Kamer stemt voor uitbreiding tolkenregeling. Na 48 uur weer Nederlandse diplomaat in Kabul verwacht

Dit betekent dat het kabinet zich op dit late tijdstip alsnog coulanter moet opstellen, en jegens een veel grotere groep medewerkers dan alleen de tolken – en dat deze niet langer zelf hoeven aantonen dat ze gevaar lopen.

Explosief debat

In een ronduit explosief debat, waarin de Kamer definitief haar geduld leek te verliezen met de ontwijkende wijze waarop minister van Defensie Bijleveld (CDA) vragen uit de Kamer beantwoordde, werd eindelijk duidelijk hoe de verhoudingen liggen. Het kabinet wil er alles aan doen om ‘acute en schrijnende’ gevallen die, zo beaamden ministers Kaag en Bijleveld, van alle kanten vanuit de maatschappij worden aangedragen, te evacueren – voor zover dat (nog) mogelijk is.

Al het Afghaanse personeel helpen dat meewerkte aan de Nederlandse inspanning gaat het kabinet te ver. Dat bleek de afgelopen maanden al ettelijke malen, zei Kamerlid Kati Piri (PvdA). Zij bracht de talloze afwijzingen van zulke medewerkers in herinnering, inclusief zelfs Afghanen die lange tijd als bewakers hadden gewerkt voor de Nederlandse militairen.

Staatsveiligheid

Het kabinet trekt een streep bij wat staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Broekers-Knol (VVD) noemde ‘het generiek inwilligen van asielaanvragen’. Ze wees onder andere op de staatsveiligheid – een argument dat vanuit de Kamer werd tegengesproken omdat weigering op grond van zulke veiligheidsbelangen altijd mogelijk blijft, bijvoorbeeld als men erachter komt dat iemand voor de Taliban werkte. De VVD-fractie volgde de zienswijze van Broekers-Knol en stemde tegen de motie omdat ‘de afbakening onvoldoende duidelijk is’.

In hoeverre de wens van de Kamer op de grond in Afghanistan effect heeft, hangt af van de ontwikkelingen daar – én van de vraag of dit demissionaire kabinet uitvoering geeft aan de motie. Eerder deze zomer bleken Kamermoties over de Afghaanse tolken in de praktijk beperkte invloed te hebben op hoe het kabinet handelde.

Een voorbeeld daarvan is het evacuatieplan dat minister Bijleveld al begin juni – lang voor de plotse instorting van het oude Afghaanse bewind – van de Kamer moest maken. Begin juli beaamde ze desgevraagd dat dit plan was gemaakt, conform de wens van de Kamer. Woensdag bleek haar plan niet veel meer te behelzen dan de keus om tolken met commerciële vluchten naar Nederland te halen. Na herhaald doorvragen van Kamerleden zei Bijleveld: ‘Toen we merkten dat lijnvluchten niet meer gingen, hebben we met zijn allen samen gekeken hoe het dan kan. Toen hebben we militaire vluchten ingezet. Dat hebben we voor het weekend besloten.’

Geen Nederlandse diplomatieke aanwezigheid

Woensdagavond wordt de aankomst verwacht in Kabul van een militair vliegtuig met daarin de ambassadeur, de militair attaché, een klein team en beveiliging. Tot dusver verloopt de evacuatie van Nederlanders, lokaal ambassadepersoneel en ‘mensen op de evacuatielijst’ nog stroef. Volgens minister Kaag was het vliegveld wel weer bereikbaar, maar ze zei erbij dat de situatie ‘fluïde’ is, en woensdag waren er meldingen dat zowel Amerikaanse militairen als Talibanstrijders in de lucht hadden geschoten om mensen rond het vliegveld tot kalmte te manen.

Woensdagochtend meldde de Volkskrant dat sommige Afghaanse Nederlanders door Amerikaanse militairen werden tegengehouden bij het vliegveld. In het debat vroeg Piri of de tegenslag ook kwam doordat er al 48 uur geen Nederlandse diplomaten waren in Kabul. Kaag denkt van niet. ‘Wij hebben afspraken met andere landen en in de beleving nu is alles wat er had kunnen gebeuren conform afspraken met andere landen uitgevoerd.’

De Nederlandse ambassadeur Wijgers was vorige week in Nederland. De tijdelijk zaakgelastigde, die haar verving, vertrok zondagavond met de rest van het Nederlandse team, zei Kaag. ‘Ons team, met veel andere landen – de Britten waren ook weg, de Fransen, de Italianen – werd door de Amerikanen verteld: het is nu of nooit. Dan is uiteindelijk de keuze daar.’ Desgevraagd laat Buitenlandse Zaken later weten dat de Fransen en Britten, landen met eigen troepen op het vliegveld, wél gebleven zijn, maar dat veel kleinere landen – al dan niet tijdelijk – vertrokken.

Rem Korteweg van Instituut Clingendael is verbaasd over de gang van zaken. ‘Het is juist nu heel belangrijk dat je een diplomatieke presentie hebt op het vliegveld van Kabul. Juist een ambassadeur kan het verschil maken om mensen aan boord van een vlucht te krijgen, of om te bepleiten dat een vliegtuig langer dan een half uur mag blijven op het vliegveld. Bovendien: de ambassadeur is de kapitein van het schip. Als die vertrekt, lijkt het alsof Nederlanders aan hun lot worden overgelaten.’