Kameraden onder een bleke maagd

Vervolg van pagina 1.

De Voorzienigheid laat het dit keer wat afweten. Heel Málaga heeft dagenlang naar de hemel gekeken en de krant schrijft: 'Meteorologie is net zo'n onnauwkeurige wetenschap als de liefde.' Er zit regen in de lucht.

'Het is de vraag of we vanavond naar buiten kunnen', zegt Carlos Martinez, hoofd protocol van de Cofradía de Esperanza, de Broederschap van de Hoop. 'De mantel van onze maagd is kostbaar.'

We staan in de kerk waar de Jezus en de maagd van Martinez' broederschap het hele jaar hebben gewacht tot ze op de schouders van 256 mannen naar buiten mogen. De troon van Maria Santísima de la Esperanza Coronada is een gevaarte van 6400 kilo met tientallen kandelaars en ornamenten van zilver en goud. Haar gezichtje verdwijnt bijna in de barokke overdaad. Om haar smalle schouders hangt een met gouddraad geborduurde mantel van zeven meter lang en vier breed. Het is haar feestjurk. Kost algauw een ton of drie; geen van de grote broederschappen is te bescheiden om zijn investeringen breed te etaleren in de krant.

De kerk, een gebouw uit 1988 dat door de leden bijeen is gespaard, houdt het midden tussen loods en museum. Naast de maagd staat de troon van een knielende Christus die bijna bezwijkt onder zijn met zilver beslagen kruis. Bezoekers drommen eromheen, want 'als Jezus en de Maagd vanavond niet naar de gelovigen kunnen, dan moeten de gelovigen maar naar Jezus en de Maagd komen', zegt Martinez, en hij kijkt nog eens zorgelijk naar de hemel.

Zijn broederschap van 6400 leden is een van de meest vooraanstaande. Hij werd in 1520 gesticht door het gilde van de kuipers. Elke maatschappelijke groep had zijn eigen patroonheilige en zijn eigen processie, van militairen tot zigeuners. Nog altijd dragen de zigeunerbroeders hun beelden mee bedekt met rode rozen, en even buiten de loods klinkt trompetgeschal, er staat een parade te beginnen.

De bisschop, de burgemeester, een paar kolonels, hun secundanten en duizenden belangstellenden hebben zich verzameld op een plein waar een peloton legionairs in slagorde staat opgesteld. Twee puntmutsen proberen haastig een groep misdienaartjes tot de orde te roepen. De militairen zetten een marslied in terwijl een kruisbeeld, met de Christo de la Buena Muerte, de Christus van de Goede Dood, door twaalf van hen over het plein wordt gedragen. Er klinkt applaus als Hij met een takelkraan in stelling wordt gebracht op Zijn draagbare troon.

Trommels en trompetten, wierook en marcherende soldaten; politieke macht, religie en militair vertoon versmelten in het ritueel. Even martiaal als morbide schalt het soldatenlied over het plein: Soy el novio de la muerte, ik ben de bruidegom van de dood. Het zijn mannen van het Legioen, de Spaanse keurtroepen, van wie deze Christus de patroonheilige is.

Het is verleidelijk een oeroud, duister Spanje te zien in het tafereel, het lijden van Christus als hoogtepunt van het religieuze jaar. In de jaren zeventig en tachtig legde de Spaanse fotografe Cristina García Rodero een Spanje vast dat op het punt stond te verdwijnen. Haar boek España Oculta bevat beelden van tradities in een ontroerende eenvoud. Processies in boerendorpen en boetelingen die op hun blote knieën over het ruwe plaveisel schuiven. Dat Spanje, mystiek, diepgelovig en straatarm, heeft al lang plaatsgemaakt voor de moderne natie waarover de Europese Unie zich in 1986 ontfermde.

Maar de tradities zijn levendiger dan ooit. Het toerisme heeft een nieuwe impuls gegeven aan de Semana Santa, zodat er behalve fakkels ook lichtkranten langs de processieroute staan met informatie over de vertrektijden van de diverse broederschappen. De devotie mag hier en daar wat sleets zijn geraakt, het evenement wint nog elk jaar aan economische en sociaal-culturele betekenis.

Spanjaarden uit alle streken verzamelen zich onder hun Christussen en Maria's, elke deelnemende stad, elk dorp met zijn eigen traditie. In Sevilla lopen stierenvechters mee. Hellin, in de provincie Albacete, is beroemd om zijn trommels. Groot is de opwinding op het paradeplein van Málaga als de acteur Antonio Banderas wordt herkend als een van de dragers.

Tegen het vallen van de avond blijken de lichtkranten buiten werking. De weerman heeft niet veel goeds voorspeld en de meeste broederschappen besluiten hun kostbare beelden binnen te houden. Maar de mannen van de Virgen Nuestra Señora de Soledad, Onze Lieve Vrouwe van de Eenzaamheid, wagen het er op.

Daar is ze dan, gedragen door een paar honderd schouders - een verguld slagschip op een rivier van mensen. Haar baldakijn zwaait bij elke stap van de dichtopeengepakte mannen die in elkaars ritme proberen te blijven. Toeschouwers die beschutting hebben gezocht in de cafés langs de route, verlaten hun schotels met gebakken visjes om de maagd te aanschouwen. In haar meterslange mantel zijn, onzichtbaar, gebeden van gelovigen genaaid. Een lap doorzichtig plastic dient als regenjas.

Naarmate het donkerder wordt, krijgt de stoet iets onheilspellends. Over het bleke gezichtje van de maagd vallen grillige schaduwen. De barokke versieringen van de troon glanzen in het fakkellicht. Een paar stappen achteruit, dan weer vooruit - na een paar uur zijn de gezichten van de dragers vertrokken van vermoeidheid. Af en toe stoppen ze om de schouders los te schudden of een slok water te nemen. Wierook kringelt door het gelige licht.

Om middernacht, na de processie, bezegelen Joaquin Gonzalez (41) en José Manuel Chapado (42) hun verse broederschap met een paar glazen bier. Urenlang hebben ze zwijgend naast elkaar gelopen onder de rokken van hun Señora. Ze liepen in de submarino, de posities onder de troon die niet zichtbaar zijn voor het publiek. De een is een visser uit Málaga, de ander een opvoedkundige uit Madrid.

José Manuel heeft acht jaar op een wachtlijst gestaan voordat hij mocht meelopen tussen de zweterige mannen. Ergens naast hem - ook in de 'duikboot' zodat hij gevrijwaard bleef van gillende fans - liep inderdaad Antonio Banderas. 'Hij heeft waarschijnlijk niet zo lang op de wachtlijst gestaan als ik', zegt José Manuel, 'als je goede contacten hebt, mag je eerder meedoen.'

Zo egalitair als wordt beweerd, blijken de broederschappen dus ook weer niet. 'Als je meer betaalt, mag je aan de buitenkant lopen', zegt Joaquin, 'dan kan iedereen je zien. Maar aan de binnenkant wordt het zwaarste werk verricht.' De broederschappen kennen een hiërarchie waar politieke en economische netwerken doorheen lopen, zegt hij. Gelijkheid ontstaat pas achteraf, aan de toog, als alle broeders, arbeider of directeur, visser of opvoeddeskundige, opgelucht het glas heffen. 'En morgen', zegt Joaquin, 'want dan hebben we allemaal spierpijn.'

NAAR DE SEMANA SANTA

De Semana Santa begint op Palmzondag, de zondag voor Pasen, en is dit jaar van 1 tot en met 7 april. In deze week wordt het lijden, de dood en de wederopstanding van Christus herdacht. Processies worden ook in andere landen gehouden, met name in Spaanstalig Zuid-Amerika, op Malta en de Filipijnen, en in mindere mate in Portugal en Italië.

In Spaanse grote steden die meedoen aan de Semana Santa zijn elke dag processies. In kleinere plaatsen zijn de optochten niet dagelijks. Rijke broederschappen hebben meestal meerdere tronos, met een kruis, een Christus of een Maria met soms indrukwekkende titels, zoals Onze Vader Jezus van de Zwepen en de Pilaar, of de Allerheiligste Maria van de Gekroonde Drie-eenheid en de Gezegende Apostel Sint Jacobus. Elke broederschap heeft eigen symbolen, rituelen en liederen, maar ook een eigen kleur die terugkomt in de kleding, de beelden en de bloemen.

De grootste processies vinden plaats in het zuiden van Spanje, de allergrootste zijn in Sevilla. Belangrijke processiesteden geven dikke programmaboeken uit met veel informatie over de broederschappen, hun geschiedenis en bijzonderheden. Een speciale plaats in de organisaties wordt ingenomen door de makers van de beelden en de mannen en vrouwen die de beelden kleden.

Wie (een deel van de) Semana Santa wil meemaken in Spanje kan het beste informatie opvragen bij het toeristenbureau in de plaats van zijn keuze. Niet alle delen van de routes zijn openbaar. Op sommige plaatsen kan het erg druk zijn, maar de routes zijn doorgaans lang genoeg om een goede plek te vinden.

www.spain.info/nl.

E-mail (kan in het Nederlands) infolahaya@tourspain.es

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden