NIEUWSKERNWAPENS IN NEDERLAND

Kamer wil meer openheid over Amerikaanse kernwapens in Nederland

Er is een groeiende behoefte in de Tweede Kamer aan meer informatie over de aanwezigheid van Amerikaanse kernwapens in Nederland – en de wijze waarop die de komende jaren gemoderniseerd zullen worden. Ook wil de Tweede Kamer dat de regering kansen op ontwapening onderzoekt.

Een spotter op vliegbasis Volkel, Noord-Brabant, waar kernwapens liggen opgeslagen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een D66-motie die het kabinet oproept ‘het moment van modernisering aan te grijpen’ om ‘een strategische dialoog tussen de Verenigde Staten en Rusland te initiëren (...) over het wederzijds, verifieerbaar en onomkeerbaar terugtrekken van kernwapens van het gehele Europese continent’ werd donderdagnacht met steun van coalitiepartijen CDA en ChristenUnie en de linkse oppositie aangenomen.

Sjoerd Sjoerdsma (D66) erkent dat de kans op succes klein is in het huidige klimaat van omtuimelende wapenbeheersingsverdragen, maar vindt het toch een poging waard. ‘Rusland heeft de afgelopen tijd alles aangegrepen om de verhoudingen te veranderen, dat krijg je niet zomaar ongedaan gemaakt. Daarom spreekt de motie ook van wederzijds en onomkeerbaar: als je het gelijk wil trekken, moet er disproportioneel veel vanuit Russische zijde worden ontwapend.’ 

Tegenover de naar schatting 150 Amerikaanse kernwapens die in een aantal Europese landen liggen opgeslagen, heeft Rusland volgens Navo-schattingen tussen de 1.500 en 2.000 substrategische kernwapens (voor de korte en middellange afstand).

Sadet Karabulut (SP) zag haar eigen ontwapeningsmotie stranden, maar is niettemin blij dat kernwapens weer op de politieke agenda staan. Ze verwijst daarbij naar Duitsland, waar binnen de sociaaldemocratische regeringspartner SPD discussie is ontstaan over eenzijdige terugtrekking van Amerikaanse kernwapens van Duits grondgebied.

‘Naar huis’

In december 2012, vlak voor oud-premier Lubbers zich liet ontvallen dat er in Nederland kernwapens liggen, ondertekende een meerderheid van partijen in de Kamer (inclusief regeringspartij PvdA) een petitie van vredesorganisatie IKV Pax Christi om de kernwapens ‘naar huis te sturen’. 

Sindsdien heeft Rusland de Krim geannexeerd en nieuwe kernwapens geïntroduceerd die leidden tot de teloorgang van het INF-verdrag. Daarin hadden de VS en Rusland afgesproken geen vanaf land te lanceren nucleaire en conventionele middellangeafstandsraketten meer te produceren met een bereik tussen de 500 en 5.500 kilometer. Bovendien hanteert Moskou – in tegenstelling tot de Navo – een nucleaire doctrine waarin het gebruik van kleinere kernwapens voorzien is om een crisis te ‘deëscaleren’.

Deze ontwikkelingen hebben ook D66 minder happig gemaakt op eenzijdige stappen. Sjoerdsma: ‘Toen Obama daartoe opriep in 2013 leek het alsof eenzijdige stappen zouden kunnen bijdragen aan het momentum voor kernontwapening. Inmiddels vindt mijn partij eenzijdig ontwapenen, gelet op wat Rusland doet, onverstandig.’ 

Voor de VVD gaan ook de initiatieven van de coalitiegenoten te ver. Dat geldt ook voor de wens die daar – en bij de linkse oppositie – leeft om te worden ingelicht over het tijdstip en de inhoud van de modernisering van de in Nederland aanwezige kernwapens, die zwaar verouderd zijn. Dat wil de VVD ook wel maar, zegt Sven Koopmans: ‘Wij zeggen alleen dat de veiligheid boven alles gaat en dat daarom modernisering niet onnodig afhankelijk moet worden gesteld van de timing van een plenair debat.’

Vertrouwelijke briefing

Sjoerdsma: ‘Die wapens zijn, zei Timmermans ooit, militair gezien zo nuttig als tepels op een mannetjesvarken’. Een motie van de drie coalitiepartijen (zonder de VVD) die vraagt om een vertrouwelijke Amerikaanse briefing over de aankomende modernisering van kernwapens, haalde geen meerderheid. Ook afgewezen werd een motie van GroenLinks om de afspraken met de VS te wijzigen zodat zij wél informatie verstrekken over de modernisering en ‘het vervoer van Amerikaanse kernwapens over Nederlands grondgebied’.

Experts geven de Kamerwens over meer openheid weinig kans. De uitvoering van de modernisering van deze wapens valt voor de VS en de Navo in de hoogste categorie van geheimhouding. ‘Daar valt een vertrouwelijke briefing van de Kamer waarschijnlijk niet onder’, aldus een ingewijde. Officieel geldt nog altijd dat de regering zelfs de aanwezigheid van Amerikaanse kernwapens in Nederland kan bevestigen noch ontkennen.

Als het om de modernisering van de Amerikaanse kernwapens in Europa gaat, zal de informatieverstrekking aan het parlement waarschijnlijk achteraf gebeuren, volgens lid 2 van Artikel 100 van de Grondwet. Die kun je inroepen ‘indien dwingende redenen het vooraf verstrekken van inlichtingen verhinderen’.

De in Nederland opgeslagen Amerikaanse kernwapens vallen onder het nucleaire beleid van de Navo. Ze zijn louter bedoeld ter afschrikking, en hebben volgens militaire experts juist aan belang gewonnen nu Rusland scenario’s oefent waarbij kleine kernwapens kunnen worden ingezet in oorlogssituaties. Over de verhoogde paraatheid (en eventuele inzet) van deze wapens besluit uiteindelijk de Saceur (Supreme Allied Commander Europe), de hoogste militair van de Navo, die altijd een Amerikaan is. Maar niet zonder politiek akkoord van alle Navo-landen, zeggen betrokkenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden