Kamer sceptisch over jihadplan

Het vorige week door het kabinet gepresenteerde Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme heeft donderdag tijdens het Kamerdebat zware averij opgelopen. Afgezien van de VVD hadden alle fractieleiders forse kritiek op de voorgenomen maatregelen van de ministers Asscher (Integratie) en Opstelten (Veiligheid en Justitie).

Remco Meijer
De ministers Asscher en Opstelten (midden) en PvdA-leider Samsom tijdens het debat. Beeld Novum
De ministers Asscher en Opstelten (midden) en PvdA-leider Samsom tijdens het debat.Beeld Novum

Van de 38 actiepunten die het kabinet presenteerde, sneuvelden tijdens het acht uur durende debat de twee belangrijkste. Het kabinet wilde de reisbewegingen van jihadisten 'detecteren'. Daarom schreef het in het Actieplan: 'Hiervoor is het noodzakelijk dat luchtvaartmaatschappijen die in Nederland actief zijn uiteindelijk alle reserverings- en check-in-gegevens structureel aan de overheid verstrekken.'

In zijn bijdrage nam uitgerekend PvdA-leider Diederik Samsom afstand van dit idee. 'Wie lukraak reisgegevens vastlegt zonder specifieke noodzaak, zoals het kabinet voorstelt, schendt de privacy van te veel goedwillende burgers. Ik vraag het kabinet dus om daarvan af te zien en met een alternatief te komen.' Omdat andere partijen Samsom in deze kritiek waren voorgegaan, restte minister Opstelten niets anders dan toe te geven dat het 'niet noodzakelijk' is om voor het in de gaten houden van de 130 vanuit Nederland afgereisde jihadisten en enkele duizenden sympathisanten de reisgegevens van alle Nederlanders op te slaan.

(VLNR) Alexander Pechtold (D66), Diederik Samsom (PvdA), Bram van Ojik (GroenLinks) en Sybrand Buma (CDA) tijdens het debat in de Tweede Kamer over de aanpak van extremisme en radicalisering. Beeld anp
(VLNR) Alexander Pechtold (D66), Diederik Samsom (PvdA), Bram van Ojik (GroenLinks) en Sybrand Buma (CDA) tijdens het debat in de Tweede Kamer over de aanpak van extremisme en radicalisering.Beeld anp

Afnemen Nederlanderschap

Ook de voorgenomen wetgeving voor het afnemen van het Nederlanderschap zonder tussenkomst van de rechter leidde tot louter scepsis. Tijdens een chaotische discussie hierover in meerdere termijnen bleek dat Opstelten in noodgevallen een jihadist met dubbele nationaliteit zélf het Nederlanderschap wil kunnen ontzeggen op basis van een ambtsbericht van de veiligheidsdiensten, maar dat de bestuursrechter er daarna wel degelijk aan te pas komt om het besluit te toetsen. CDA-leider Sybrand Buma noemde de gebrekkige verdediging van Opstelten 'een minister onwaardig'; D66-leider Alexander Pechtold hekelde de zwakke voorbereiding van de bewindsman.

Het kabinet-Rutte II (VVD, PvdA) ziet in de bestrijding van radicalisering, terrorisme en jihadisme een belangrijke missie voor de tweede helft van zijn regeerperiode. De gereserveerde reacties uit de Tweede Kamer waren daarom extra pijnlijk. Vooral de opstelling van Pechtold viel op. Als aanvoerder van de constructieve oppositie met ChristenUnie en SGP maakte hij duidelijk dat zijn partij in dit dossier een heel andere positie inneemt. 'Dit is grotendeels opgewarmde oude prak, een plan met 38 bullet points, waarvan slechts 9 nieuwe, waarvan een aantal alweer onhaalbaar zijn gebleken.'

Waar Opstelten vaststelde dat hij 'het onderste uit de kan haalde' met alle maatregelen, vond Pechtold dat de minister 'inmiddels vooral het lid op de neus kreeg'.

Pechtold had voorts forse kritiek op vicepremier Asscher, die de jihad had vergeleken met een giftige slang. 'Val je voor de slang, dan geef je je leven op', zei Asscher vorige week. Pechtold over die uitspraak: 'Met apocalyptische teksten over de slang en het gif hitste hij het debat verder op.' Asscher noemde dat een zware aantijging. Hij repliceerde: 'De slang is een respectabel reptiel, maar niet in de wieg van een baby.'

Veel fractieleiders vroegen zich af hoe de kabinetsmissie kon slagen, nu tegelijkertijd al bezuinigd is of nog bezuinigd wordt op Defensie, de veiligheidsdiensten en het Openbaar Ministerie. CDA-leider Buma: 'Het kabinet lijkt overrompeld door de gebeurtenissen deze zomer.'

Sybrand Buma (CDA) in de Tweede Kamer tijdens een debat over actieplan tegen extremisme en radicalisering. Beeld anp
Sybrand Buma (CDA) in de Tweede Kamer tijdens een debat over actieplan tegen extremisme en radicalisering.Beeld anp

Wat wil Opstelten met die passagierslijsten?

Ineens veranderde minister Opstelten donderdag van alles aan zijn plannen met de reisgegevens van vliegtuigpassagiers. In het jihadstrijdplan van vorige week stond nog dat het 'noodzakelijk' is dat de luchtvaartmaatschappijen 'alle reserverings- en check-in-gegevens structureel aan de overheid verstrekken'. Er was al een wetsvoorstel in de maak.

Maar donderdag was dat volgens Opstelten helemaal niet meer zo noodzakelijk. Nu wil hij werken met 'een beperkte lijst' van een paar honderd terroristen en criminelen. Volgens hem hoeft er geen alomvattend bestand van alle reisgegevens te worden gecreëerd, en hoeft er ook geen nieuwe wet te komen. 'We moeten alleen beter gebruikmaken van de beschikbare gegevens. Dan is het gewoon dom toepassen van een wet die er al is.'

Of dat kan, is de vraag. Opstelten beroept zich op artikel 126nd van het Wetboek van Strafvordering. Daarin staat dat een officier van justitie 'opgeslagen gegevens kan vorderen' van mensen die van een misdrijf worden verdacht. Kennelijk wil Opstelten dat artikel zo ruim interpreteren, dat je ook een hele database kan vorderen om daarna te kijken of de verdachte daartussen staat. Het blijft dan nodig om op enig moment de gegevens van álle passagiers te doorzoeken.

Vooruitlopend op de discussie is er in elk geval een 'technische voorziening' in de maak. De Europese Commissie heeft al een subsidie van 5,7 miljoen euro overgemaakt.

Michael Persson

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden