ANALYSEDE KWESTIE HAWIJA

Kamer voegt nieuw materiaal toe aan wrange klucht rond burgerdoden Hawija

Het derde Hawija-debat in korte tijd, bedoeld om duidelijkheid te verkrijgen over de rapportage over burgerslachtoffers die vielen bij een Nederlandse luchtaanval op een autobomfabriek in die Iraakse stad in juni 2015, heeft de verwarring slechts vergroot. De formalistische verdediging van de regering bleef overeind, maar de indruk van gestuntel wordt almaar sterker.

Minister Ank Bijleveld van Defensie (CDA) tijdens het debat in de Tweede Kamer over de luchtaanval in Hawija, Irak.Beeld Freek van den Bergh

De formele verdediging van minister van Defensie Ank Bijleveld – en in het vorige debat ook van premier Mark Rutte – is dat precieze aantallen slachtoffers nooit konden worden vastgesteld door Centcom, het Amerikaanse hoofdkwartier van de anti-IS-operatie, waar Nederland voor zijn informatie op vertrouwde. Centcom concludeerde dat er ‘zeer waarschijnlijk’ burgerdoden waren gevallen.

Dat geldt als reden waarom in het kabinet destijds geen alarm is geslagen door Defensie, hoewel internationale media direct melding maakten van een grote ravage en veel burgerdoden. Het geldt ook als verklaring waarom de Tweede Kamer zo laat en zo omzwachteld is ingelicht over het gebeurde, ook door Bijleveld – tot publicaties van NOS en NRC dit najaar. Voor het verkeerd inlichten van de Kamer door minister Jeanine Hennis direct na de aanval heeft Bijleveld al excuses aangeboden.

Nieuwe beweringen

De wrange klucht kreeg donderdag een vervolg met de opmerking van Bijleveld dat onlangs weer op ‘zeer hoog militair niveau’ contact was gezocht met Centcom, waarbij de oude lijn opnieuw was bevestigd. Niettemin werden vlak voor en tijdens het debat zelf nieuwe beweringen aangedragen door media en de organisatie Airwars – die al jaren onderzoek doet naar burgerslachtoffers – die opnieuw vraagtekens plaatsen bij deze formele lijn.

Airwars had een grafiek onderzocht van een onlangs deels openbaar gemaakt onderzoek van de National Defense University, en geconcludeerd dat de plotse toename van burgerdoden tussen mei en juli 2015 in die grafiek alleen toegeschreven kan worden aan de aanval op Hawija (omdat bij de drie andere incidenten in die periode niet meer dan vier burgerdoden vielen). Kortom: blijkbaar telden de Amerikanen deze burgerdoden wél mee in hun statistieken van ‘bevestigde burgerdoden’.

In antwoord op Kamervragen had Bijleveld al gezegd dat Hawija zeker geen rol speelde in deze grafiek; tijdens het debat zei ze uiteindelijk dat ze alleen kan afgaan op officiële feiten. Dat er telkens alternatieve versies opduiken, noemde ze ‘waardeloos’ en was voor haar CDA-partijgenoot en beschermheer in de Kamer, Martijn van Helvert, zelfs aanleiding om voor te stellen namens de Kamer ‘een boze brief’ naar de Amerikanen te sturen.

Beeld Freek van den Bergh

Waslijst aan vragen

Bijleveld en Van Helvert doelden mede op een bericht van NOS en NRC dat tijdens het debat bekend werd - en waarin een Amerikaanse kolonel en oud-woordvoerder bij Centcom stelt dat de internationale coalitie ‘de ongeveer zeventig doden uit de 2015 Hawija aanval’ al ‘zeker achttien maanden’ meetelt in het totale aantal burgerdoden.

Klopt niet, zei Bijleveld, die opnieuw naar  Centcom gaat, met een waslijst aan additionele vragen en met het verzoek of de twee Amerikaanse rapporten over de Hawija-luchtaanval openbaar gemaakt kunnen worden, dan wel vertrouwelijk door de Kamer kunnen worden ingezien.

Ook de coalitiepartijen CDA en VVD raakten nogal verstrikt in hun eigen retoriek ter verdediging van het kabinet. Zo ontkende André Bosman (VVD) dat premier Rutte het geschatte aantal van zeventig doden had afgedaan als ‘geen relevant getal’ en ‘een gerucht’. Volgens Bosman is het in een oorlog ‘bijna onmogelijk vast te stellen hoeveel mensen zijn omgekomen’ en zijn er ‘tussen de zeventig en 170 burgerdoden’ gevallen.

Maar als het kabinet ook uitging van zulke hoge schattingen, waarom is er dan de afgelopen jaren over gezwegen tegen het parlement, dat herhaaldelijk om dergelijke informatie vroeg? De kloof met de oppositie, die er moeite mee heeft dat  ongeacht het precieze aantal – niet eerder en gedetailleerder over de burgerdoden is gecommuniceerd, blijft groot.

Beeld Freek van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden