Kamer schiet alle kanten op in Algemene Beschouwingen

De Tweede Kamer reageerde gisteren op de begrotingsplannen die het kabinet een dag eerder had gepresenteerd. Die plannen waren vooraf al voorzien van steun van drie oppositiepartijen. De Kamer viel dus uiteen in coalitie, gedoogoppositie en echte oppositie. En zo was het debat dan ook, dat van 10.30 's ochtends tot 1.00 uur in de nacht duurde. Bij vlagen knetterde het, vaak ging het alle kanten op. De Volkskrant deed live verslag. Lees het verslag hieronder terug.

Samsom (PvdA) bij de interruptiemicrofoon Beeld anp

Nabeschouwing: beschietingen over en weer tussen coalitie, 'constructieve oppositie' en 'echte oppositie'
Misschien waren deze Algemene Politieke Beschouwingen voor het eerst in jaren weer enigszins normaal. Het was geen verkiezingstijd, zoals twee jaar geleden, en er was geen gebrek aan steun in de Eerste Kamer, zoals vorig jaar het geval was. Het kabinet had in twee weken in augustus met de constructieve oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP een begroting in elkaar gestoken voor 2015. De coalitiepartijen VVD en PvdA stonden zodoende stevig in het debat vandaag en konden erop rekenen dat hun plannen in grote lijnen zouden worden uitgedragen door de 'C3'.

Uiteraard wilden de gedoogpartijen zich met eigen accenten profileren en onderscheiden van de gedoogconstructie waaraan zij deelnemen. Zo zette D66'er Alexander Pechtold zich vooral af tegen het gebrek aan ambitie in de belastingplannen van het kabinet, wilde ChristenUnie-leider Arie Slob een ruimhartiger asielbeleid en pleitte SGP'er Van der Staaij voor ondersteuning van de 'barmhartige Samaritaan' (de mantelzorger, de vrijwilliger).

De echte oppositie
Vanuit de 'echte' oppositie kwam de 'echte' aanval. Van enige verbondenheid in dat kamp was echter absoluut geen sprake. Het betoog van SP-leider Emile Roemer, die als grootste oppositiepartij als eerste mocht spreken, zakte als een pudding in elkaar toen hij door de coalitie- en gedoogpartijen werd aangevallen op het gebrek aan financiële onderbouwing van zijn eigen plannen. Hij beloofde later in het debat een tegenbegroting op papier te zullen uitdelen, maar daarvan is de rest van de dag niets meer vernomen.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp

CDA-leider Sybrand Buma was een dergelijke afgang voor en liet nog tijdens zijn inbreng het 'tegenlijstje' van het CDA rondgaan. Gevolg was dat het debat vervolgens drie kwartier over de gebreken in de plannen van het CDA ging. Buma kreeg door de vele interrupties uitgebreid de tijd zijn plannen uit de doeken te doen, maar wat een inspirerend betoog had moeten worden verzandde daardoor in gekissebis over cijfers.

PVV-leider Geert Wilders, die voorgaande jaren zijn stempel op de Algemene Beschouwingen wist te drukken, had een even stevig verhaal als altijd, maar het liedje bleek zo langzamerhand oud te worden. Zijn tirade tegen het flutbeleid van het kabinet en tegen de islam werd slechts enkele keren onderbroken. Zijn voorstel om de Koran tussen de heilige boeken op de tafel van der Kamervoorzitter te verwijderen, werd door de voltallige rest van de Kamer afgekeurd.

Een tegenbegroting was er ook van GroenLinks, eloquent verwoord door fractieleider Bram van Ojik. Hij kreeg zelfs complimenten van Pechtold, die de plannen 'realistisch noemde'. 'Laten we ze dan uitvoeren', stelde Van Ojik voor. Vanaf de zijlijn schudde Halbe Zijlstra van de VVD nee. En in het gelach van de Kamer verdwenen de plannen van Van Ojik.

Coalitie verdeeld over belastingplan
De coalitieleiders Zijlstra en Samsom trokken allebei tijd uit om hun visie op het belastingstelsel te geven. Het kabinet presenteerde dinsdag een plan voor de lange termijn. De twee regeringspartijen kwamen tot het compromis om pas als de economie het toelaat geld vrij te maken voor een herziening van het stelsel. Handig, want VVD en PvdA hebben een totaal andere visie op belastingen, zo bleek ook gisteren weer. Voor de PvdA zijn belastingen een middel om welvaart te verdelen en zou vermogen meer belast mogen worden, zei Samsom. De VVD ziet belastingen als een noodzakelijk kwaad en wil spaargeld juist niet belasten, betoogde Zijlstra.

CDA-leider Sybrand Buma. Beeld anp

Oppositiepartijen drongen bij het kabinet en de coalitie aan op meer vaart en ambitie bij het hervormen van het stelsel. Maar ze moesten het doen met de belofte dat de regering de komende jaren gaat inventariseren wat er mogelijk is. En pas gaat hervormen als er weer geld is.

Morgen de premier
Dit alles was nog slechts de inbreng van de Kamer. Vandaag volgt de reactie van premier Rutte. Ook dan doet de Volkskrant online live verslag.

Premier Rutte luistert naar de inbreng van de Kamer. Beeld anp

1.11 uur: Einde eerste termijn
Met de laatste woorden van Louis Bontes komt er een einde aan de eerste termijn van de Tweede Kamer. Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg sluit met een klop van haar hamer de vergadering. Morgen is de beurt aan premier Rutte om op de vragen die aan het kabinet zijn gesteld te reageren.

0.55 uur: Klein en Bontes
De laatste twee sprekers zijn dissidenten van gevestigde partijen: Norbert Klein en Louis Bontes. Eerst is Klein aan de beurt, die eerder dit jaar zijn collega Martine Baay uit de fractie van 50Plus gooide en toen zelf door het bestuur van 50Plus uit de partij werd gezet. Hij ging door onder de naam 50Plus/Klein en zit nu naast Henk Krol in de Kamer (die de zetel inneemt van de fractie 50Plus/Baay-Timmerman, begrijpt u het nog?). Klein heeft een breed verhaal waarin hij kritisch is over de 'visieloze begroting van het kabinet'. Uiteraard heeft hij ook hart voor de belangen van ouderen, die hun pensioenen zien krimpen.

Als laatste spreekt Louis Bontes. In oktober van vorig jaar werd hij door Geert Wilders uit de PVV gezet omdat hij openlijk kritiek had op het financieel beleid van de partij. Dit voorjaar vormde hij een fractie met Joram van Klaveren, eveneens PVV-afvallige. Bij de volgende verkiezingen hopen zij mee te doen als de partij Voor Nederland (VNL). Bontes houdt vannacht een betoog voor het investeren in Defensie. 'Nederland moet zo snel mogelijk gaan voldoen aan onze NAVO-verplichtingen.' Hij stelt voor de dienstplicht opnieuw in te stellen. Ook pleit hij voor een strenger immigratiebeleid.

Van Klaveren in overleg met Bontes. Beeld anp

0.38 uur: 'Ja, daar is ie weer'
'Ja, daar is ie weer en hij komt ook nog met hetzelfde verhaal', zegt 50Plus-Kamerlid Henk Krol. Hij is terug van weggeweest en neemt tijdelijk de zetel in van Kamerlid Martine Baay. Krol vertrok uit de Kamer toen bleek dat hij in het verleden geen pensioenpremie had afgedragen voor zijn werknemers. Nu berhartigt hij in de Kamer weer de belangen van de ouderen.

Zijn verhaal is inderdaad hetzelfde. Hij hekelt het feit dat ouderen 'onevenredig inleveren door een verlaging van de ouderenkorting en een verhoging van de zorgpremie'. 'Het Nibud kwam in sommige gevallen op -15 procent. De participatiesamenleving moet het gekorte budget van gemeenten gaan opvangen. Mooi plan, maar 25 procent van ouderen hebben geen sociaal netwerk waar een beroep op kan worden gedaan.'

Henk Krol eindigt met: 'Voorlopige conclusie: ouder worden in Nederland, het mag nog wel, maar het moet vooral niet te veel kosten.' Hij voorspelt dat na de Provinciale Statenverkiezingen het kabinet niet meer zal kunnen rekenen op een meerderheid in de Eerste Kamer.

Henk Krol in de Tweede Kamer. Beeld anp
Henk Krol in de Tweede Kamer. Beeld anp

0.20 uur: Partij voor de Dieren
Het aantal fracties in de Tweede Kamer is groot. Als tiende spreker is het woord aan Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren. Ze is uiterst kritisch over het energiebeleid van het kabinet. 'Over zes jaar weten we al niet meer hoe we verder moeten. We zijn de laatste generatie die nog iets aan de opwarming van de aarde kan doen', zegt ze. Ze citeert daarbij een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving. Volgens Thieme geldt voor te veel politici nog: 'Wie dan leeft die dan zorgt. Er wordt gedaan alsof we nog steeds in het land van de onbegrensde mogelijkheden wonen.' Maar, zegt de PvdD-politica: 'Oneindige economische groei is onmogelijk in een eindige wereld.'

Thieme noemt de coalitie en gedoogpartijen een 'coalition of the willing'. Ze is kritisch over de wens van het kabinet om deel te nemen aan de strijd tegen IS. 'We mochten wel meepraten, maar het kamertje was te klein.'

Vervolgens spreekt ze over dierenwelzijn en het gebrek daaraan. Thieme hekelt het feit dat wilde dieren nog steeds zijn toegestaan in circussen en dat er nog geen grens is gesteld aan megastallen. 'Inmiddels zijn we zo ver dat zwijnen die door de brandweer uit een vaart worden gered door een zogenaamde jachtopziener worden afgeschoten. Dieren zijn opnieuw het kind van de rekening in dit kabinetsbeleid.'

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren. Beeld anp
Marianne Thieme in de Tweede Kamer. Beeld anp

23.55 uur: 'Bijbelstudie in de ministerraad'
Kees van der Staaij van de SGP belooft een humoristische bijdrage te leveren aan het eind van een lange dag. Hij schetst een fictieve ministerraad waarin de premier voorstelt om af te sluiten met een bijbelvertelling. 'Is het niet goed als er een beetje meer inspiratie in ons beleid komt?', zou Rutte zeggen.' Minister Schultz valt hem bij, vertelt Van der Staaij: 'Als je ziet hoe jongeren zich aangetrokken voelen tot IS, zou er dan niet ruimte zijn voor wat meer zingeving?' De SGP'er schetst zijn weergave van de ministerraad. Rutte zegt in de versie van Van der Staaij: 'Het is niet eerlijk om geweld alleen aan godsdienst te koppelen. Je ziet dat mensen als Hitler, Stalin en Mao, die geen religie aanhingen, extreem gewelddadig waren.' Uiteindelijk is de hele ministersploeg akkoord: 'Laten we die bijbelstudie gewoon proberen.'

'En zo gebeurt het dat in de volgende ministerraad de Bijbel klaar ligt. 'Maar wat gaan we lezen?', vraagt Rutte.' Ploumen komt in Van der Staaijs verhaal met het voorstel om te lezen over de barmhartige Samaritaan. Vervolgens citeert hij uit zijn Bijbel het verhaal van de barmhartige Samaritaan die een gewonde man langs de kant van de weg vindt. 'Maar een zekere Samaritaan kwam omtrent hem en tot hem gaande verbond zijn wonden, voerde hem in de herberg en verzorgde hem. Hij gaf de waard twee penningen en zei tot hem: draag zorg voor hem.'

Uiteindelijk zegt Rutte tegen zijn ministersploeg: 'Dank voor jullie inbreng. Ik vond het fantastisch.' Volgens Van der Staaij heeft de SGP veel waardering voor de bijbelstudie in de ministerraad. De schriftlezing vond hij echter wat matig, het kabinet had ook de versen ervoor en erna moeten lezen. Daarin staat: 'Wie is eigenlijk mijn naaste die ik moet liefhebben?' Van der Staaij: 'Als antwoord op die vraag vertelt Jezus het verhaal van de barmhartige Samaritaan.' De SGP'er doet de oproep: 'Wees de barmhartige Samaritaan.'

Dan komt Van der Staaij toch tot concrete voorstellen: 'Investeer in veiligheid en defensie.' Dat refereert hij aan de rovers in het verhaal van de Samaritaan. 'Hoe gaan we die trendbreuk bij Defensie de komende tijd nu echt merken? Draag ook bij aan de bescherming van joden, christenen en ander minderheden die het slachtoffer worden van extremistisch moslims.'

Van der Staaij: 'Maar, u hoort mij niet zeggen: 'overheid, wees de barmhartige Samaritaan', want dat groeit de overheid uit tot een enorme bureaucratie.' Nee, de overheid moet juist burgers in staat stellen zelf barmhartig te tonen. 'Dat is in de praktijk gebrachte liefde. Steun moeders en vaders, mantelzorgers, vrijwilligers.'

Hij sluit af met wat hij de mooiste woorden uit het verhaal van de barmhartige Samaritaan: 'innerlijke ontferming'. 'Dat is de hefboom die de barmhartige Samaritaan in beweging zet. Wij hebben het in de wet staan dat je niet mag weglopen van een zwaargewonde. Maar als we barmhartigheid van de wet moeten hebben, schiet het niet op. Gelukkig zagen we deze zomer de saamhorigheid na de afschuwelijke vliegramp. Barmhartigheid, elkaar nabijzijn, het is allemaal niet zomaar te meten en te peilen. Maar het is wel ongelooflijk belangrijk voor de kwaliteit van de samenleving.'

Van der Staaijs slotwoorden: 'Gezegend het land dat rijk is aan barmhartigheid.'

SGP-leider Kees van der Staaij in de Tweede Kamer. Beeld anp
SGP-leider Kees van der Staaij in de Tweede Kamer. Beeld anp

23.52 uur: 'Een hele korte schorsing'

23.45 uur: 'Complimenten voor realistische tegenbegroting'
Van Ojik vindt dat de hervorming in de zorg 'vragen is voor problemen'. 'De keuzes van vandaag bepalen de werkelijkheid van morgen', zo luidt de rode draad van zijn betoog. GroenLinks pleit voor een extra fonds om de hervormingen te verzachten.

De GroenLinks-leider kan zijn betoog houden zonder te worden geïnterrumpeerd. Zijn partij maakt niet uit van de gedoogcoalitie en het is inmiddels bijna middernacht, dus de andere partijen laten hem zijn inbreng zonder weerwoord uitspreken. Hij eindigt zijn verhaal met een pleidooi voor een groenere toekomst waarin mogelijkheden als zonne- en windenergie volop worden benut. 'De keuzes van vandaag bepalen de werkelijkheid van morgen.'

Toch komt hij niet zonder enige tegenspraak weg. D66-leider Pechtold wil hem nog even 'complimenten' geven voor zijn tegenbegroting. Hij noemt de voorstellen van GroenLinks 'realistisch' maar 'niet radicaal'. Er zitten 'minder dan 1,5 procent aan ombuigingen in'. Van Ojik haakt in: 'Als we dan nu afspreken dat we alles wat in mijn begroting staat volgend jaar zullen uitvoeren, dan zult u mij niet meer horen.' Hij grapt erbij dat VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra gebaart dat dat niet gaat gebeuren. 'Hoe zal ik dat eens omschrijven zodat het terugkomt in de handelingen?', zegt Van Ojik lachend. Zijn betoog zit erop.

Beeld anp

23.26 uur: GroenLinks
'Mijn zoon van 23', verklapt GroenLinks-leider Bram van Ojik, 'is sinds een paar jaar lid van de PvdA'. 'Dat krijg je ervan als je je kinderen de mogelijkheid geeft hun eigen keuzes te maken.' Van Ojik staat echter niet in de Kamer om het kabinet in de problemen te brengen, zegt hij. Het gaat hem om de plannen van de 'vijfpartijencoalitie'. Hun plannen zijn 'onvoldoende als ik ze afzet tegen de grote problemen van deze tijd'.

Het regeerakkoord van VVD en PvdA is wel zo'n beetje klaar, zegt van Ojik. 'Het komt er nu op aan om met visie te komen. Maar zijn de coalitiepartijen bereid om over hun geschillen heen te stappen?' Hij ziet echter een kabinet dat 'moe geregeerd' lijkt.

Ook Van Ojik spreekt over de dreiging van IS, evenals voorgaande sprekers. In de zomer las hij de memoires van Salman Rushdie, wiens leven getekend werd door een fatwa. Net als bij de aanhangers van die fatwa destijds ziet hij nu een grote eenheid onder de aanhangers van het kalifaat en een verdeeldheid onder hen die daar tegen zijn. Hij spreekt woorden van begrip over collega Geert Wilders die al tien jaar door zijn opvattingen met beveiliging leeft. 'Ik hoop dat we daar nooit aan wennen.'

Toch ziet GroenLinks niet de oplossing in meer wapengekletter. 'Geweld lost problemen niet op, daarvoor is diplomatie nodig. We willen dat de trendbreuk bij Defensie vergezeld gaat van een trendbreuk in de diplomatie, ook daar is fors op bezuinigd.' In de tegenbegroting van GroenLinks trekt Van Ojik 50 miljoen euro extra uit voor de versterking van diplomatie.

GroenLinks-leider Bram van Ojik (rechts). Beeld anp

23.20 uur - 'Versnelling voor energiebesparing'
ChristenUnie-leider Slob pleit voor een update van het energieakkoord 'met daarin een versnelling voor energiebesparing'. Ook waarschuwt hij voor 'excessieve vermogensvorming' en vraagt hij aan het kabinet te kijken naar het verschuiven van lasten op arbeid naar het belasten van vervuilen.

Slob eindigt zoals hij begon, met een citaat van U2. 'Bono zingt een aantal keren 'how long?'. Hoe lang zal het kwaad nog duren? Dat is zo'n herkenbare verzuchting. Het is mijn diepste overtuiging dat er een einde aan het kwaad zal komen. Ooit komt er een dag dat tranen definitief van de ogen geveegd zullen worden.' En dat weet ook U2-zanger Bono, zegt Slob. 'Want hij zingt over 'the victory that Jesus won'. Dat perspectief wens ik het kabinet, mijn collega-kamerleden en allen die dit debat volgen van harte toe.'

Van Ojik, Roemer en Slob in overleg tussen de Kamerbankjes. Beeld anp
ChristenUnie-leider Arie Slob. Beeld anp

22.45 uur: De ChristenUnie
'I can't believe the news today, I can't close my eyes and make it go away.' ChristenUnie-leider Arie Slob citeert U2 als eerste zinnen van zijn inbreng. Aan het liedje Sunday Bloody Sunday moest hij denken in de gewelddadige zomer van 2014. Vervolgens haalt hij de Bijbelse figuur Salomo en diens psalmen waarin vrede en recht belangrijk zijn. 'Vrede en recht, wat kun je daar in deze tijd intens naar verlangen. Vrede en recht voor de yezidi's, vrede en recht voor de inwoners van Syrië, vrede en recht voor de bewoners van Israël en de Palestijnen, maar ook vrede en recht voor de inwoners van ons land, legalen en illegalen.'

Slob bespreekt de gedoogsteun van de ChristenUnie aan de begroting van het kabinet. 'Het schuurt nog regelmatig, ook voor ons. Maar niets doen is in deze tijd geen optie. Voor de Christenunie zie ik geen andere keuze dan actief betrokken zijn bij besluiten.'

De ChristenUnie-leider pleit bij het kabinet voor een ruimhartig asielbeleid. Hij verwijst naar buurlanden Duitsland en Frankrijk die veel asielzoekers uit bijvoorbeeld Syrië opnamen.

Hij memoreert de begrotingsbesprekingen van afgelopen jaren waarin 'een krater van 1 miljard' in de begroting van Defensie werd geslagen. Alleen de ChristenUnie en de SGP waren daar toen op tegen, zegt Slob. Hetzelfde geldt voor ontwikkelingssamenwerking, zegt hij. VVD'er Halbe Zijlstra iterrumpeert en zegt dat in het kabinet-Balkenende IV door de ChristenUnie tevens is bezuinigd op Defensie. Slob: 'De toenmalige coalitiepartijen CDA, PvdA en de ChristenUnie hebben toen voorkomen dat er niet bezuinigd werd.' Volgens Zijlstra ging het toen om 'minder bezuinigen'. Uiteindelijk concludeert Slob dat de trend nu is gekeerd en dat er 100 miljoen euro structureel bij Defensie bijkomt. 'Dat is een goed begin, maar we zijn er nog niet.'

ChristenUnie-leider Arie Slob in de Tweede Kamer (en op de voorgrond CDA-leider Sybrand Buma). Beeld anp

22.00 uur: 'een goed verdedigbare begroting'
Buma vraag zich af waarom Pechtold gisteren zo verrast reageerde op het belastingplan, terwijl hij deze zomer er al vergaderingen over zou hebben. Pechtold wijst erop dat die vergaderingen nooit hebben plaatsgevonden.

Thieme vraagt het nog een keer: waarom die kritiek van Pechtold over de ambitie terwijl hij het kabinet zelf steeds steunt? Het antwoord van Pechtold is steeds hetzelfde: hij heeft veel punten van D66 kunnen verwezenlijken door de samenwerking.

'Alles bij elkaar: een goed verdedigbare begroting, maar een die verre van feestelijk is', zo luidt de conclusie van Pechtold.

Roemer concludeert juist dat D66 nu verantwoordelijk is voor de hele begroting. Pechtold bestrijdt dit. Hij kan nog steeds aparte wetten die naar de Kamer komen wegstemmen.

Is het kabinet uitgeregeerd? 'Dat is voor ons afhankelijk van een nieuwe, ambitieuze agenda', aldus Pechtold. 'Nederland is nog niet af.' Pechtold ziet nog ruimte voor meer hervormingen op de arbeidsmarkt, de bestuurlijke inrichting van Nederland en de 'groei-agenda'. Ook wil hij dat het kabinet haast maakt met het intrekken van de zondagswet.

Pechtold doet tot slot het voorstel voor een korting op de werkgeverspremie voor de eerste werknemer.

Buma en Zijlstra vallen Pechtold er nog eens op aan dat hij niet meer te onderscheiden is van het kabinet. Pechtold verwijst naar Frits Bolkestein tijdens de paars kabinetten. De VVD'er bleef altijd fel oppositie voeren, meent Pechtold. Samsom en Zijlstra kunnen daar een voorbeeld aan nemen, aldus de D66'er. 'Ik heb het vanavond geprobeerd.'

Wilders in debat met Pechtold. Beeld anp
D66-leider Pechtold en GroenLinks-voorman Van Ojik. Beeld anp

21.40 uur: D66
Door de weinige interrupties bij Wilders kan D66-leider Pechtold nu al beginnen. Hij begint met een gelukwens aan minister Timmermans voor zijn nieuwe baan bij de Europese Commissie.

Pechtold betoogt dat we internationaal gezien steeds weer achter de kopgroep 'aanhobbelen'. Het kabinet mocht bij de NAVO-top 'wel naar de vliegtuigshow kijken', maar niet aanschuiven bij de coalitie tegen IS.

Hij roept het kabinet haast te maken met de ambitie om Nederland en Europa onafhankelijk te maken van Russisch gas. Hij vraagt Rutte om een concreet jaartal te noemen.

Van Ojik en Buma vragen zich hardop af in hoeverre D66 nog een oppositiepartij is. 'Waar is de tegenbegroting van D66 eigenlijk?', vraagt Van Ojik. Buma sneert dat Pechtold het kabinetsbeleid zo goed verdedigt dat het optreden van het kabinet morgen eigenlijk niet meer nodig is. Pechtold betoogt dat hij zijn invloed heeft aangewend om D66-punten in de begroting te krijgen.

Van Ojik vraagt zich af wat er bijvoorbeeld van vergroening van de belastingen is terechtgekomen. Pechtold stelt dat dit juist iets is wat bij de herziening van het belastingstelsel aan bod gaat komen. 'Ik zal dan aandringen op een vergroeningsslag. Ik zie het probleem niet', aldus Pechtold.

Pechtold zegt dat hij bijvoorbeeld consumptie zwaarder wil belasten.
Volgens Pechtold werk je daarmee ook aan de vergroening van het belastingstelsel. Via hogere accijnzen op bijvoorbeeld brandstof is het gebruik van vervuilende auto's aan te pakken. De belasting op het bezit van auto's kan dan omlaag.

VVD-fractieleider Zijlstra sneert dat Pechtold de afgelopen dagen de mond vol had van gebrek aan ambitie bij het kabinet, maar nu al weer een erg 'constructieve toon' aanslaat. 'Dat doet me deugd', aldus Zijlstra. Pechtold wil dit natuurlijk corrigeren. Hij meent dat VVD en PvdA deze zomer al vergaderingen hadden gepland om te praten over het belastingstelsel, maar dat die bijeenkomsten steeds werden uitgesteld. Vandaar het gevoel van gebrek aan ambitie, aldus Pechtold.

21.30 uur: wegkijken kan niet meer
Wilders besluit met een aanval op 'de elite'. Hij strijdt er al tien jaar voor, maar ook vanavond kijkt de elite weer weg: het kwaad van de islam. 'Ja, ik word bedreigd, ik word genegeerd, maar ik blijf het zeggen.'

Hij herhaalt zijn voorstel voor een anti-shariaverklaring. Iedereen die in Nederland woont en (ook) een paspoort heeft uit een islamitisch land, moet zo'n verklaring afleggen of ondertekenen. PvdA-leider Samsom noemde dit eerder vanavond al 'kwaadaardig'.

Wilders' prioriteiten zijn duidelijk, zegt hij. De-islamisering en zorgen voor de ouderen.

21.20 uur: 'Marokkanenprobleem'
Als Wilders het heeft over het 'Marokkanenprobleem', komt Pechtold bij de microfoon. 'Nu scheert Wilders alle Marokkanen over een kam', zegt hij. Wilders reageert kort: 'Dat is onzin.'

Als Pechtold het nog een keer probleem zegt Wilders: 'Ik hou het staande dat wij een Marokkanenprobleem hebben. Wie dat niet ziet is blind of zelf een Marokkaan. Ik zeg niet dat wij een probleem hebben met alle Marokkanen, maar het is duidelijk dat er een Marokkanenprobleem is.'

Wilders gaat verder, nu over asielzoekers. Hij spreekt staatssecretaris Teeven (Asielzaken) rechtstreeks aan. 'Verzorgingstehuizen worden volgepropt met asielzoekers. Staatssecretaris Teeven heeft me net voor het debat verklapt dat hij 'welkom' in zijn borsthaar heeft geschoren.' 'Laat maar zien', roept hij naar Teeven. Hij vervolgt dat Teeven nu nog slechts als 'deurmat' kan dienen voor al die asielzoekers die hier binnenkomen.

Nu grijpt Van Miltenburg in. Ze wijst erop dat het kabinet te gast is in de Kamer en vraagt Wilders zijn toon te matigen. Wilders zegt niets en gaat verder.

Wilders tijdens het debat eerder vandaag. Beeld epa

21.05 uur: compliment van Wilders
Wilders begint met een compliment voor het kabinet voor 'de manier waarop zij het leed van de natie wisten te verwoorden' na de ramp met vlucht MH17. Daarna zegt hij: 'Dat was meteen ook het einde van het onderdeel complimenten.'

Dan gaat hij er hard in. 'We leven in een land waarin die prutsers daar in vak K (het regeringsvak, red.) weigeren het gevaar van de islam te onderkennen terwijl ze eigenlijk het land zouden moeten de-islamiseren.' Hij noemt nog een aantal zaken die 'de prutsers in vak K' niet goed doen, zoals het budget voor ontwikkelingssamenwerking verhogen terwijl de 'de ouderen in ons land keihard zijn gepakt'.

Wilders gaat door over de pensioenen. 'Nog nooit waren de pensioenfondsen zo rijk en moesten de mensen zóveel inleveren.' Ook hekelt hij het beleid dat ouderen minder makkelijk naar een verzorgingstehuis kunnen.

Wilders kondigt alvast een motie van wantrouwen aan voor morgen, tenzij het kabinet terugkomt op een aantal plannen, zoals het verhogen van de zorgpremie en het eigen risico. Ook mag er geen extra geld naar de opvang van asielzoekers of ontwikkelingshulp.

Wat opvalt is dat Wilders geen enkele keer onderbroken wordt door een vraag uit de Kamer.

21.00 uur: weer verder
Zo, de dinerpauze is achter de rug en het is bijna tijd voor de vijfde spreker van vandaag: PVV-leider Geert Wilders. Na hem volgen nog 8 fractievoorzitters.

Beeld anp

19.45 uur: schorsing tot 21.00 uur
Er zijn vier sprekers geweest en nu is het tijd voor de dinerpauze. Om 21.00 uur gaan we weer verder. We beginnen dan met PVV-leider Wilders. Daarna volgt D66-leider Pechtold en nog 7 andere fractieleiders. Het gaat laat worden, dat is zeker.

Lees ondertussen ons verslag van de debatjury: Aanval op pensioenverleden Krol is geoorloofd'

19.30 uur- armoedebeleid
Tot slot een debat tussen Samsom en Roemer over het armoedebeleid. Volgens Samsom heeft zijn partij er alles aan gedaan om armoede tegen te gaan, door een rechtvaardige inkomenspolitiek te voeren en de strijd tegen werkloosheid. Volgens Roemer zijn dit weliswaar 'warme woorden', maar is het ook 'holle retoriek'. 'U levert de daden niet, en dat is de PvdA onwaardig.' Volgens Roemer zien veel mensen in de praktijk geen verbetering. Het Nibudplaatje was volgens Roemer helder: 'Mensen met de hogere inkomens gaan er iets op vooruit.' Volgens Samsom komt dit doordat de coalitie dit jaar heeft afgesproken een lastenverlichting door te voeren in ruil voor het afschieten van het voorstel illegaliteit strafbaar te stellen.

19.05 uur: Ook Samsom spreekt over belastingstelsel
Het moment is daar: PvdA-leider Samsom is aangekomen bij zijn paragraaf over de herziening van het belastingstelsel. Hij zegt blij te zijn met het plan om lasten op arbeid te verlagen. Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren interrumpeert, volgens haar komt er nog niets van terecht. Ze noemt de plannen van de PvdA om arbeid goedkoper te maken en vervuilers te belasten mooi, maar het belastingplan van het kabinet is volgens haar vooral uitstel van die plannen. Samsom: 'Het wordt nog niet morgen ingevoerd, maar het plan ligt klaar om in te voeren als de ruimte er is.' Volgens Thieme zijn de idealen van Samsom gestrand omdat hij 'zo graag' wil samenwerken met de VVD.

Dan volgt D66-leider Pechtold bij de interruptiemicrofoon: 'Waar is het plan?' Samsom: 'In de brief van 26 kantjes die u gisteren kreeg. Er staat in die brief het voornemen om de lasten op arbeid met 13 tot 15 miljard te verlagen.' Pechtold vindt dat de plannen vaag blijven. 'De Kamer vraagt nu al een aantal keer: wees concreet.' Hij wil weten of er taboes zijn op het gebied van toeslagen. Volgens Samsom is dat niet het geval. 'Wij willen graag verder zoeken. Geen taboes, maar wel principes, namelijk dat de inkomensverdeling in ons land blijft zoals hij is.'

Pechtold wil ook weten: 'Gaan we het alleen zoeken in de meevallers of wil de PvdA ook snijden in de stijgende uitgaven van de overheid?' Samsom: 'Wat ons betreft gaat het over meevallers. Stel dat u nog miljarden wil bezuinigen, dan raakt dat de inkomens van dit land hard. U blaast in uw eigen zeil en het bootje gaat niet vooruit.' Volgens Samsom moet Nederland geholpen worden door een aantrekkende economie. De PvdA-leider wil zich evenmin verplichten aan een deadline van 1 februari, zoals D66 en CDA willen. 'Snel is beter dan langzaam, maar het moet wel zorgvuldig.'

Van Ojik (GroenLinks) wil straks ook praten over de vergroening van het belastingstelsel. Volgens Samsom is er voor iedereen plek aan de 'tafel van Wiebes' (de staatssecretaris van Financiën, red.). 'Het is aan het kabinet om dit te organiseren.'

PvdA-leider Samsom in debat met de Kamer. Beeld anp
PvdA-leider Diederik Samsom in de Tweede Kamer. Beeld anp

18.47 uur: Waar blijft het werk?
Samsom zegt ongeduldig te worden omdat geld van pensioenfondsen slechts 'mondjesmaat' vrijkomt voor investeringen in de werkgelegenheid. Hij vraagt aan de premier hoe dat kan. Volgens Van Ojik van GroenLinks wil het niet vlotten omdat het het kabinet aan een visie ontbreekt. Hij citeert de premier die zei: de overheid creëert geen banen. Volgens Samsom is er iets tussen volledige marktwerking en communisme. 'Daar in het midden zit de sociaal-democratie.' Hij prijst het kabinet dat schoonmakers in dienst neemt.

Ook Emile Roemer van de SP informeert bij Samsom naar de werkgelegenheid. Hij pleit tegen de 'verschrikkelijke verhuurdersheffing' voor woningbouwcorporaties en haalt het SP-plan voor een investeringsplicht van corporaties van stal. Samsom: 'Dit is eigenlijk een discussie van vorig jaar. Maar we hebben maatregelen genomen. We hebben afgesproken dat we 400 miljoen van de verhuurdersheffing omzetten in energiebesparing. We hebben die maatregelen genomen.'

18.22 uur: Roemer valt Samsom aan op zorgbeleid
SP-leider Emile Roemer interrumpeert Samsom wanneer die over de hervormingen in de zorg spreekt. 'Ik mag toch hopen dat de PvdA de wens had dat het beter zou gaan. Het marktdenken in de zorg is alleen maar groter geworden. Waar is het misgegaan?'

Samsom ziet juist overeenkomsten tussen de plannen van het kabinet en die van de SP. 'We delen de eindsituatie: meer zorg dichtbij de mensen.' Volgens Roemer is Samsom een 'volstrekt verkeerd pad opgegaan door hard te bezuinigen en in te grijpen'.

Ook PVV'er Wilders grijpt het debat aan om het zorgbeleid van het kabinet aan te vallen. Hij leest een verdrietige mail voor van een mevrouw die 'een fatsoenlijke oude dag' ontbeert. Volgens Samsom krijgen alle politici zulk soort mails. 'Het is onze plicht om mensen te helpen die zijn vastgelopen in de bureaucratie.' De PvdA'er loopt over van dergelijke voorbeelden. Wilders houdt vol: 'Geef het geld niet uit aan asielzoekers, maar aan ouderen.'

Bij het horen van het woord 'ouderen' staat Henk Krol op: 'Straks krijg je bij de ene gemeente wel zorg en bij de andere gemeente niet.' Hij doelt op de overheveling van zorgtaken naar gemeenten. Samsom geeft toe dat er verschillen kunnen ontstaan. 'Daarom moet je zorgen dat er een basis is die voor iedereen geldt. En daar zullen wij voor staan.'

Volgens Krol moeten mensen straks noodgedwongen verhuizen naar een andere gemeente om hun zorg te krijgen. Samsom reageert met een steek onder de gordel: 'Een groter verschil tussen gemeenten is het verschil of een werkgever de pensioenpremies afdraagt voor zijn werknemers of niet.' 50Plus-Kamerlid Krol kwam vorig jaar in opspraak toen bleek dat hij als hoofdredacteur van de Gaykrant geen pensioenpremies had afgedragen voor zijn personeel. Krol komt niet terug naar de interruptiemicrofoon om zich te verdedigen.

PvdA-leider Samsom naast SP-leider Roemer bij de interruptiemicrofoons. Beeld anp
50Plus-Kamerlid Henk Krol naast PVV-leider Geert Wilders. Beeld anp

18.09 uur: Samsom prijst buitenlandbeleid
PvdA'er Samsom pleit voor internationale samenwerking en prijst de buitenlandparagraaf van de begroting van het kabinet, waarin extra geld voor noodhulp en ontwikkelingssamenwerking is opgenomen. 'De wereld van orde groter maken, de wereld van chaos kleiner. Dat moet de inzet zijn van ons buitenlandbeleid.' In de bankjes van Vak K knikt minister Lilianne Ploumen instemmend.

Hij raakt in debat met GroenLinks-leider Bram van Ojik en CDA-leider Sybrand Buma over het percentage van de overheidsbegroting dat wordt besteed aan ontwikkelingssamenwerking. 'Ik denk dat we de discussie over wat werkelijk nodig is aan ontwikkelingssamenwerking met elkaar moeten aandurven.' Buma verwijt hem hypocrisie, omdat de PvdA in het verleden het CDA verweet op ontwikkelingssamenwerking te korten.

17.50 uur: Diederik Samsom (PvdA)
Het woord is aan PvdA-leider Samsom. Ook hij begint met een verhaal over 'de zomer van 2014': de ramp met MH17, de oorlog in Gaza, bootvluchtelingen die verdrinken in de Middellandse Zee. Zoals hij vaker doet, schetst hij een beeldend verhaal. Hij spreekt over een jongetje in de Haagse Schilderswijk, gekleed in een t-shirt van Oranje en een vlag van IS in de hand. 'Dat ene beeld vertolkt de verwarring en de verbijstering die we deze zomer beleefden met het zien van de terreur van IS en de mensen die met hen sympathiseren.'

PVV-leider Geert Wilders interrumpeert: 'Het komt door u, u heeft dat jongetje hierheen gehaald.' Hij hekelt het cultuurrelativisme van de PvdA waardoor migranten en moslims naar Nederland konden komen. Samsom: 'In plaats van te tieren en te razen, zou u ook kunnen meehelpen aan een oplossing. De PVV zet mensen weg op basis van religie en afkomst, dan creëer je een samenleving die ik nooit zou willen hebben.' Samsoms betoog wordt ondersteund door geroffel van zijn fractie vanuit de Kamerbankjes.

Wilders poneert met een onderzoek in de hand allerlei cijfers: driekwart van de moslims zou Syriëgangers steunen. Ze stonden eveneens te juichen bij 9/11, zegt Wilders. Samsom pareert door de context te schetsen van het onderzoek. Volgens de PvdA-leider was de enquête van vóór de opkomst van IS en ging de steun uit naar Syriëgangers die de wapens opnamen tegen de Syrische dictator Assad die 'met barrelbombs hele wijken wegvaagt'.

Samsom opende vervolgens de aanval op Wilders door te stellen dat diens anti-shariaverklaring die de PVV-leider van moslims in Nederland verlangt 'associaties oproept met de donkerste perioden uit onze geschiedenis'. Samsom noemde het voorstel 'nog kwaadaardiger' dan Wilders' uitlatingen op avond van de gemeenteraadsverkiezingen. Toen liet Wilders zijn aanhang 'minder, minder, minder' scanderen als antwoord op zijn vraag of het publiek meer of minder Marokkanen wil. Volgens de PvdA-leider had premier Rutte op dit 'stuk rood vlees' van Wilders moeten reageren.

PvdA-leider Diederik Samsom in debat met PVV-leider Wilders. Beeld anp

17.00 uur: tegenbegroting CDA (2)
SGP-leider Van der Staaij geeft complimenten aan het CDA 'omdat de tegenbegroting niet is uitgelekt'. Daar kan het kabinet nog wat van leren, grapt hij. De Kamer kan de grap wel waarderen.

Samsom komt ook naar de microfoon. Hij heeft tot nu toe nog weinig gezegd. Hij merkt op dat het CDA volgend jaar 1,6 miljard aan lastenverlichtingen wil doorvoeren. 'Dan valt die eerdere grotere broek van 6 miljard dus wel mee.'

Volgens de PvdA-leider wil het CDA dit onder meer betalen door te korten op specifieke groepen zoals werkende vrouwen, ouderen en mensen met een uitkering. Bijvoorbeeld: door te korten op de heffingskorting gaat de koopkracht van ouderen met 2 procent omlaag. Daarnaast kost het uitgavenplafond voor de overheid banen, stelt Samsom. Buma: 'Het is een keuze of je banen wil scheppen door een grotere overheid of door lastenverlichting.' Volgens de CDA-leider is het creëren van een 'robuuste economie' belangrijker dan 'nietszeggende koopkrachtplaatjes'.

CDA-leider Buma. Beeld anp
CDA-leider Sybrand Buma. Beeld anp

16.40 uur: tegenbegroting CDA (1)
'De ambitie voor een nieuw belastingstelsel is al voor de zomer de grond ingeboord, toen de PvdA en de VVD hun stokpaardjes gingen berijden', stelt Buma. Hij hekelt het feit dat er gisteren 'geen enkel concreet voorstel' voor herziening van het belastingstelsel is gedaan.

Zijlstra pikt dit niet. Hij eist van Buma een concreet alternatief, 'als hij zulke grote woorden in de mond neemt'. Volgens de VVD'er is het juist goed dat de coalitie voorzichtig is met zo'n grote operatie.

Buma voegt de daad bij het woord en laat een alternatieve begroting voor 2015 uitdelen, ook op de perstribune. Het CDA wil de belastingen verlagen met een 'sociale vlaktaks'. Daarbij gaat het om twee belastingschijven; een eerste schijf van 36,25 procent en een tweede van 39 procent. Het CDA-plan verlaagt verder de lasten voor werkgevers met 300 miljoen, zodat bedrijven goedkoper mensen in dienst kunnen nemen.

Buma wil de lastenverlichting financieren door een rem te zetten op de automatische uitgavenstijgingen bij de overheid. Ook in de zorg denkt het CDA geld te vinden door misbruik van de spoedeisende hulp terug te dringen als ook het onnodig aankloppen bij huisartsenposten.
Het CDA wil ook de bezuiniging die het kabinet wil op de pensioenopbouw verzachten en de pensioenfondsen meer ruimte laten om hun uitkeringen te verhogen. Voor zaken als defensie en de AIVD willen de christendemocraten meer geld uittrekken. Ook willen ze meer geld voor kinderbijslag.

Pechtold valt Buma meteen aan op zijn tegenbegroting. Hij hekelt het feit dat ambtenaren op de nullijn gehouden worden, inclusief docenten wier lonen al vijf jaar niet geïndexeerd zijn.

16.25 uur: foto Plasterk
Minister van Binnenlandse Zaken Plasterk twittert een fotootje de wereld in gemaakt vanuit vak K. Het gehele kabinet zit vandaag in de Kamer, maar geen van de ministers zal aan het woord komen. Veel bewindslieden gebruiken de tijd om te werken. Met name de ministers Timmermans en Opstelten zitten al de hele dag stukken te lezen. Morgen is het kabinet aan de beurt, premier Rutte voert dan het woord.

16.05 uur: energie
Nadat Buma een pleidooi heeft gehouden voor een energiepolitiek met kerncentrales krijgt hij tegengas van onder meer Pechtold. Wil hij dan niet liever nieuwe, duurzame energiebronnen aanboren? Buma antwoordt dat Nederland toe moet naar een mix van energiebronnen. Daar hoort ook duurzame energie bij, maar om echt afhankelijk te worden van de Russen is waarschijnlijk meer nodig. 'Dan zullen we ook moeten praten over meer kernenergie.'

Van Ojik vindt het merkwaardig. 'De mogelijkheden voor de transitie naar duurzame energie worden in de toekomst steeds groter. Juist als we energieonafhankelijkheid willen moeten we inzetten op duurzame energie.'

Buma: 'Duurzame energie ja, maar er zullen altijd backups nodig zijn voor als de zon niet schijnt of de wind niet waait.' Volgens de CDA-leider blijven we op deze manier afhankelijk van gas uit Rusland. 'Deze zomer heeft ons geleerd dat we anders moeten gaan nadenken over onze energiepolitiek. Als we energieonafhankelijk willen zijn in 2030 kunnen we niet zo doorgaan als we nu doen.'

Van Ojik en Thieme van de Partij voor de Dieren willen meer weten over het plan voor kernenergie. Van welke discutabele regimes gaat Buma zijn uranium kopen? Buma wil er niet zo diep op ingaan. Hij verwijt de andere partijen dat ze niet eens over de mogelijkheid van kernenergie willen nadenken.

15.50 uur: CDA
We gaan weer beginnen. CDA-leider Buma is als derde aan de beurt om te spreken. Hij herhaalt zijn pleidooi om het dragen van IS-vlaggen strafbaar te stellen. Vanochtend ging hij daarover al in debat met VVD'er Zijlstra.

Buma houdt naar aanleiding van de gebeurtenissen deze zomer een pleidooi voor een overheid die westerse waarden invulling geeft. 'Onze samenleving staat onder druk, omdat we niet meer weten waarvoor we staan. Het gaat niet alleen om een dreiging van buiten, maar het is ook een afbrokkelingsproces van onze westerse waarden. Vrijheid heeft geen context meer, alles mag. Dus alles gebeurt.'

Buma stelt dat er per saldo nog steeds bezuinigd wordt op defensie, ondanks de injectie van 100 miljoen euro die nu is afgesproken.

Van der Staaij merkt op dat het lang geleden is dat het CDA heeft voorgesteld de uitgaven aan defensie te verhogen. 'Dit is niet meer gebeurd sinds de vlootweg van Colijn in 1923.' De SGP'er wil weten of dit 'een oppositietruc' is of dat het CDA er nu echt anders over denkt. Buma erkent dat het CDA medeverantwoordelijk is voor het defensiebeleid maar herhaalt dat de tijd van bezuinigen op defensie voorbij is.

15.30 uur: na de lunch
Na een korte lunch is de vergadering weer geopend. Het debat gaat niet meteen verder, eerst wordt de agenda van de Kamer behandeld (regeling van werkzaamheden).

Lees ondertussen het oordeel van onze debatjury over de debatkunsten van de fractieleiders tot nu toe.

14.37 uur: lunchpauze
De eerste termijn van VVD'er Halbe Zijlstra zit erop. Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg schorst voor een 'wat late' lunchpauze. Het debat gaat om 15.30 uur verder. Dan volgt de inbreng van CDA-leider Sybrand Buma. Na hem komt PvdA-leider Diederik Samsom. Vervolgens Wilders (PVV), Pechtold (D66), Slob (ChristenUnie), Van Ojik (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Thieme (Partij voor de Dieren), Krol (50Plus), Klein (50Plus/Klein), en tot slot Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren).

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp

14.30 uur: Wilders neemt het op voor ouderen
Na een eerste interruptie van 50Plus-Kamerlid Henk Krol zijn de ouderen weer onderwerp van debat. PVV-leider Geert Wilders haakt aan en noemt het kabinetsbeleid richting ouderen 'pure diefstal'. 'Als u nou wat snijdt in asiel en in ontwikkelingshulp en dat geld aan de ouderen geeft van Nederland, zou dat een stuk rechtvaardiger zijn?' Volgens Zijlstra worden ouderen niet onevenredig hard getroffen. 'Dat beeld klopt niet.'

Wilders: 'Ouderen kunnen niet door werk hun inkomen verbeteren. Laten we aan die ouderen, die hard hebben gewerkt voor Nederland, eens wat extra geld geven en aan die asielzoekers wat minder.' Volgens Zijlstra schetst Wilders een 'onjuiste tegenstelling'. Hij meent dat ouderen ook vinden dat echte vluchtelingen in Nederland welkom moeten zijn. Veel ouderen weten volgens hem dat een bijdrage nodig is, 'dat ook de pensioenen voor volgende generaties veiliggesteld moeten worden'.

PVV-leider Geert Wilders in de Tweede Kamer. Beeld anp

14.14 uur: 'Leuker kunnen we het niet maken...'
'We steunen de ambitie van het kabinet om minder belasting op arbeid te heffen', zegt VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Zijn idee van een nieuw belastingsysteem is als volgt: 'Leuker kunnen we het niet maken, maar wel eenvoudiger en rechtvaardiger.'

Zijlstra lijkt richting een einde van zijn betoog te gaan. De oppositieleiders laten hem nu even met rust. Hij zegt zich er niet bij neer te willen leggen dat 'onze kinderen het minder goed krijgen dan wij'. Sterker nog, hij meent dat dat niet zo is. 'Ik weiger te geloven dat Nederland het beste achter zich heeft. Ik geloof dat het beste nog moet komen. Als er één land is dat de toekomst met vertrouwen tegemoet kan zien dan is dat Nederland.'

Voordat hij terug naar zijn zetel kan, wordt hij geïnterrumpeerd door 50Plusser Henk Krol. 'Wat mogen de ouderen die erop achteruitgaan verwachten van dit kabinet?' Zijlstra reageert droog: 'Veel.'

'U maakt er een grapje van', zegt Krol. In tweede instantie zegt Zijlstra dat 'ook ouderen een bijdrage moeten leveren'. 'We moeten hier geen generatieconflict oproepen, want dat is er niet.'

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra in gesprek met SP-leider Emile Roemer. Beeld anp

14.00 uur: 'Eerlijk delen van de PvdA is niet mijn eerlijk delen'
'Ik wil niet onder de radar allerlei inkomenseffecten', zegt VVD'er Halbe Zijlstra. Hij schetst het verschil in opvatting over belastingen tussen de VVD en de PvdA. Zijn partij ziet belastingen als puur inkomen voor de overheid, niet als middel om de welvaart her te verdelen, zoals de PvdA meent. 'Het eerlijk delen van de PvdA is niet mijn eerlijk delen', zegt hij tegen SP-leider Emile Roemer, die bij de interruptiemicrofoon staat. Maar, zegt Zijlstra, de VVD heeft afspraken gemaakt met de PvdA over het eerlijk delen. 'Afspraak is afspraak.'

Nu interrumpeert ook D66-leider Alexander Pechtold. Hij vraagt naar het belasten van vermogens. 'Is een verschuiving daarbinnen mogelijk? Dat we de spaarders ontzien, maar de grote vermogens wel aanpakken?', vraagt hij aan VVD'er Zijlstra. De VVD'er vindt het belasten van een fictief vlak rendement 'onrechtvaardig'. 'Dat is voor ons geen taboe.' Pechtold: 'Ik hoor de VVD nu duidelijk zeggen: het is mogelijk om te schuiven. Dus is het mogelijk dat de hogere vermogens meer gaan betalen om de lagere vermogens, de spaarders, te compenseren.'

Volgens Zijlstra gaat het om het reële rendement. 'Het maakt mij niet uit of je een paar duizend euro op je spaarrekening hebt staan of een paar miljoen. Je betaalt over het rendement.' Wel houdt hij de deur open: 'Met mij valt er absoluut over te praten.' Pechtold haakt meteen in en noemt het een 'nivellerende beweging van de VVD'. Nee, zegt Zijlstra: 'Dit heeft niets met inkomenspolitiek te maken.'

PvdA-leider Diederik Samsom, D66-leider Alexander Pechtold, en GroenLinks-leider Bram van Ojik. Beeld anp
D66-leider Alexander Pechtold bij de interruptiemicrofoon. Beeld anp

13.45 uur: les geleerd van huishoudtoeslag
De oppositie wil van VVD'er Zijlstra het naadje van de kous weten over de voornemens van het kabinet om het belastingstelsel te herzien. Feit is dat het kabinet dit plan tot een project voor de lange termijn heeft gebombardeerd. Zijlstra verdedigt echter de tijd die ervoor wordt uitgetrokken. Hij pleit voor zorgvuldigheid omdat een herziening voor veel burgers gevolgen zal hebben. 'Wij hebben heel veel overhoop gehaald in Nederland, dat was nodig om de ecomomie op orde te brengen. Maar we moeten nu niet een volgende hoeveelheid onzekerheid over Nederland uitstorten. Het vereist dat wij de stelselherziening op een zorgvuldige manier doen.'

Zijlstra verwijst naar het gesneefde plan van het kabinet om verschillende toeslagen samen te voegen in één huishoudtoeslag. Dat plan ging niet door omdat de operatie te complex bleek om op korte termijn door te voeren. 'Daar hebben we van geleerd', zegt Zijlstra.

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra. Beeld anp

13.32 uur: 'De koek groter maken in de markt'
VVD'er Zijlstra is in debat met GroenLinks-leider Bram van Ojik over 'echte' en 'niet echte' banen. Volgens Van Ojik maakt het kabinet onterecht onderscheid tussen banen die uit de markt komen en banen die de overheid creëert. Zijlstra zegt dat alle banen hem lief zijn, maar dat 'de koek' alleen groter wordt door 'de markt'.

D66'er Pechtold interrumpeert: 'Een kabinet van koekenbakkers dus.' Zijlstra en Pechtold debatteren over de herziening van het belastingstelsel. Wat betreft Zijlstra is een extra belasting op vermogen niet aan de orde. Ook is zorgvuldigheid is belangrijker dan snelheid. 'Een stelselherziening omvat heel veel. Voor de VVD is er dus over heel veel te praten. We kunnen niet alleen praten over de 'leuke dingen' van D66.' Pechtold pleit juist voor meer ambitie bij het kabinet. Zijlstra roept zijn collega's van de oppositie op om met eigen voorstellen te komen.

13.15 uur: belastingherziening
Zijlstra is nu in debat met de oppositie over de herziening van het belastingstelsel. Zijlstra heeft net het kabinet geprezen omdat het de tijd neemt voor de herziening. Volgens CDA-leider Buma is dat niet terecht. 'Twee jaar geleden kwam er al een advies over het stelsel', zegt hij. Zijlstra wijst erop dat een herziening miljarden kost en dat het tijd kost om dat geld te vinden. 'Dat heeft u vast ook niet in uw tegenbegroting.'

SP-leider Roemer daagt Zijlstra uit om de belasting op vermogen te verhogen. Zijlstra wil alleen denken aan het belasten van rendement, maar niet op spaargeld.

13.00 uur: meer geld defensie
Het kabinet zal wat de VVD betreft de komende jaren meer geld moeten vrijmaken voor defensie. De 100 miljoen euro die er nu structureel bijkomt, is 'slechts een eerste stapje', aldus Zijlstra. Bij de begroting die volgend jaar met Prinsjesdag wordt gepresenteerd zal er opnieuw extra geld naar defensie moeten, zei hij.

12.45 uur: debat Zijlstra-Wilders

Er ontstaat een debatje tussen Zijlstra en PVV-leider Wilders over moslims in Nederland.

Wilders vraagt aan Zijlstra of de islamitische cultuur bij Nederland hoort. Zijlstra antwoordt dat Nederland een andere cultuur heeft, maar dat mensen met die cultuur hier wel thuishoren.

Volgens Wilders is dit het probleem. 'Het is de grootste leugen dat het maar een paar moslims zijn. We hebben onlangs gezien dat driekwart van de moslims vindt dat de Syriëgangers helden zijn. En driekwart van de moslims vindt de sharia belangrijker dan de Nederlandse wet.'

Zijlstra stelt dat de voorwaarde voor mensen hier is dat ze de Nederlandse maatschappij en haar wetten accepteren. 'Het overgrote deel van de moslims doet dat. Die zijn ook blij met de vrijheid van meningsuiting.'

Wilders: 'Ik heb het over percentages, u moet gewoon zeggen: dat wil ik niet.'

Zijlstra: 'Ik ben niet van de sharia, maar ik ben er wel van dat mensen zelf mogen weten wat ze vinden.'

Wilders: 'En zo gaat ons land dus naar de knoppen. U zou de grenzen moeten sluiten en Nederland moeten de-islamiseren.'

Zijlstra: 'Wij kunnen onze verworvenheden alleen behouden als we niet handelen zoals IS. En dat doet de heer Wilders nu feitelijk zelf.'

12.15 uur: bestrijden van jihadisten
Zijlstra gaat in op het bestrijden van jihadisten in Nederland. Hij krijgt tegengas van CDA-leider Buma, die vindt dat het verheerlijken van geweld in Nederland strafbaar gesteld zou moeten worden. Zijlstra vindt dat de grens ligt bij oproepen tot geweld. 'Onze vrijheid en democratie zijn niet onderhandelbaar.'

Van der Staaij herinnert Zijlstra eraan dat er weer IS-vlaggen te zien zijn geweest. Wat vindt de VVD daarvan? Zijlstra 'kan zich heel goed voorstellen' dat iemand met een IS-vlag nu door een rechter veroordeeld zou worden. 'Zo werkt de rechtsstaat. Het is niet aan de politiek om een grens te trekken. We hebben geregeld dat mensen met verkeerde symbolen zoals een nazi-vlag veroordeeld kunnen worden. Maar dat is niet aan ons, maar aan de rechters in dit land.'

12.08 uur: VVD
Roemer is klaar. Na de grootste oppositiepartij is het nu de beurt aan de grootste regeringspartij: VVD.

Na een introductie over de rampzomer met vlucht MH17 krijgt Zijlstra meteen de wind van voren van oud-PVV'er Louis Bontes. Hij eist dat de VVD zijn excuses aanbiedt aan haar kiezers omdat er meer geld naar ontwikkelingsgeld gaat, een gebroken verkiezingsbelofte. Zijlstra meent dat Bontes zelf zijn excuses moet aanbieden omdat hij meteen na de introductie over de vliegramp met deze interruptie komt.

Bontes pikt dit niet: 'U heb ik deze zomer niet gezien omdat u op vakantie was, terwijl ik de hele tijd hier was.' Nu klinkt er verontwaardiging vanuit de Kamer. Zijlstra: 'Bontes probeert nu met een interruptie aan het begin zijn oud-partijleider Wilders te kopiëren, maar dan op een heel vervelende manier. Het origineel is nog altijd beter dan een slecht kopietje.'

D66-leider Alexander Pechtold (L) praat met VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp

12.00 uur: strijd tegen IS
Roemer is nu al meer dan een uur aan het woord en nog steeds in de verdediging. Het gaat nu over de bestrijding van terreurgroep IS. Volgens Roemer maken we het 'erger door achter de agenda van de VS aan te lopen'. Volgens hem komt een oplossing van het probleem met IS niet dichterbij met bombardementen, maar wel met afnemen van de inkomstenbronnen van IS en het stimuleren van een echte eenheidsregering in Irak. 'Geweld is geen strategie', aldus Roemer. Hij krijgt weerwoord van Pechtold, Slob en Zijlstra. Volgens laatste heeft Roemer bij de geschiedenisles niet goed opgelet: 'Je moet een lijn trekken tegen agressors. Anders blijven ze agressief.'

SP-leider Emile Roemer aan het woord. Op de voorgrond PVV-leider Wilders. Beeld anp

11.39 uur
Roemer komt nu al een aantal maal in de problemen omdat hij cijfers niet paraat heeft. Er is ook veel kritiek op het feit dat de SP geen tegenbegroting bij het Centraal Planbureau heeft laten doorrekenen.

VVD-fractievoorzitter Zijlstra sluit zich aan bij de kritiek. 'U kunt hier niet voorstellen doen zonder ook de cijfers paraat te hebben. Dan kunnen we hier geen serieus debat hebben.' Er volgt geroffel op de Kamerbankjes (dat staat gelijk aan applaus). Ook PvdA-leider Samsom staat nu bij de microfoon. 'U hoeft helemaal niet naar het CPB voor een doorrekening, het zijn úw plannen. Maar vertel hier wel hoe het betaald moet worden, anders kunnen we geen ordentelijk debat hebben.'

Roemer heeft hier geen goed antwoord op. Hij belooft dat de cijfers van zijn tegenbegroting snel zullen komen. Samsom vraagt of het niet al voor de lunch kan, dan kan hij het eventueel meenemen in zijn bijdrage. Het publiek in de Kamer roert zich, de SP-leider heeft het zwaar.

Dan zegt Roemer: 'Ik wil hier toch nog even op ingaan.' Na een korte stilte zegt hij: 'Nee, ik ga toch maar door.'

Minister Timmermans van Buitenlandse Zaken, minister Asscher van Sociale Zaken en minister Hennis van Defensie lachen voorafgaande aan de Politieke Beschouwingen. Beeld anp

11.10 uur: 'Kopstoot voor gewone man'
Roemer pleit voor een verlaging van de belasting op vermogen. 'Geld verdienen met vermogen wordt door dit kabinet beloond', zegt Roemer. Het belastingstelsel is 'een kopstoot voor de gewone man' terwijl het de vermogenden 'omhelst'. Volgens Roemer is het oneerlijk dat kleine spaarders 2,1 procent rente moeten betalen over vermogen (boven de 20 duizend euro, red.).

Nu een debat tussen Roemer en Pechtold. De D66-leider verwijt Roemer dat hij mensen angst aanpraat over de zorg terwijl hij niet kan verdedigen dat de zorg moet veranderen 'om het stelsel betaalbaar te houden'.

Roemer: 'Als er één partij is die vanaf 1994 heeft aangegeven hoe het beter en eerlijker kan in de zorg, dan is dat de SP. Wat ik bij u zie is instemmen met beleid waardoor mensen de zorg nu mijden. Als er 800 duizend mensen in een betalingsregeling zitten voor de zorgpremie, dan is dat geen bangmakerij.'

Pechtold: 'U zegt: de mensen thuis zitten te janken. Maar als ik u vraag hoe de uitgaven in de zorg zich dan ontwikkelen weet u eerst de getallen niet en vervolgens gaat u met stevige getallen de mensen nog banger maken.'

Even later vraagt Pechtold de SP-leider weer om cijfers als hij vraagt hoeveel geld er bij de SP naar onderwijs zou gaan als de partij in de regering zou zitten. Roemer heeft het cijfer niet paraat. Hij zegt: 'Dat vertel ik u in de tweede termijn. Maar er wordt in ieder geval niet bezuinigd.'

PVV-leider Wilders stelt voor de Koran te verwijderen uit de Tweede Kamer. Beeld anp

10.50 uur: Roemer
Nu is het dan toch de beurt aan SP-leider Roemer. Hij begint over de lastenverlichting die het kabinet gisteren heeft aangekondigd. Volgens Roemer is dit goedkoop, omdat de inkomstenbelasting in werkelijkheid omhoog gaat in plaats van omlaag. Dat is slecht voor de koopkracht van mensen. 'Kan de premier toegeven dat door het voortdurend lekken van verkeerde informatie mensen op het verkeerde been zijn gezet?'

Roemer vindt dat er volgend jaar sprake is van een 'onaanvaardbare stapeling' van kosten en het kabinet keert de trend van een tweedeling in de samenleving niet. Het is volgens hem 'een grof schandaal' dat in de troonrede niet één keer het woord armoede is gevallen. 'En dat met de PvdA in de regering.'

Er ontstaat een debatje tussen Wilders en Roemer. De PVV-leider vraagt waarom Roemer niet ageert tegen de opvang van asielzoekers in verzorgingshuizen. Volgens Wilders gaat dit ten koste van de Nederlandse ouderen. Roemer vindt dit een oneerlijke vergelijking en stelt dat het ook belangrijk is vluchtelingen hulp te bieden. 'Mijn ouders hebben ook moeten vluchten. Ik ben blij dat ze toen hulp kregen.'

SP-leider Roemer en zijn vrouw gisteren op Prinsjesdag. Beeld anp

10.43 uur: stemmen over voorstel Wilders
SGP-leider Van der Staaij wil een stemverklaring afleggen. Hij zegt dat de Bijbel en de Koran voor hem en zijn partij niet gelijk zijn, maar dat hij nu tegen dit voorstel stemt omdat het alleen maar bedoeld is om een nummertje te maken.

Er wordt nu hoofdelijk gestemd, alle Kamerleden moeten hardop zeggen of ze voor of tegen zijn. Het voorstel gaat het niet halen, alleen de PVV is voor. Ook oud-PVV'ers Van Vliet, Van Klaveren en Bontes zijn tegen.

10.35 uur: interventie Wilders over de Koran
Kamervoorzitter Van Miltenburg opent de vergadering en geeft het woord aan SP-leider Roemer, maar voordat die is opgestaan staat PVV-leider Wilders al bij de microfoon. Hij heeft een punt van orde. Hij begint over de Koran, die net als de Bijbel op het bureau van de Kamervoorzitter staat. Wilders vindt het 'ongepast' om het boek in de vergaderzaal te hebben nu Islamitische Staat terreur zaait.

Van Miltenburg wijst het verzoek af. Wilders vraagt om een hoofdelijke stemming over zijn voorstel de Koran uit de Kamer te verwijderen.

PvdA-leider Samsom reageert. Hij 'is er helemaal klaar mee' dat Wilders 'nu weer een spelletje speelt' en dat er 'nu weer haat wordt verspreid'. Van Miltenburg schorst de vergadering kort om de stemming voor te bereiden.

PVV-fractievoorzitter Geert Wilders gisteren met zijn vrouw op Prinsjesdag. Beeld anp

10.15 uur
Het debat staat gepland voor 10.30 uur, maar meestal loopt de Kameragenda iets uit.

Lees ondertussen nog even onze top-10 van Prinsjesdag.

Het gehele kabinet is overigens aanwezig in het regeringsvak in de Tweede Kamer. Vandaag zal premier Rutte nog niet aan het woord komen. Eerst mogen de fractieleiders, morgen is de premier aan de beurt.

Druk van D66 en ChristenUnie
De 'constructieve' oppositiepartijen D66 en ChristenUnie zetten het kabinet gisteren al onder forse druk om veel meer ambitie en daadkracht te tonen. Anders vervalt in het komende parlementaire jaar op onderdelen hun steun aan dit kabinet, zo dreigden ze.

'Ze kunnen niet ruim twee jaar op hun handen gaan zitten, daar is het de tijd niet voor', zegt Pechtold. 'Anders krijg je een soort herhaling van het tweede Paarse kabinet, dat ook dacht dat alles voor elkaar was. '

Volgens ChristenUnie-leider Slob is het komende half jaar 'cruciaal' voor het kabinet. Hij hoopt dat die boodschap doorkomt, in de aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2015. 'Als je kijkt naar de agenda van het kabinet, daar gaan grote gaten in vallen.' Slob doelt op het feit dat er grote hervormingen zijn doorgevoerd. 'Het kabinet moet vol aan de wind gaan zeilen, omdat ze anders stranden.'

D66 en de ChristenUnie zijn de laatste jaren bijgesprongen door inhoudelijk mee te praten over de hervormingen en begrotingen van het tweede kabinet-Rutte.

D66-leider Pechtold met Kamerlid Stientje van Veldhoven. Beeld anp

Het mag over alles gaan
Tijdens de jaarlijkse Algemene Politieke Beschouwingen gaan de fractieleiders gedurende twee dagen met elkaar en de premier in debat. Waarover? In principe over de kabinetsplannen van 2015 die gisteren zijn gepresenteerd, maar de fractieleiders mogen over alle mogelijke onderwerpen vragen stellen.

De fractieleiders krijgen ruim de tijd, hun spreektijd is rond de 30 minuten. En dan worden ze ook vaak nog onderbroken voor debat, dus het belooft een lange dag te worden. SP-leider Roemer bijt straks het spits af, gevolgd door VVD-fractievoorzitter Zijlstra. Kijk hier voor de sprekerslijst en de spreektijden.

Premier Rutte krijgt instructies van de opnameleider voorafgaand aan de speciale EenVandaag-uitzending op Prinsjesdag. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden