Nieuws Chinastrategie

Kamer oordeelt hard over Chinastrategie: ‘slap aftreksel’ en ‘niksige nota’

Minister Blok van Buitenlandse Zaken moet meer werk maken van de mensenrechten. Dat is de conclusie van een vier uur durend debat waarin de Tweede Kamer kritische noten kraakte over de China-notitie van het kabinet. Een CDA-motie die de regering opdraagt een nieuw hoofdstuk over mensenrechten voor de notitie te schrijven, kan rekenen op brede steun in de Kamer.

Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken bij het notaoverleg over de relatie tussen Nederland en China. Beeld Sem van der Wal / ANP

 Van ‘heel erg teleurgesteld’ (Liliane Ploumen, PvdA) tot ‘slap aftreksel van wat een strategie had moeten worden’ (Raymon de Roon, PVV) – de reacties op de notitie liegen er niet om. Sven Koopmans (VVD) probeert met herhaalde oproepen tot ‘realisme’ de kritiek van de andere partijen te temperen, maar dat helpt net zo weinig als de onderkoelde toon waarmee minister Blok betoogt dat Nederland ‘leidend’ is in het aan de orde stellen van mensenrechten in China.  

Blok geeft als antwoord op de kritiek een droge opsomming van alle fora waarin en gelegenheden waarbij dit jaar de mensenrechtensituatie in China aan de orde is gesteld. Maar het probleem is juist dat die mensenrechtenstrategie van Nederland en de EU niet werkt, reageert Bram van Ojik (GroenLinks). ‘De problemen verergeren in China.’ Dat noopt tot ‘nieuwe strategische vragen’ die het kabinet zich onvoldoende stelt, aldus Van Ojik. 

Kerk bezocht

Sommige parlementariërs spreken er hun verbazing over uit dat veel grote problemen op dit gebied zelfs onvermeld blijven in de China-notitie. Waarom blijft de benarde positie van christenen onbenoemd, vraagt Joel Voordewind (ChristenUnie) zich af, ‘het zijn er tachtig miljoen’. Als Blok zegt dat hij een kerk heeft bezocht in China en Van Helvert (CDA) hem vraagt of dat soms onderdeel is van een strategie, zegt Blok dat hij ‘moeilijk alle collega’s, en de premier, zo'n punt voor kan schrijven'. 

Blok vindt het herschrijven van de notitie ‘een beetje huiswerk voor ambtenaren’ en ziet geen andere invulling van het mensenrechtenbeleid dan de ‘concrete stappen’ die Nederland nu al zet. Helvert: ‘Als de minister niet weet wat hij moet opschrijven, dan hebben we een probleem. Dan moeten we het misschien als Kamer zelf maar opschrijven.’

Zo krijgt het Grote China-debat in het Nederlandse parlement een wending die de opstellers van de nota verbaasd zal hebben. Waar de China-notitie poogt te breken met het oude beleid waarin over China vooral in termen van handel en een beetje mensenrechten wordt gedacht, blijf in het debat de (volgens de Kamer scheve) verhouding tussen die twee dominant.  

Gunstige status 

Niettemin komen ook andere aspecten aan de orde. De voor China gunstige status als ‘ontwikkelingsland’ in de Wereldhandelsorganisatie, de afwezige wederkerigheid en gelijkwaardigheid in economische relaties, de export van Nederlandse (gezichtsherkennings)technologie waarmee Chinese bedrijven mensenrechten kunnen schenden, de kans dat China betrokken raakt bij de introductie van 5G-netwerken in Nederland: op bijna alle punten overheersen de zorgen in de Kamer, waar de regering de kansen benadrukt. 

De Kamer had van het kabinet meer analyse - en meer keuzen - van de bijkomende strategische dilemma’s verwacht. Ploumen: ‘De Tweede Kamer vroeg om een strategie, we kregen een niksige nota.’ 

Minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking komt trouwens minder onder vuur te liggen dan Blok. Misschien heeft ze het makkelijker omdat kabinet en Kamer het in grote lijnen eens zijn dat de ongelijkheden en risico’s die voortvloeien uit de economische relatie met China vaak het beste in EU-kader aangepakt kunnen worden. 

Een nieuwe balans heet de China-notitie: open waar het kan, beschermend waar het moet. Maar ook de Tweede Kamer worstelt maandag met de ongrijpbaarheid van het Nederlandse China-beleid. Ondanks de notitie is dat beleid versplinterd over tal van ministeries en taakgroepen. Zelfs beschermende maatregelen tegen ongewenste Chinese invloed zijn niet als zodanig herkenbaar, want ‘landenneutraal’. Wie de nieuwe balans in het China-beleid wil beoordelen, moet dat beleid eerst zien te vinden.

Het weerhoudt Sadet Karabulut (SP) er niet van om na de China-notitie en de Rusland-brief, die deze herfst volgt, ook vast om een Amerika-strategie te vragen. Nog meer huiswerk, zal Blok wellicht denken. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden