Kamerdebat en Rutte weer bij de koningin: de dinsdag van minuut tot minuut

Koningin Beatrix heeft het demissionaire kabinet vanavond verzocht 'de ontbinding van de Tweede Kamer te bevorderen. Eerder vandaag vergaderde de voltallige Tweede Kamer over wat er moet gebeuren nu het kabinet is gevallen. De verkiezingen zijn waarschijnlijk op 12 september.

Premier Rutte arriveert vanavond op paleis Huis ten Bosch voor opnieuw een onderhoud met koningin Beatrix. Beeld epa

23:59 uur: We sluiten dit liveblog. Korte samenvatting van de dag: Koningin Beartix heeft het demissionaire kabinet vanavond verzocht 'de ontbinding van de Tweede Kamer te bevorderen'. Er komen dus verkiezingen, en hoogstwaarschijnlijk op 12 september. Vanmiddag was er een Kamerdebat. Daaruit kwam naar voren dat de oppositie graag de regie naar zich toe trekt nu het kabinet is gevallen, maar zeer verdeeld is over hoe het nu verder moet.

23.27 uur:
NRC Handelsblad meldt dat Marja van Bijsterveldt zich kandidaat stelt voor het lijsttrekkerschap van het CDA, als er een verkiezing onder de leden wordt uitgeschreven. De krant baseert zich op 'bronnen rond de minister.'

23.30 uur
: Koningin Beatrix heeft het demissionaire kabinet verzocht 'de ontbinding van de Tweede Kamer te bevorderen'. Daarmee wordt het mogelijk om op 12 september verkiezingen te houden. Dat maakte de Rijksvoorlichtingsdienst bekend.

23.24 uur: De Onafhankelijke Burgerpartij. Zo gaat de partij van oud-PVV'er Hero Brinkman heten. Met die partij gaat hij meedoen met de komende verkiezingen. Hij komt met een lijst van rond de 15 kandidaten. Dat maakte Brinkman zojuist bekend bij Pauw en Witteman.

23.10 uur:
Premier Rutte heeft naar verluidt inmiddels paleis Huis ten Bosch verlaten. Wat er precies besproken is, is niet duidelijk.

22.36 uur: 'Als ze niet met lege handen naar Brussel willen, moeten CDA en VVD nu naar de oppositie luisteren.' Dat zei GroenLinks-fractievoorzitter Jolande Sap zojuist in het programma Nieuwsuur. Ze zei ook beschikbaar te zijn voor het lijsttrekkerschap.

22.27 uur:
De stand van zaken: Premier Rutte is rond deze tijd op bezoek bij koningin Beatrix op Paleis Huis ten Bosch, om over de politieke situatie te spreken. Eerder vandaag ontving zij haar vaste adviseurs. In het Kamerdebat vanmiddag bleek dat de verkiezingen waarschijnlijk op 12 september zullen plaatsvinden.

22.04 uur:
Ook in de Provinciale Staten van Limburg kwam het vorige week tot een breuk tussen CDA en PVV. Voorzitter Martijn van Helvert van de CDA-fractie heeft vanavond de eerste gesprekken gevoerd met de andere fractievoorzitters in de staten. Dat gebeurde tijdens een openbare vergadering in de Roermondse Oranjerie.

Hero Brinkman Beeld ANP

21.46 uur: Tientallen leden van het CDA willen dat de partij een interne verkiezing houdt om een nieuwe leider aan te wijzen. In een open brief aan partijvoorzitter Ruth Peetoom, in het bezit van NRC Handelsblad, schrijven ze dat het heel goed mogelijk is om een 'kort-maar-krachtige voorverkiezing' te organiseren met meerdere kandidaten.

21.30 uur:
Het staat eigenlijk los van het Kamerdebat van vandaag, maarD66-leider Alexander Pechtold heeft vandaag de Thorbeckeprijs voor politieke welsprekendheid gewonnen.De prijs wordt om de paar jaar uitgereikt. De jury beoordeelt de kandidaten op retoriek, presentatie en debatstijl. Behalve Pechtold waren dit jaar ook PVV-leider Geert Wilders, SP-leider Emile Roemer, VVD-Tweede Kamerlid Jeanine Hennis-Plasschaert en haar PvdA-collega Ronald Plasterk genomineerd.

21.10 uur:
De koningin praat vanavond niet alleen met haar vaste adviseurs, ook premier Rutte maakt zijn opwachting op paleis Huis ten Bosch, meldt de Rijksvoorlichtingsdienst. Zodra koningin Beatrix heeft gesproken met voorzitter Fred de Graaf van de Eerste Kamer, voorzitter Gerdi Verbeet van de Tweede Kamer en vicepresident Piet Hein Donner van de Raad van State, mag Rutte naar binnen.

Ruth Peetoom Beeld ANP

20.44 uur: De rust rond Nederland op de financiële markten is dinsdag weer enigszins teruggekeerd. Een veiling van obligaties liep gesmeerd en het renteverschil met Duitse staatsleningen kroop weer naar het niveau van voor het weekeinde.De zogeheten 'spread' tussen 10-jarige Nederlandse en Duitse leningen bedroeg rond 17.00 uur 64 basispunten (0,64 procentpunt). Maandag groeide het gat nog tot circa 80 punten. Nu is het renteverschil bijna terug op het niveau van vrijdag, de dag voordat PVV-leider Geert Wilders zijn steun aan het kabinet opzegde. Het verschil is wel nog altijd ruim twee keer groter dan aan het begin van het jaar.

20.25 uur:
Het Tweede Kamerdebat van vandaag liet zien dat de partijen het nog lang niet eens zijn over de te nemen bezuinigingen. Behalve een - waarschijnlijke - verkiezingsdatum leverde het verder weinig op. Lees hier onze analyse.

20.02 uur:
Hoe worden onderwerpen eigenlijk 'controversieel' verklaard? De Tweede Kamer heeft hier een procedure voor: 'Tijdens een procedurevergadering besluit de Kamercommissie bij meerderheid welke onderwerpen zij de Kamer wil voorstellen controversieel te verklaren. De voorstellen van alle Kamercommissies worden daarna tijdens een plenaire vergadering in stemming gebracht. Hierna wordt een lijst van controversiële onderwerpen als Kamerstuk gepubliceerd. Deze lijst kan indien nodig naderhand weer gewijzigd worden op voorstel van een Kamercommissie of van één of meer fracties. Over deze wijzigingsvoorstellen wordt wederom gestemd tijdens een plenaire vergadering, waarna weer een nieuwe lijst van controversiële onderwerpen wordt gepubliceerd.'

19.56 uur: Lees hier nog eens de verklaring van premier Rutte aan de Kamer over 'de ontstane politieke situatie'.

De Duitse beurs in Frankfurt (DAX) aan het einde van de handelsdag. Beeld reuters

19.30 uur: Koningin Beatrix zal vanavond op Paleis Huis ten Bosch de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, respectievelijk Fred de Graaf en Gerdi Verbeet, en vice-president van de Raad van State Piet Hein Donner ontvangen. Dat heeft de Rijksoverheid zojuist in een persbericht bekendgemaakt.

19.09 uur:
Behalve de nieuwe bijstandswet lijkt ook de discussie over de Zeeuwse Hedwigepolder in de ijskast te worden gezet. PVV-Kamerlid Richard de Mos gaat morgen in de Tweede Kamer voorstellen dat er voorlopig geen beslissing over het project wordt genomen. Volgens hem wordt hij gesteund door voldoende andere fracties.

18.55 uur:
De Kiesraad meldt dat nieuwe partijen hun naam tot en met 18 juni kunnen registreren, als de verkiezingen op 12 september plaatsvinden, zoals Rutte in het debat suggereerde.

18.45 uur: Een meerderheid in de Tweede Kamer wil de nieuwe bijstandswet controversieel verklaren, meldt het ANP. Vorige week debatteerde de Kamer nog dertig uur lang met staatssecretaris de Krom over de Wet werken naar vermogen. Die was bedoeld om regelingen voor de bijstand, sociale werkplaatsen en voor jonggehandicapten te vervangen.

18.20 uur: Het debat is afgelopen.

Donderdag worden de degens weer gekruist, want dan staat een debat gepland over wat Nederland aan Brussel gaat berichten over de bezuinigingsplannen. Uiterlijk 30 april moet er een brief van Nederland aan de Europese Commissie liggen waarin Nederland schetst hoe het begrotingstekort in 2013 zal worden teruggedrongen.

18.18 uur:
Het CPB komt aanstaande donderdag om 13.00 uur met de doorrekening van de bezuinigingsplannen van de verschillende fracties, vertelt Rutte.

Ook zegt Rutte dat demissionair staatsecretaris De Krom nog niet met fracties heeft gesproken over de Wet Werken naar Vermogen. Er komt dan ook geen brief hierover, zoals eerder aangekondigd.

De tweede termijn van de fracties is afgelopen. Premier Rutte krijgt weer het woord.

18.16 uur:
Brinkman bekritiseert nogmaals de PVV, omdat die partij de Nederlandse schuld doorschuift naar 'Henk Junior'.

18.15 uur:
SGP-leider Van der Staaij is blij met de verkiezingsdatum van 12 september; dat is namelijk ook zijn verjaardag. Van der Staaij weet al wat hij voor zijn verjaardag wil hebben: een derde Kamerzetel voor de SGP.

18.12 uur:
ChristenUnie-leider Slob benadrukt in zijn tweede bijdrage de verantwoordelijkheid van de Kamer. De Kamer moet nu in actie komen en het volgende kabinet perspectief geven. 'Wordt vervolgd, komende donderdag', zegt Slob.

Donderdagochtend begint het debat over de brief aan Brussel. Dan moeten de fracties echt gaan onderhandelen.

18.09 uur:
Jolande Sap van GroenLinks zegt bij de premier geen bescheidenheid te hebben gemerkt. De premier aanvaart de verantwoordelijkheid voor het falen van de Catshuisonderhandelingen maar zegt daar tijdens het debat niets over, aldus Sap. Ook mist ze de handreiking van de premier aan de partijen in de Kamer.

18.05 uur:
Roemer zegt het jammer te vinden dat de urgentie niet gezien wordt om zo snel mogelijk verkiezingen te organiseren.

18.03 uur:
'Zuid-Europa wordt met miljarden gespekt, terwijl Henk Senior jaarlijks 500 euro moet bloeden. De verkiezingen op 12 september zijn wat ons betreft één groot referendum over Europa en onze soevereiniteit', aldus Wilders. De PVV-fractie roffelt enthousiast op de Kamerbankjes.

17.58 uur:
Wilders gaat voor zijn tweede termijn. 'Het is te gek voor woorden dat we een boete van Europese bureaucraten krijgen. Wie denken ze wel dat ze zijn.' Wilders somt vervolgens op hoeveel miljarden Nederland aan Europa kwijt is.

Roemer vraagt Wilders wie er nu de waarheid spreekt over de breuk in het Catshuis. 'Is de stoel nu rood of blauw', vraagt Roemer. 'Ik denk dan toch paars', grapt Wilders.

17.57 uur:
Samsom zegt donderdag een motie in te dienen voor een financieel kader waar de partijen zich aan kunnen houden.

17.55 uur:
Stef Blok van de VDD zegt weinig hoopvol te zijn dat de partijen goed kunnen gaan samenwerken. 'Er is bij de partijen weinig ruimte voor hervormingen', concludeert hij.

Samsom sluit zich bij de VVD aan. Maar hij vindt ook dat dit komt door premier Rutte, 'die zich te weinig realiseert dat de situatie nu veranderd is'.

De tweede termijn van het debat begint nu. De fractievoorzitters komen weer (heel kort) aan het woord.

17.47 uur: Rutte zegt te verwachten dat het kabinet gaat voorstellen om de verkiezingen op 12 september te organiseren.
'Dat doet het meeste recht aan de verschillende opvattingen in de Kamer', aldus Rutte. De premier moet dit nog overleggen met de demissionair minister van Binnenlandse Zaken Spies. Vrijdag volgt hierover waarschijnlijk een definitief besluit.

Rutte zegt dat hij de verschillende opvattingen heeft gewogen en zo uitgekomen is op 12 september.

Pechtold vraagt of alle juridische zaken zijn uitgezocht. Rutte zegt dat het ministerie van Binnenlandse Zaken dit nog gaat uitzoeken maar dat het zeer waarschijnlijk 12 september wordt.

17.44 uur:
Roemer vraagt of er achter de schermen ook onderhandeld wordt over een bezuinigingspakket. Rutte zegt hier niets van te weten.

Verder meldt de demissionair premier dat hij vanavond met vicepremier Verhagen een concept-groei en stabiliteitspact zal maken en dat morgen naar de Kamer zal sturen.

Vice-premier Verhagen en premier Rutte bij aanvang van het debat. Beeld ANP
Paleis Huis ten Bosch Beeld ANP


17.41 uur:
Samsom vraagt met welke fracties De Krom heeft gesproken over de Wet Werken naar Vermogen. Rutte biedt aan om De Krom te vragen om een tussenstand te sturen. Het stoort Samsom dat er nu onderhandeld worden met fracties, terwijl het kabinet demissionair is. 'Het is toch niet verboden voor het kabinet om hier een standpunt op in te nemen', vraagt Rutte.

17.35 uur:
Esther Ouwehand (PvdD) dreigt dat de Kamer een aantal eerder aangenomen maatregelen wil terugdraaien. Ze stelt dat de politieke situatie is veranderd. Ook Jolande Sap wil horen van de premier of hij stappen wil zetten richting de oppositie. Is Rutte bereid om bijvoorbeeld de Wet Werken naar Vermogen in te trekken?

Rutte zegt het kabinetsbeleid te verdedigen maar dat hij wel ziet dat de situatie veranderd is. 'Dat betekent dat we samen met andere partijen moeten zoeken naar een oplossing.'

De premier wil niets zeggen over afzonderlijke wetten, zoals de Wet Werken naar Vermogen. Wel zegt hij dat verantwoordelijk staatssecretaris De Krom 'achter de schermen' contact heeft gehad met een aantal politieke fracties.

17.27 uur:
Samsom stelt dat de beoordeling van een bezuinigingspakket niet aan Nederland is, maar aan de Europese Commissie. Rutte stelt dat de Commissie gewoon kijkt naar de raming van het CPB en dus zal concluderen dat het tekort in 2013 te hoog zal zijn. Samsom zegt dat mensen in Brussel dit beoordelen en dat een boete dus geen vanzelfsprekendheid is. 'De PvdA heeft zelfs aangemoedigd dat de regels strenger werden. Er zit geen ruimte om af te wijken van de Brusselnorm.'

17.26 uur:
Wat zijn de consequenties als we ons niet houden aan de drieprocentsnorm, vraagt Pechtold. Rutte antwoordt dat we een boete kunnen krijgen van 1,2 miljard euro. Pechtold vraagt of de premier dit vanavond nog in een brief kan uitleggen hoe dit precies zit.

17.24 uur:
Slob geeft aan dat de verhoudingen zijn veranderd. De Kamer moet het initiatief nemen. Alle partijen hebben hun eigen crisispakket gemaakt. Slob vraagt aan de SP of die partij ook een alternatief heeft voorbereid. 'Twee', wordt in de Kamer geroepen. 'Zijn die ook doorgerekend' vraagt Slob. 'Nee', wordt er geroepen. 'Dat is dan typisch een gevalletje van jammer', sneert Slob.

17.22 uur:
Nu spreekt Rutte over de inzet van Nederland aan Brussel. Hij wil morgen een brief sturen aan de Kamer die als opzet kan dienen voor de brief aan Brussel. De brief kan ook het begin zijn van een gesprek met de Kamer. 'De inhoud zal niet iedereen bevallen, maar anders krijgen we alleen maar vage teksten.'

17.19 uur:
Rutte gaat in op de eisen van Brussel. Nederland kan alleen een uitzondering op de norm krijgen als onze economische groei in 2009 tegenviel of als er in de hele eurozone sprake is van recessie. Dat is allebei niet het geval, stelt Rutte. Nederland moet gewoon aan de drieprocentsnorm voldoen, is de conclusie.

17.16 uur:
GroenLinks-fractievoorzitter Sap valt de premier aan op de houdbaarheid van de gedoogcoalitie. 'Het functioneerde goed en het is doodzonde dat het op vrijdagvond ineens was afgelopen.'

Sap wil weten of Rutte in de toekomst nog wil samenwerken met de PVV. Rutte wil hier niet op vooruitlopen, zegt hij. 'De premier heeft niks geleerd', concludeert Sap. Rutte: 'Die conclusie is aan mevrouw Sap en stond volgens mij voorgedrukt op haar briefje.'

17.14 uur:
Rutte: 'Vrijdagavond zei Wilders nog dat hij de koopkrachteffecten voor Henk en Ingrid niet voldoende vond. Daar waren we nog aan het sleutelen, maar zaterdag vond Wilders het kennelijk genoeg.' Samsom (PvdA): 'Dus vrijdag waren jullie er helemaal niet uit? Dat had u eerder namelijk wel gezegd.' Rutte: 'We waren helemaal klaar. Het CPB had de plannen doorgerekend, en we waren bezig om te kijken hoe we het miljard dat we overhielden, zo goed mogelijk konden besteden.'

17.09 uur:
'Er ligt een uitstekend regeer- en gedoogakkoord. Er ligt een uitstekend Catshuisakkoord. Het is ongelooflijk zonde dat het zo gelopen is', aldus Rutte. 'Dit kabinet is in oktober 2010 aan de gang gegaan om een antwoord te vinden op de verslechterende economie. Ik vind dat wij daar een overtuigend antwoord op hebben gevonden. Ik heb tot op het laatste moment in deze coalitie geloofd. Ik heb ook tot op het laatste moment in de handtekening van de PVV geloofd. Ik ben uitermate teleurgesteld.'

17.05 uur:
Volgens Rutte was er na de vorige verkiezingen geen andere coalitie aan te gaan, dan het minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV. Het woord spijt wil hij op dit punt niet in de mond nemen.

16.59 uur:
Rutte: 'Het is doodzonde dat het overleg mislukt is. Er lag een pakket waar heel Nederland zijn vingers bij af zou likken.'

16.58 uur:
Premier Rutte is begonnen met de beantwoording van de eerste termijn. Hij neemt als premier de volledige verantwoordelijkheid voor de samenwerking tussen VVD, CDA en PVV, en voor het mislukken van het Catshuisoverleg.

16.56 uur:
PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom vindt het nog te vroeg om zich uit te spreken over een voorkeurscoalitie. Dat zei hij tegenover de NOS. Eerder vandaag had partijvoorzitter Hans Spekman gezegd dat een coalitie met SP, PvdA en CDA de voorkeur van de PvdA zou hebben, maar volgens Samsom is dat slechts één van de mogelijkheden, wat de partij betreft.

16.54 uur:
Tijdens de eerste termijn van de Kamer bleek een diepe verdeeldheid van standpunten. De vraag is of die standpunten kunnen worden overbrugd om een begroting voor 2013 op te stellen. Zoals het zich in de eerste termijn aftekende, zullen nog heel wat partijen 'over hun eigen schaduw heen moeten springen', zoals elke partij afgelopen dagen tot in den treuren herhaalde. Ook opvallend: Geert Wilders werd niet of nauwelijks geïnterrumpeerd.

16.45 uur:
Sybrand van Haersma Buma wil tijdens de pauze voor de camera's van de NOS niet zeggen of hij beschikbaar is als lijsttrekker van het CDA. 'Ik wil alleen zeggen dat ik deze week ergens anders mee bezig ben.'

Jolande Sap heeft gepeild bij de fracties of er een meerderheid te vinden zal zijn voor haar voorstel voor een financieel informateur. 'Ik constateer er weinig bereidheid is bij de andere fracties.' Sap deed haar voorstel tijdens haar eerste termijn. Zij vindt dat de informateur morgen met de fracties moet gaan praten, en dan donderdag de Kamer moet informeren over zijn of haar bevindingen.

16.27 uur: De vergadering is geschorst tot 16.50 uur. Dan zal premier Rutte antwoorden op de verschillende vragen en voorstellen van de fractievoorzitters.

16.24 uur:
Hero Brinkman spreekt als laatste. Hij zegt: 'Wilders heeft de stekker eruit getrokken puur voor electoraal gewin. Een stem op de PVV is een verloren stem.'

Brinkman zegt verder graag na de zomer verkiezingen te willen.

16.19 uur:
Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren stelt dat het kabinet 'alles kapot wilde maken wat van waarde is'. De ecologie kreeg de ene na de andere klap te verwerken, zegt ze. 'Het belang van de zwakkeren is uit het oog verloren en daardoor kreeg het kabinet ruzie met de samenleving.'

Ouwehand zegt in september verkiezingen te willen. 'Daarvoor moeten er echter belangrijke beslissingen worden genomen.' Volgens Ouwehand moet hierbij rekening worden gehouden met de 'reproductiecapaciteit van de aarde'.

Volgens Ouwehand moet er een tussenkabinet komen, een zakenkabinet dat een groene koers vaart. Hier moeten diverse prominenten inzitten.

16.13 uur:
Het afbreken van de Catshuisonderhandelingen is een ramp voor het land, aldus SGP-voorman Van der Staaij. 'Wordt wel beseft dat economische groei geen vanzelfsprekendheid is', vraagt hij.

Hij merkt op dat de SGP vandaag 94 jaar oud is geworden.

Volgens Van der Staaij moet er een begroting voor 2013 komen die recht doet aan de staat van de economie. Hij roept andere partijen op om zo weinig mogelijk onderwerpen controversieel te verklaren, zodat er veel ruimte is om te onderhandelen over een pakket aan bezuinigingen.

'We moeten niet naar de financiële markten luisteren, maar naar het woord van onze Schepper', besluit Van der Staaij.

16.05 uur:
ChristenUnie-voorman Arie Slob krijgt het woord. Hij zegt verkiezingen te willen na de zomer zodat de partijen nu kunnen werken aan een pakket bezuinigingen. 'We zullen nu moeilijke besluiten moeten nemen en kunnen geen zoete broodjes verkopen.'

'Laat 2012 geen verloren jaar zijn en laten we aan de burgers zien dat we nu ook met oplossingen willen komen om de problemen te lijf te gaan.'

Morgen komt het Centraal Planbureau met de doorrekening van het alternatieve bezuinigingsplan van de ChristenUnie. De partij wil in 2013 minstens 11 miljard extra bezuinigingen, stelt Slob.

Premier Rutte met op de achtergrond de PVV-fractie. Beeld ANP
 
Het is net als bij de Titanic: niemand dacht dat 'ie kon zinken. Dit is slecht voor Henk en Ingrid, en slecht voor Bas en Willy.
Kees van der Staaij, fractievoorzitter SGP

15.56 uur: GroenLinks-leider Sap eist excuses van de premier over de afgelopen kabinetsperiode, omdat er allerlei asociale maatregelen zijn genomen.

Sap stelt dat er een speciale informateur moet komen die gaat uitzoeken op welke punten er overeenstemming is te bereiken voor een bezuinigingspakket. Sap wil morgen beginnen met de gesprekken met zo'n informateur.

SGP-leider Kees van der Staaij merkt op dat dit strafrechterlijk vreemd is, onder meer omdat het kabinet nog steeds maatregelen mag nemen. Bovendien zou minister De Jager ook de rol van procesbegeleider op zich kunnen nemen.

Sap stelt voor om een aantal genomen maatregelen te schrappen, zoals de bezuinigingen op het passend onderwijs.

15.52 uur:
Samsom valt Pechtold aan omdat hij samen wil werken met het kabinet op sommige punten uit het concept- Catshuisakkoord. Waar is het sociaal-liberale geluid gebleven, vraagt Samsom. Pechtold antwoordt dat het niet sociaal is om de schulden door te schuiven door niet nu al aan de begrotingsnorm te voldoen.

15.42 uur:
D66-leider Pechtold krijgt nu de beurt om te spreken. 'Wie zich overlevert aan de grillen van een populist, kan niet op gympies naar een overleg komen. Dan sta je zomaar in je pak genaaid.'

Pechtold heeft maar één vraag aan Rutte: 'Wie likt er nu precies zijn vingers af na anderhalf jaar?'

D66 presenteert morgen een alternatief bezuinigingsplan, doorgerekend door het CPB. Volgens Pechtold is het associaal om de schulden vooruit te schuiven. Hij wil nog deze week een debat met het kabinet over de begroting van 2013 en ziet een aantal punten in het Catshuisakkoord waar overeenstemming over te vinden zal zijn. 'Op weg naar een kabinet van de vooruitgang', besluit Pechtold.

15.36 uur:
SP-leider Emile Roemer neemt het woord. Hij is blij dat het kabinet klaar is. Volgens Roemer waren de Catshuisplannen slecht voor Nederland.

Roemer uit veel kritiek op het kabinet en de financiële instellingen, die het vertrouwen van mensen hebben beschaamd en 'de sociale samenhang' in Nederland hebben beschadigd. 'De komende maanden zullen bepalend zijn voor onze financiële toekomst.'

Roemer ziet geen heil in 'plak en knutselwerk' om de begroting nog rond te krijgen voor 2013; maar hij wil wel 'voorstellen doen' bij het komende debat over de bezuinigingen. Nog beter is het om snel een nieuwe kabinet te hebben, zegt Roemer. 'Wij willen zo snel mogelijk verkiezingen.'

'We willen met iedereen in overleg, maar niet op een doodlopende weg', besluit Roemer.

15.18 uur:
Het is nu de beurt aan Van Haersma Buma van het CDA. Hij zegt dat hij afgelopen zaterdagochtend overtuigd was dat er die dag een Catshuisakkoord zou komen, totdat Wilders wegliep van tafel. 'Wij zagen geen rechte rug, maar alleen maar slappe knieën.'

De fractievoorzitter van het CDA gaat er hard in. 'De grote bestrijder van Job Cohen eindigt zo nog eens als erelid van de PvdA', sneert Van Haersma Buma naar Wilders.

Van Haersma Buma verwijt partijen als de PvdA en de SP dat ze zich niet aan de internationale begrotingsafspraken willen houden. 'Daar merkt de AOW'er pas wat van', stelt hij.

15.14 uur:
Slob vraagt of Wilders zich 'nu wel constructief gaat opstellen'. Wilders zegt dat de PVV dit altijd gedaan heeft.

15.08 uur:
Volgens Wilders is het conceptakkoord slecht voor 'Henk Senior'. 'Je moet niet 14 miljard in een jaar tijd bezuinigen terwijl miljarden worden overgemaakt naar Europa.' Wilders zegt dat er geen steun van de PVV is voor het pakket. 'Ik beëindig de steun aan het kabinet met een bloedend hart. Ik doet dit met pijn in het hart. 18 miljard was een hoop, 32 miljard was teveel.'

Hij groet de 'mede-onderhandelaars' Rutte en Verhagen en zegt het jammer te vinden dat het kabinet zijn termijn niet heeft kunnen uitdienen. 'Het was een brug te ver', stelt Wilders. Hiermee is de tekst van Wilders uitgesproken. De PVV-fractie roffelt op de Kamerbankjes.

15.01 uur:
Volgens Wilders mag het tekort in 2013 ook 4 procent zijn, zegt hij. Volgens Slob heeft Wilders eerder in de Kamer moties ondersteunt om te voldoen aan de drieprocentsnorm. Geldt dat nu niet meer? Wilders antwoordt dat toen nog niet bekend was dat het tekort in 2013 zo groot zou zijn, namelijk 4,6 procent. 'De 3 procent voor 2013 zetten wij volstrekt overboord', zegt Wilders. In 2015 moet het tekort wel terug naar 3 procent.

14.57 uur: PVV-leider Geert Wilders neemt het woord.
Hij betreurt het dat het Catshuisoverleg is mislukt. 'Maar ik kon niet anders.'

Wilders wil graag antwoorden op kritiek dat hij niet aan het algemeen belang denkt. 'Het kost juist moed om je rug recht te houden. Het is de overheid en niet Henk en Ingrid die teveel geld uitgeeft.'

Wilders somt een aantal maatregelen uit het akkoord op die volgens hem slecht zijn voor de burgers. 'Of we kiezen voor Henk en Ingrid of we kiezen voor de ongekozen eurocraten uit de superstaat die Brussel heet.'

14.47 uur:
De plannen uit het Catshuis, vooral de btw-verhoging en de verhoging van de pensioenleeftijd, zijn schadelijk voor de economie en sparen de hoge inkomens, stelt Samsom.

De PvdA-leider zegt met het kabinet te willen overleggen over de begroting van 2013. Onze plannen zijn duidelijk, zegt hij.

Pechtold vraagt nog eens hoeveel begrotingstekort Samsom acceptabel vindt. 'Is dat 3,6 procent, zoals in uw verkiezingsprogramma staat?' Samsom: 'We willen graag vasthouden aan die 3,6 procent maar op termijn willen we het tekort steeds verder afbouwen.'

14.39 uur:
CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma vraagt aan Samsom of hij bereid is nog voor de zomer stappen te zetten om hervormingsmaatregelen te nemen om in 2013 het begrotingstekort terug te dringen naar 3 procent.

Samsom stelt dat de 3 procent de norm is maar dat in uitzonderlijke gevallen afgeweken kan worden van de drieprocentsnorm. De PvdA wil dat Nederland hervormingen aankondigt zodat op de lange termijn het tekort flink naar beneden gaat. 'Afspraak is afspraak, maar dan wel de hele afspraak.'

Pechtold valt Samsom aan. Wil de PvdA nu voldoen aan de drieprocentsnorm, of niet? 'Bent u bereid om als uitgangspunt de regels uit Brussel te nemen?'
Samsom antwoordt: 'Ja, maar dan wel het hele groei- en stabiliteitspact.'

Premier Mark Rutte. Beeld anp

14.35 uur: Volgens Samsom - die nu mag spreken - is premier Rutte verantwoordelijk voor de huidige malaise en de mislukte onderhandelingen. 'Hoe haal je het in je hoofd, zou mijn moeder zeggen', zegt Samsom.

Volgens Samsom is het belangrijk om vooruit te kijken. Hij wil verkiezingen op 12 september en vraagt het kabinet dit voorstel over te nemen.

Samsom vertelt wat de plannen van de PvdA zijn. Die plannen heeft de partij twee weken geleden gepresenteerd.

14.30 uur:
Pechtold vraagt Blok of hij concreet kan zeggen wanneer het kabinet met de Kamer overlegt over bezuinigingen. Dat lijkt aanstaande donderdag te zijn, wanneer de Kamer om 10.00 uur begint met een debat over de financiën, waaronder de brief van het kabinet aan Brussel. Die brief waarin het kabinet uitlegt hoe het aan zijn begrotingingsverplichtingen gaat voldoen, moet voor 30 april bij de Europese Commissie zijn. De voorzitter moet dit debat nog wel goedkeuren.

14.22 uur:
Blok zegt bereid te zijn om de hypotheekrenteaftrek aan te pakken - in het geval van nieuwe hypotheken. 'Wij zijn bereid tot hervormingen', aldus de VVD'er. Hij zegt ook bereid te zijn tot overleg met andere partijen om maatregelen te nemen. Slob vraagt hem of hij bereid is om bijvoorbeeld de prestatiebeloning in het onderwijs af te schaffen. De VVD wil nog niet op deelonderwerpen ingaan, zegt hij. 'Ik hoop echt dat u een andere manier van denken - een andere politieke werkelijkheid - aanneemt', zo besluit Slob van de ChristenUnie.

14.11 uur:
Arie Slob, fractievoorzitter van de ChristenUnie, vraagt of de VVD bereid is tot samenwerking met andere partijen om afspraken te maken over de begroting. Blok zegt dat dit zo is, maar dat hij wel zo snel mogelijk 'een slagvaardig kabinet' wil.

D66-leider Pechtold stelt dat Blok de verantwoording voor het mislukken van het Catshuisoverleg overslaat. Ook Diederik Samsom van de PvdA meent dat Blok iets moet zeggen over het kabinet van de afgelopen anderhalf jaar. Blok stelt dat de gedoogcoalitie in het het versplinterde politieke landschap een verantwoorde keuze was.

14.08 uur:
VVD-fractievoorzitter Stef Blok spreekt als eerste. Hij zegt dat de VVD snel verkiezingen wil. Dat is volgens hem nu het allerbelangrijkste.

14.05 uur: Premier Rutte geeft een verklaring. Het kabinet betreurt dat er geen akkoord is gekomen. Hij hoopt dat de Kamer met het kabinet wil praten over de bezuinigingen die nodig zijn.

14.01 uur:
Premier Rutte en vicepremier Verhagen zitten op de regeringsstoelen. Rutte zei net voor de camera van de NOS dat het woord nu aan de Kamer is. Daarom heeft hij gisteren niks tegen de media gezegd. PVV-leider Geert Wilders zei dat hij uitziet naar een stevig debat. Hij zal niet gaan zwartepieten maar uitleggen waarom het Catshuisakkoord niet terecht was.

13.59 uur: Het Kamerdebat staat op het punt van beginnen.
De Kamerleden stromen de kamer binnen. De fotografen wachten op de aankomst van premier Rutte.

Lees hier waar het tijdens het debat waarschijnlijk om zal gaan.

13:49 uur -
Brinkman zei dat zijn partij 'compleet anders' zal zijn dan de PVV. De PVV van Geert Wilders heeft zijn kans in de regering gehad en die is nu verkeken, aldus Brinkman. Hij wil het stokje van de PVV gedeeltelijk overnemen, maar zal een andere toon aanslaan, 'één die realistisch en haalbaar is'.

13:45 uur -
Hero Brinkman maakt vanavond tijdens de uitzending van Pauw en Witteman bekend wat de nieuwe naam van zijn partij zal zijn. Hij heeft drie verschillende opties, die hij vandaag gaat bespreken met de kandidaten voor de nieuwe partij. Brinkman zegt dat hij de kandidatenlijst grotendeels al klaar heeft.

13:41 uur -
De nieuwe partij van Hero Brinkman 'staat voor de burger, niet voor de politieke elite. We handhaven een harde maar realistische en redelijke lijn. Deze partij wil minder belastingen en meer loon', meldt Hero Brinkman tijdens de persconferentie.

13.29 uur -
Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren, wil een interim-kabinet. Daarin moeten volgens haar plaatsnemen: 'Winsemius, Wijffels, Rinnooy Kan, Tjeenk Willink, Slagter', zo twittert ze.

13.15 uur -
Vooralsnog lijken de financiele markten rustig te reageren op de politieke crisis in Nederland. Maar, waarschuwt een financieel analist aan het ANP, stijging van rentes op staatsleningen gaan 'nooit in een rechte lijn. Daarvoor moeten de ontwikkelingen dramatischer zijn, bijvoorbeeld een onverwachte directe afwaardering door een van de grote kredietbeoordelaars. Zolang dramatische gebeurtenissen uitblijven voorzie ik een kabbelende trend.'

12:54 uur -
Voormalig PVV'er Hero Brinkman gaat met een eigen lijst meedoen aan de verkiezingen, dat meldt de NOS. Vanmiddag maakt hij bekend welke naam de partij krijgt.

12:42 uur -
Ondanks het standpunt van de PvdA, vindt de SP nog steeds dat er zo snel mogelijk verkiezingen moeten komen, het liefst voor de zomer. 'Maar ik kan ook tellen. Dus wij gaan ons nu voorbereiden op verkiezingen in september', zegt SP-leider Emile Roemer.

12:23 uur -
Hero Brinkman laat via Twitter weten dat hij om 13:35 uur 'een mededeling aan de verzamelde pers geeft'.

12:07 uur -
De PvdA zal vanmiddag tijdens het debat inzetten op het zo snel mogelijk organiseren van de verkiezingen in september. Daarnaast wil Samson laten zien waar de PvdA op gaat inzetten, ook ná 2013. Dat zei Samsom vandaag in RTL Z in reactie op de tweet van D66-leider Alexander Pechtold: 'Ik verwacht dat collega Diederik Samsom nu ook bereid is te praten over de begroting van 2013?'.

11:47 uur -
ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind spreekt van een 'verstandige draai'. Wel vindt hij dat het beter was geweest als de PvdA dit eerder had ingezien. 'Landsbelang voorop in plaats van partijbelang', twittert hij.

11:42 uur - Tweede Kamerlid Hero Brinkman vindt het een 'verstandig besluit van de PvdA', zegt hij in een eerste reactie. Brinkman was gisteren nog woedend, omdat de kleinst mogelijke meerderheid de vroege verkiezingsdatum van 27 juni dreigde door te drukken.

11:40 uur -
'Dit is een teken van realisme van de PvdA. Ik hoop dat ze nu ook bereid zijn om over de begroting van 2013 te praten', reageert D66-leider Alexander Pechtold op het besluit van Samsom. Hij is blij dat de PvdA bij nader inzien niet vasthoudt aan verkiezingen voor de zomer. Pechtold vond de tijd zelf veel te kort.

11:28 uur -
PvdA-leider Diederik Samsom wil verkiezingen in september. Samsom meldde zijn nieuwe standpunt vandaag aan het ANP. De PvdA houdt hiermee niet langer vast aan verkiezingen voor de zomer. Daarmee is het vrijwel zeker dat de verkiezingen in september worden gehouden. Meest genoemde datum is 5 september. Samsom wil een gebaar maken naar de partijen die gisteren fel tegen voorstellen waren voor een stembusgang op 27 juni.

PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom staat op de gang voorafgaand aan de vergadering. Beeld anp
 
Laten we dus de handen ineen slaan. We houden verkiezingen begin september en vragen het demissionaire kabinet die te organiseren. Nederland moet verder. Er is al te veel tijd vermorst
Diederik Samsom

11:13 uur - Als er één Nederlandse politicus is die in machtstermen en eigenbelang denkt, is dat Geert Wilders. Dus zodra de gedoogconstructie hem niet langer profijt op leverde, liet Wilders het minderheidskabinet vallen. Dat schrijft Philip van Praag, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam. 'Wilders is niet alleen één van de meest calculerende en strategisch denkende politici van het Binnenhof, hij is ook de meest opportunistische politicus.'

11:10 uur -
Bekijk hier alle eerdere verkiezingsuitslagen vanaf 2006.

10:55 uur -
De nieuwe partijen de Soeverein Onafhankelijke Pioniers Nederland (SOPN) uit Soest en Beter Nederland uit Hilversum denken een goede kans te maken bij de aankomende verkiezingen en rekenen op zeker meer dan één zetel in de Kamer. SOPN-oprichter Anton Teuben: 'We zijn beslist geen spiritueel clubje. Zeker een half miljoen mensen is het met ons eens. We hebben genoeg mensen om een kandidatenlijst te vullen.'

10:46 uur -
PvdA-Kamerlid Ronald Plasterk gaat geen poging doen om leider van de partij te worden, meldt de NOS. Diederik Samsom doet het volgens hem voortreffelijk en daarom moet de partij de gelederen nu sluiten. Plasterk wil samen met Samsom campagne voeren 'tegen het rechtse beleid'.

10:43 uur -
De Nederlandse overheid heeft vandaag 2 miljard euro opgehaald met de veiling van staatsleningen. 'Een goed resultaat onder deze omstandigheden', concludeerde een obligatiehandelaar.

10:39 uur -
Volgens Malou van Hintum, columnist voor Vk.nl, kan een gedoogcoalitie nooit slagen. 'Iemand die gedoogt, ziet iets door de vingers. Hij keurt het niet goed, laat staan dat hij zich eraan verbindt. Integendeel. Hij doet het bij gebrek aan een beter alternatief.' Lees hier haar opiniestuk.

10:32 uur -
D66-Kamerlid Wouter Koolmees is bereid mee te denken met het CDA en de VVD 'als we op de belangrijkste hervormingsagenda's, zoals arbeid, de AOW en de woningmarkt, stappen kunnen nemen'. Dat zei hij vanochtend op Radio 1. 'Als je kijkt naar het Catshuispakket en het pakket van D66, dan zijn er zeker overeenkomsten.'

10:28 uur -
Het is inderdaad de beste optie om de Tweede Kamerverkiezingen voor de zomer te plannen, dat vindt Raoul du Pré, politiek redacteur van de Volkskrant. 'Het zal nog moeilijk genoeg worden om in elk geval een deel van het Catshuispakket de komende weken ongeschonden door de Tweede Kamer te loodsen. Het zal wel moeten, om grote problemen met Brussel te voorkomen, maar voor wezenlijke, structurele hervormingen en bezuinigingen is een nieuwe coalitie nodig, met een nieuw kabinet en een duidelijk mandaat in de Tweede Kamer.'

10:21 uur -
CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg dringt erop aan om in deze periode vooruit te kijken: 'Achteruit kijken doet zeer, probeer het maar. Al pijn in je nek? Laten we in de enclave Den Haag ook vooruit kijken. Ambt verplicht!'

Wouter Koolmees. Beeld anp

10:10 uur - Lees hier de brief van premier Mark Rutte aan koningin Beatrix waarin hij het ontslag van zijn kabinet aanbood.

10:06 uur
- PvdA-kandidaten voor het lijsttrekkerschap kunnen zich tot 4 mei melden. Tot nu toe is Fractievoorzitter Diederik Samsom de enige lijsttrekker. Als meer kandidaten zich melden, volgen interne verkiezingen. Een voorverkiezing, waarbij ook niet-leden kunnen stemmen, zit er niet in. Er is te weinig tijd om dat plan uit te voeren. Dat meldde partijvoorzitter Hans Spekman.

9:59 uur
- De PVV-fractie werd zaterdag pas na de breuk in het Catshuis geïnformeerd, meldt de Volkskrant vandaag. Zo was PVV-Kamerlid Wim Kortenoeven, samen met andere Kamerleden, voor een werkbezoek in Londen, toen hij het nieuws hoorde. Aangekomen bij de Nederlandse ambassade zagen zij pas de persconferentie van Mark Rutte en Maxime Verhagen, en vervolgens die van Geert Wilders.

9:53
uur - Bij de komende verkiezingen mogen voor het eerst bewoners van de nieuwe Nederlandse gemeenten in het Caribisch gebied meestemmen. Bonaire, Saba en Sint Eustatius zijn sinds 10 oktober 2010 nieuwe gemeenten van Nederland. Dit zal qua aantallen niet voor grote veranderingen zorgen; uit onderzoek van het CBS blijkt dat er iets meer dan 21.000 mensen wonen.

9:48
uur - Kredietbeoordelaar Moody's meldde gisteravond dat Nederland er nog 'relatief sterk' voor staat, maar verwacht wel dat de rest van 2012 onrustig blijft. Moody's stelde dat het uitblijven van een bezuinigingsakkoord onzekerheid over het toekomstige beleid voedt en uiteindelijk negatief kan uitpakken voor het kredietoordeel van Nederland.

9:31 uur -
Het debat dat vanmiddag om 14:00 uur begint gaat overigens niet alleen over de verkiezingsdatum. Rutte en de Kamer zullen ook praten over bezuinigingen die nog dit jaar kunnen worden doorgevoerd. Het demissionaire kabinet hoopt op bepaalde punten akkoorden te kunnen sluiten met andere partijen.

9:30 uur - Jan Nagel doet in ieder geval mee aan de verkiezingen. 50Plus, zijn partij, is echter wel tegen een stembusgang voor de zomer. 'Dat is gekkenwerk', zegt Nagel tegen de Volkskrant. 'In zo'n korte tijd lukt het niet behoorlijk om kandidaten te werven, gesprekken te voeren en een congres te organiseren om een lijsttrekker te kiezen.' Maar, besluit Nagel: 'Als 't moet, dan moet 't. We doen mee.'

9:15 uur -
Ondanks het ontslag van het kabinet hoeven er niet per se verkiezingen te komen. Een nieuwe (tijdelijke) gedoogcoalitie is mogelijk, stelt Marcelo Mooren vanmorgen op Volkskrant.nl.
Mooren is lid van de Dertigers, een christendemocratische vernieuwingsbeweging, en stelt in een opiniebijdrage dat verkiezingen nu geen wezenlijke oplossing bieden voor de politieke impasse: 'Het parlement blijft waarschijnlijk versplinterd'.

'Als ik Pechtold, Sap en Slob was, zou ik snel bij elkaar gaan zitten. Ze hebben een gouden kans in handen: voor zichzelf en voor Nederland.'

Lees het stuk hier

8:40 uur -
Wanneer moeten we nou toch stemmen? Terwijl de politiek er vandaag over debatteert, lijkt de voorkeur van Nederlanders naar 'zo snel mogelijk' uit te gaan. Uit een peiling op de site van de Volkskrant blijkt tot nu toe dat een meerderheid van de stemmers kiest voor verkiezingen op 27 juni. Van de 1700 stemmen kiest 63 procent voor deze optie. De datum van 5 september staat op de tweede plek (29 procent). Slechts 7 procent wil midden in de zomer naar de stembus. Geef hier úw mening.

08:35 uur -
Burgemeesters pleitten vanmorgen op BNR Nieuwsradio voor de terugkeer van de stemcomputer. 'Het is aan een nieuw gekozen Kamer om ervoor te zorgen dat de stemcomputer weer wordt gebruikt. Het is toch jammer dat moderne middelen niet worden gebruikt', aldus het Nederlands Genootschap van Burgemeesters.

08:32 uur
- De Kamer geeft na het debat van vanmiddag een advies aan het kabinet, dat uiteindelijk beslist over de datum van de verkiezingen. De wet schrijft voor dat de verkiezingsdag uiterlijk 83 dagen na de ontbinding van de Tweede Kamer moet vallen.

Kamervoorzitter Gerdi Verbeet Beeld anp
Beeld anp
Jolande Sap van GroenLinks Beeld anp
Burgemeesters pleiten voor de terugkeer van de stemcomputer Beeld ANP
Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.