Nieuws

Kamercommissie: Nederlandse moskeeën onder invloed van buitenlandse geldschieters

Een aantal Nederlandse moskeeën wordt gefinancierd en aangestuurd vanuit Turkije en landen uit de Golfregio. 

Abdelhamid Taheri, voormalig bestuursvoorzitter van de Haagse As-Soennah moskee, tijdens een van de verhoren van de parlementaire ondervragingscommissie.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De arm van deze geldschieters reikt ver: ze beïnvloeden het religieuze gedachtegoed bij deze moskeeën en weten boodschappen te verspreiden die de Nederlandse democratie en rechtstaat ondermijnen. Dit gebeurt grotendeels onder de radar, omdat de Nederlandse overheid tekortschiet in toezicht en grip op deze activiteiten. 

Dit concludeert de parlementaire ondervragingscommissie ‘ongewenste beïnvloeding uit onvrije landen’. Die commissie van Tweede Kamerleden beantwoordt donderdag in haar verslag de onderzoeksvraag – of er sprake is van ongewenste beïnvloeding van maatschappelijke en religieuze organisaties in Nederland uit onvrije landen – met een volmondig ja.

Een aantal moskeebesturen zoekt zelf contact met liefdadigheidsinstellingen en andere potentiële geldschieters in ‘onvrije landen’ voor financiële steun. Daarmee maken ze zich volgens de commissie kwetsbaar voor inmenging door deze financiers. Beïnvloeding vindt bijvoorbeeld plaats door het oprichten, besturen en financieel ondersteunen van moskeeën en ‘aanverwante stichtingen’, zoals informele moskeescholen.

Het rapport stelt dat het salafistische gedachtegoed – het streven door fundamentalistische stromingen naar wat zij als de ‘zuivere islam’ beschouwen – binnen dit moskeeonderwijs voet aan de grond heeft gekregen. Anti-integratieve, antidemocratische en antirechtsstatelijke denkbeelden worden er overgedragen op kinderen, aldus de commissie.

Doodstraf

‘Zo wordt kinderen geleerd dat afvalligen de doodstraf verdienen, wordt volgelingen afgeraden naar de politie te gaan als zij kennis hebben over een misdrijf dat is gepleegd door een moslim en wordt de gemeenschap bij alFitrah (moskee en islamschool in Utrecht, red.) het advies gegeven om islamitische huwelijken te sluiten zonder burgerlijk huwelijk. Dit is in Nederland verboden.’ Kinderen op deze informele moskeescholen krijgen gemiddeld vijf tot zes uur per week, met uitschieters van veertien uur per week, zoals bij alFitrah.

Vooral de jeugd is volgens de commissie ontvankelijk voor salafistische invloeden. Jongeren lopen het risico te radicaliseren, mede doordat extreme boodschappen steeds vaker en sneller worden verspreid via sociale media. Dit kan ertoe leiden dat jongeren uitreizen naar Syrië om aan de jihad mee te doen. De commissie noemt ook de filmpjes die online staan namens de Haagse Stichting As-Soennah waarin onder meer vrouwenbesnijdenis wordt aanbevolen.

Doordat salafistische aanjagers de ‘bandbreedte van de Nederlandse rechtsstaat’ goed kennen en zich naar buiten toe aan de regels houden, wordt er bijna nooit tegen hen opgetreden. Binnen de muren van sommige moskeeën gaat het er volgens de commissie heel anders aan toe en worden dingen gezegd die strafrechtelijk ‘niet door de beugel kunnen’. In die zin is er sprake van ‘façadepolitiek’, zo stelt het verslag.

Wie betaalt, bepaalt

Overheden en buitenlandse stichtingen hanteren veelal het principe: wie betaalt, bepaalt. Invloed verwerven ze bij Nederlandse moskeeën op drie manieren, aldus de commissie. Vooraf; door alleen moskeeën te financieren die dezelfde religieus-politieke visie aanhangen. Of door zeggenschap in een bestuur te krijgen, zoals volgens de commissie gebeurt bij de Rotterdamse Essalam Moskee, die is gefinancierd door de aan het koningshuis van Dubai verbonden Al Maktoum Foundation.

De derde manier om invloed te verwerven als geldschieter is door een hele moskee over te nemen. De commissie noemt de Al Houda-moskee in Geleen als voorbeeld. Die overname, die zou hebben plaatsgevonden met geld uit Saudi-Arabië, leidde tot een breuk met gematigde moslims die de nieuwe, radicalere koers niet zagen zitten.

Sommige moskeeën strijken volgens de commissie miljoenen aan donaties op uit landen als Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit en Qatar. De Essalam Moskee vergaarde 8 miljoen aan donaties, As-Soennah ontving 2,5 miljoen euro tussen 2010 en 2017 en alFitrah 1,4 miljoen euro tussen 2011 en 2017. De donaties zijn afkomstig van overheidsgelieerde ‘zakatcommissies’, liefdadigheidsorganisaties en particuliere donateurs uit Koeweit. Zakat, het betalen van aalmoezen aan armen, is een van de vijf zuilen van de islam waaraan elke gelovige gehoor moet geven.

Beter toezicht

Om meer grip te krijgen op ongewenste financiering, moet het toezicht worden verbeterd en moeten deze geldstromen transparanter worden. De in 2019 opgerichte Taskforce Problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering kampt volgens de commissie met een gebrek aan bevoegdheden en met capaciteitsproblemen, ‘waardoor de effectiviteit niet optimaal is’. En financieringsstromen springen pas in het oog bij het Financieel Expertise Centrum als er een verband is met verdachte transacties die gelinkt kunnen worden aan witwassen en terrorismefinanciering.

Behalve het verbieden van geldstromen uit het buitenland, bepleit de commissie het intensiever inzetten van internationale diplomatie om zo donaties te achterhalen. Golfstaten zijn immers niet verplicht hier inzage in te geven. Verder moeten er maatregelen komen op het gebied van het informeel moskeeonderwijs en het toezicht hierop: omdat ze buiten het reguliere onderwijs vallen, kunnen gemeenten en inspectiediensten er niet binnen kijken. Tot slot moeten moslimgemeenschappen beter weerbaar worden gemaakt tegen aanlokkelijke buitenlandse financiers.

Meer over de financiering van Nederlandse moskeeën:

In een mini-enquête onderzoekt de Tweede Kamer de buitenlandse financiering van orthodox-islamitische moskeeën. Een gevoelige klus, zo blijkt al snel. 

In Nederland ontstaat ‘een tweede generatie salafistische aanjagers’ die op lange termijn ‘een serieuze bedreiging’ vormt voor de Nederlandse rechtsstaat. Die alarmbel luidde Dick Schoof, toenmalig directeur van de veiligheidsdienst AIVD. De commissie hoorde hem als eerste.

De vraag in hoeverre buitenlandse financiering van moskeeën tot een radicalere koers leidt, is na twee weken en achttien ondervragingen nog altijd niet beantwoord. Wat wel duidelijk is: dat er een parallelle samenleving in ons land dreigt te ontstaan. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden