Column

Kamerleden: breek macht van de pillenindustrie

Een apothekersassistente zoekt medicijnen bij elkaar. Beeld anp
Een apothekersassistente zoekt medicijnen bij elkaar.Beeld anp

Toen ik in reactie op het uitstekende rapport van de Leidse oncoloog Koos van der Hoeven een aantal columns schreef over de noodzaak bij het vergoeden van medicijnen scherper te letten op kosten en effectiviteit, kreeg ik allerlei reacties. Zo was de eerste reactie van minister Schippers dat het zo'n vaart niet zou lopen en dat we ons nog steeds alle medicijnen konden veroorloven die patiënten nodig hebben. Vanuit het veld kreeg ik bijval, maar meestal achter de schermen. Voor de schermen gebeurde iets heel anders. Zo liet een collega bestuurder van een groot ziekenhuis weten dat in zijn ziekenhuis patiënten wel altijd zouden krijgen wat ze nodig hebben, ongeacht de prijs; lees: bij Bos was dat maar de vraag. Lang leve de solidariteit.

We zijn nu een paar maanden verder. Het regent analyses en alarmerende berichten dat er nu al problemen zijn in ziekenhuizen met een generatie nieuwe, dure medicijnen. Zowel de Nederlandse Zorg Autoriteit als een door de minister ingestelde adviescommissie draagt daar veel voorbeelden voor aan. Ziekenhuizen komen niet uit met het hen ter beschikking gestelde budget, artsen willen geen discussie over geld en kosten in de spreekkamer, verzekeraars willen geen blanco cheque tekenen en ja, oncologen uit dat ziekenhuis van die ene collega-bestuurder behoorden bij de eersten die in de pers lieten optekenen dat ze bang waren dat ze hun patiënten niet meer de medicijnen konden bieden die ze nodig hadden. God straft meteen, zullen we maar zeggen.

De eerste suggestie was natuurlijk: meer geld. Minister Schippers reageerde daarop dat je dan net zo goed het geld meteen aan de farmaceutische industrie kon overmaken en daar voelde ze niets voor.

Zo'n opmerking gaat wel heel makkelijk voorbij aan het feit dat er op dit moment grote problemen spelen waarbij meer geld in ieder geval onderdeel van de oplossing zal moeten zijn, al is het maar bij gebrek aan betere oplossingen. Het is ook een bijzondere opmerking in het licht van het feit dat juist deze minister zich er altijd tegen verzet heeft dat we normen ontwikkelen zoals bijvoorbeeld door Van der Hoeven maar onlangs ook in de Volkskrant door Geert Blijham verdedigd waarbij we de beslissing om medicijnen wel of niet te vergoeden kritischer toetsen op basis van niet alleen effectiviteit, maar ook kosten.

Maar de minister heeft ook gelijk dat 'gewoon' geld beschikbaar maken voor nieuwe medicijnen betekent dat we op geen enkele manier de machtspositie van de farmaceutische industrie, hun prijzen, marges en verdienmodel, ter discussie stellen. En als we iets aan de betaalbaarheid van nieuwe medicijnen willen doen, ligt daar uiteindelijk de fundamentele oplossing.

En dus zal ook de moeilijke en lange weg bewandeld moeten worden om meer inkoopmacht te organiseren als tegenwicht tegen de sterke marktmacht van de aanbieders van medicijnen. Zullen we meer concurrentie moeten organiseren voor farmaceuten en minder bescherming. Moeten we misschien ook opener en publieker het debat voeren over welke farmaceuten zich wél bewust blijken van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en welke niet.

Hoe ingewikkeld dit debat is, blijkt bijvoorbeeld uit een artikel in de Volkskrant. Daar wordt beschreven dat farmaceuten bereid zijn (sommige) medicijnen te prijzen op basis van 'niet goed, geld terug'. Ik ben er voor om dat te proberen en te kijken waar het toe leidt. Maar mijn sceptische economenblik waarschuwt ook voor te veel optimisme: zolang grote farmaceuten gedreven worden door hoog rendement eisende aandeelhouders zal het niet beprijzen van niet-werkende geneesmiddelen er alleen maar toe leiden dat de wel werkende geneesmiddelen nog hoger geprijsd worden. Het rendement moet immers linksom of rechtsom wel worden gerealiseerd.

Hoe dieper je in de materie duikt, hoe somberder je wordt. Als je de voorbeelden hoort van medicijnen die niet op de markt komen omdat ze effectief zijn omdat een farmaceut aan een chronisch zieke met hoog medicijngebruik meer verdient dan aan een genezen patiënt. Of hoe we peperdure geneesmiddelen op de markt laten komen omdat de industrie weigert mee te werken aan goede registraties die zich lenen voor deugdelijk effectiviteitsonderzoek (AMC-hoogleraar Hollak in NRC Handelsblad).

Beste Kamerleden/zorgwoordvoerders, gaat u de komende vakantie op zoek naar een goed onderwerp om volgend parlementair jaar politiek over te maken en bent u bezorgd over de invloed van commercie in de zorg? Zoek niet verder en ga hier mee aan de slag. De rest is klein bier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden