wakker worden, krantje lezen, zoeken naar weer een akkefietje waar opwinding over kan worden geveinsd en dan als de wiedeweerga Kamervragen stellen met steevast dezelfde structuur.

'1. Hoi minister. Wist u dat: dit en dat, zus en zo, in De Telegraaf?
2. Vindt u dat ook zo'n ongelofelijk godgeklaagd supergigantisch schandaal?
3. Groetjes thuis.'

Zo langzamerhand heeft de Tweede Kamer niet alleen de achting van de hardwerkende Nederlander verloren, maar ook haar zelfrespect. De hijgerigheid van het parlement is zo ondraaglijk geworden dat de meeste Kamerleden het maar een paar jaar volhouden. Momenteel zijn er 22 Kamerleden met meer dan tien jaar ervaring, waarvan de helft vertrekt.

Wie kan het ze verwijten? Misschien zaten ze ooit wel vol met ambities en idealen. Nu zijn ze murw geslagen door infantiele Kamervragen, hitsige spoeddebatten en kansloze moties. Neem Marianne Thieme: studeerde rechten in Amsterdam en Parijs, gebruikt tegenwoordig haar talenten door vragen te stellen over goudvissen en kangaroes. De roep om 'inhoud', die steeds wanhopiger klinkt aan het Binnenhof, is verworden tot een lege kreet, geuit in een parlementaire taal die gestaag verruwd.

Interim-fase
In deze draaimolen houdt geen gezonde geest het langer dan een paar jaar vol. Het Kamerlidmaatschap is verworden tot een periode waar je doorheen moet; een interim-fase in een veel bredere carrière. De Haagse jobhopper moet even doorbijten, want aan het einde van de tunnel wacht vast wel een leuke bestuursfunctie bij een respectabele bank of zorginstelling.

Maar voor het zover is moeten Kamerleden voortdurend de media halen, anders komen ze niet hoog genoeg op de kieslijst. Tofik Dibi, grootmeester in de trivialiteit, beheerst die kunst als geen ander. In 2006 stelde hij zich kandidaat, 'meer voor de grap', zoals hij later beweerde. Maar zowaar, Dibi werd herkend als een 'politiek talent'.

Inmiddels weten we dat de kandidatencommissie hem vooral als 'creatieve buitenspeler' beschouwt. Lees: iemand die de ballen verstand heeft van wat dan ook, maar wel lekker stemmen trekt.

Het liep net even anders. Dibi verloor zich niet alleen in de mediarelletjes, hij verloor ook iedere realistische kijk op zichzelf. Want opeens wist hij het: Tofik Dibi is een geboren leider. In die roes schoot het gedroomde mediakanon zijn eigen partij aan flarden.

Uiteindelijk doen partijen het zichzelf aan. Er wordt nogal eens geschamperd over dictator Geert die in zijn eentje zijn kieslijst samenstelt. Maar bij de rest is het niet veel beter: daar moeten kandidaten in de gratie komen bij een kleine oligarchie in plaats van één despoot. Als het aan dit kabinet ligt wordt de race om aandacht alleen maar erger. 100 Kamerleden zullen nog meer meningen ventileren op basis van nog minder kennis, terwijl de strijd om nog minder zetels nog heftiger wordt.

Tragedie
Het Binnenhof vormt het schouwspel van een komedie die langzaam in een tragedie ontaardt. Kamerleden zijn de clowns van deze goedkope theaterdemocratie. Hoe meer ze piepen en miepen, hoe minder serieus ze worden genomen - zowel door het electoraat als door de regering.

Het ergste is dat onze democratie daarmee afglijdt in monisme. De Tweede Kamer is bedoeld om de regering te controleren; dat is gezond dualisme. In werkelijkheid komt ze nauwelijks toe aan haar controlerende functie. Minstens de helft plus één van alle Kamerleden is niet kritisch op de regering omdat kritiek niet in de partijlijn past. De rest is wel kritisch maar niet constructief, omdat de kritiek slechts bedoeld is om de aandacht te trekken. Ondertussen kan de regering, gesteund door een dichtgetimmerd regeerakkoord, doen en laten wat ze wil.

Het kernprobleem is duidelijk: Kamerleden zijn te weinig onafhankelijk. Ze moeten voortdurend rekening houden met de partijlijn van de partijbobo's. Bovendien kampen ze met chronisch tijdgebrek. Tijd voor eigen onderzoek is er niet, ook omdat ze slechts een enkele stafmedewerker in dienst hebben.

Wat te doen? Begin met een forse verhoging van het aantal medewerkers van Kamerleden. Dat doet iets aan de enorme ongelijkheid tussen ministers, die steunen op legers van ambtenaren, en eenzame Kamerleden. Vervolgens moet er een parlementair onderzoeksbureau worden ingesteld dat niet alleen achteraf onderzoek doet (met de eeuwige conclusie: 'de Kamer wist te weinig, de Kamer was te laat'), maar ook toekomstgericht.

In de derde plaats moet de Kamer de controle over de eigen agenda heroveren: niet alleen debatteren naar aanleiding van de grillen van de media, de regering of belangengroepen, maar zelf vaststellen: dit zijn de grote problemen van onze tijd en daar gaan we het over hebben. Het is ook denkbaar dat een deel van de agenderende macht bij organen als de Sociaal-Economische Raad (SER) of de Raad van State komt te liggen.

Echte verandering komt er pas als ook de partijdemocratie op de schop gaat. Dat het Nederlandse partijsysteem ondemocratisch en vergrijsd is, is genoegzaam bekend. Maar de lotgevallen van GroenLinks leren ook dat zogenaamde 'politieke talenten' de partij niet altijd even goed doen. Partijen moeten fors democratiseren, hun Kamerleden meer ruimte gunnen en tegelijkertijd meer selecteren op inhoudelijke kwaliteit en ervaring.

Juist in tijden van crisis hebben we een Tweede Kamer nodig met onafhankelijke en scherpzinnige volksvertegenwoordigers.

Rutger Bregman is historicus en publicist en redacteur van de Volkskrant.

Vanavond: Hollandse Zaken, over ijdelheid en grote ego's in de politiek. Rutger Bregman is, ondermeer vanwege deze column, te gast in het programma. 21.55 uur, Nederland 2.

 
Er wordt nogal eens geschamperd over dictator Geert die in zijn eentje zijn kieslijst samenstelt. Maar bij de rest is het niet veel beter: daar moeten kandidaten in de gratie komen bij een kleine oligarchie in plaats van één despoot.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden