ANALYSE

Kamer trekt geen enkele les uit Fyradebacle

De Kamer gebruikte haar zwaarste middel om te leren van fouten met de Fyra. Wat er nu ligt, zijn slechts open deuren.

Een Fyra-treinstel op Amsterdam Centraal. Beeld anp

'Wat hebben we geleerd, Palmer', vraagt een CIA-baas aan zijn ondergeschikte aan het eind van de film Burn After Reading van de Coenbroers. 'Ik weet het niet, meneer', zegt Palmer. 'Ik weet het verdomme ook niet', peinst de CIA-baas, 'Ik denk dat we geleerd hebben het niet meer te doen, al heb ik geen idee wat we hebben gedaan.' Palmer: 'Ja meneer, dat is moeilijk te zeggen.'

Zo is het ongeveer gegaan met de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Die onderzocht hoe het zo mis kon lopen met de trein die met hoge snelheid tussen Amsterdam en Brussel had moeten rijden, maar na veertig storingsvolle dagen van het spoor werd gehaald.

Wat de Kamer kan leren van dit debacle, maakt de commissie onder voorzitterschap van CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg niet duidelijk, bleek donderdag tijdens het debat erover. Ja, dat we het niet meer moeten doen. Maar wát niet meer doen? Alles en iedereen ging in de fout, maar wat de precieze oorzaak is van al dat falen - een verkeerde benadering van marktwerking bijvoorbeeld - weet de commissie ook niet.

Open deuren

De commissievoorzitter bleef het maar zeggen: 'We deden slechts onderzoek naar één trein die het niet doet, over één rails.' Daar verregaande conclusies aan verbinden over meer dan die mislukte Fyra, zou 'aanmatigend' zijn. 'Wij gaan op basis van n=1 de Kamer niet vertellen hoe het zit met de toekomst van het openbaar vervoer.'

Maar op basis van één casus pars pro toto conclusies trekken, daar is een parlementaire enquête juist voor bedoeld. Het is het zwaarste middel dat de Kamer kan inzetten om de werkelijkheid te achterhalen - 'getuigen' worden in het openbaar onder ede gehoord. Wat in het verleden misging is bij een enquête minder belangrijk dan wat ervan kan worden geleerd.

Geen Kamerlid zegt dat de Fyra-enquête mislukt is. Maar opvallend is het wel: voorgaande commissies verpakten de lessen gretig in vaak vergaande aanbevelingen. Die van Van Toorenburg zijn open deuren. 'Zorg dat de Hogesnelheidslijn beter wordt benut', is haar advies. 'Werk verschillende scenario's uit. Maak een duidelijke keuze en houd daaraan vast. Vaar geen zwalkende koers.'

Op de schop

Een contrast met vorige parlementaire enquête- en onderzoekscommissies. Die namen complete stelsels op de schop. Uit 'Van Traa' in 1996 volgde een wet op de bestrijding van de georganiseerde misdaad. De commissie-Buurmeijer (1993) leidde tot herziening van het stelsel van werknemersverzekeringen. De commissie-Dijsselbloem (2007) had grote gevolgen voor het onderwijs, na de twee commissies-De Wit (2009-2012) verstevigde de overheid de greep op de financiële sector en 'Van Vliet' (2014) pakte de woningcorporatiesector aan.

Steeds was een incident de aanleiding om een enquête of onderzoek te beginnen. Zoals de Fyra ook een aanleiding had kunnen zijn voor iets groters. Blind voor partijbelangen wees de commissie-Van Toorenburg schuldigen aan voor het mislukte Fyra-avontuur. Staatssecretaris Mansveld trad af. Maar aan dat grotere, de marktwerking, die begin deze eeuw in het openbaar vervoer is geïntroduceerd, brandde de commissie de vingers niet. Logisch, klonk het uit commissiekringen, want dan zouden VVD en SP, die samen met PvdA, D66 en CDA in de Fyracommissie zaten, een gezamenlijk standpunt moeten innemen over liberalisering. Onmogelijk.

Heeft de marktwerking, die deze eeuw in het openbaar vervoer is geïntroduceerd, aan het Fyradebacle bijgedragen, wilden PVV en CDA weten. Wat zegt dat dan over de pogingen openbaarvervoerbedrijven als marktpartijen te laten werken? Wat zegt het over marktwerking in het algemeen? 'Het gaat om één trein, één rails', antwoordde Van Toorenburg maar weer eens. 'Moet ik dan tegen de Kamer zeggen hoe het zit?'

Staatssecretaris Mansveld trad af en daar bleef het bij. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.