Kamer trok ongemerkt 2 miljard uit voor zorg

Achter de schermen klinken verwijten aan PvdA-staatssecretaris Van Rijn

Zonder dat ze het zelf in de gaten had, heeft de Tweede Kamer ingestemd met een miljardeninvestering in de verpleeghuiszorg die de betaalbaarheid van het stelsel onder druk zet. Veel fracties voelen zich op het verkeerde been gezet door PvdA-staatssecretaris Martin van Rijn. Tegelijk is er gêne over het eigen falen. Dit blijkt uit een reconstructie door de Volkskrant.

Staatssecretaris Martin van Rijn tijdens een werkbezoek. Foto anp

De Tweede Kamer stemde er in oktober stilzwijgend mee in dat het Zorginstituut nieuwe kwaliteitsrichtlijnen zou opstellen. De meeste fracties beseften toen niet dat de politiek daarmee een groot deel van de zeggenschap uit handen gaf. Afgelopen januari werd het zogenoemde kwaliteitskader voor de verpleeghuiszorg van kracht. Verpleeghuizen kregen daarmee de opdracht extra personeel in te zetten. Het kabinet is juridisch verplicht er de financiële middelen voor te leveren.

De paniek sloeg toe in de Haagse binnenwereld toen in maart uit berekeningen van de Nederlandse Zorgautoriteit bleek dat het om miljarden zou gaan. Het ministerie van Financiën heeft in april nog juridisch laten onderzoeken of de budgettaire gevolgen inderdaad onvermijdelijk waren. Dat bleek het geval. Uiteindelijk bepaalde het Centraal Planbureau (CPB) dat er tot 2021 structureel 2,1 miljard euro extra nodig is. Dat is ook in de begroting verwerkt. Volgens ingewijden is er vanuit ministeries nog 'gedrukt' om te voorkomen dat de 'impactanalyse' boven de 3 miljard uitkwam.

De formerende partijen kregen de miljardeninvestering tijdens de onderhandelingen als een voldongen feit gepresenteerd. Een eigen 'politieke weging' was niet meer mogelijk. Het verraste de onderhandelaars totaal. Ze bleken de wetgeving niet goed te kennen. Alle partijen erkennen nu dat ze 'vastzitten' aan de investering, al worden er pogingen gedaan de nieuwe normen uit te voeren met 'slechts' 1,3 miljard. Dat is nog altijd veel meer dan de meeste partijen in hun verkiezingsprogramma hadden gereserveerd.

Het perfecte politieke misdrijf

Hoe een miljardendeal de Tweede Kamer buitenspel zette. Lees hier de reconstructie van de Volkskrant.

Achter de schermen klinken verwijten aan het adres van PvdA-staatssecretaris Van Rijn. Hij zou onvoldoende hebben gewaarschuwd voor de consequenties. 'In de overleggen en debatten is de omvang en het juridische verplichtende karakter niet aangegeven', meent bijvoorbeeld D66-Kamerlid Vera Bergkamp. Ook in het kabinet heeft Van Rijn zware kritiek gekregen.

Medestanders van Van Rijn doen de verwijten af als krokodillentranen. De PvdA'er zou wel degelijk hebben gewezen op de consequenties, maar in de aanloop naar de verkiezingen bepleitten alle partijen om het hardst betere zorg. Nu zijn ze onthutst dat hun eigen beloften uitkomen.

Binnen de partijen wordt schoorvoetend erkend dat ze zelf ook gefaald hebben. De zorgexperts hadden niet door dat een oordeel van het Zorginstituut de politiek ertoe verplicht met geld over de brug te komen, ongeacht de omvang. 'Maar dat staat gewoon in de wet', zegt een ingewijde. 'Dat hadden de specialisten moeten weten.' De Kamer bevond zich wel op onbekend terrein. Het Zorginstituut heeft nooit eerder een richtlijn voor de langdurige zorg opgesteld.

Staatssecretaris Martin van Rijn. Foto anp

De partijen vrezen dat de 'gigantische investering' uiteindelijk de betaalbaarheid van de verpleeghuiszorg onder druk zet. 'We hebben al de duurste ouderenzorg van Europa en daar leggen we nu 20 procent bovenop', zegt een hooggeplaatste bron. Als de zorg in een verpleeghuis beter wordt dan de zorg thuis, kan dat bovendien een 'aanzuigende werking' hebben. Het CPB waarschuwt daar ook voor.

Er moeten de komende jaren zo'n 40 duizend fte bij in de langdurige zorg - dat komt neer op 70 duizend extra verzorgers. Het wordt nog een krachttoer om die mensen te vinden. Voor de werving en selectie moet het kabinet ook weer extra geld uittrekken.