ReportageKamerdebat

Kamer maakt de balans op: had de Kunduz-missie nut?

De Tweede Kamer waagde zich donderdag aan het Afghanistan-debat. Eerder bleek dat de verspreide resultaten van de Kunduz-missie te rooskleurig waren. Op de PVV en SP na was de Kamer eensgezind: iets doen is beter dan niets doen, ondanks de grote moeite die het kost om vooruitgang te boeken.

Militairen van de Nederlandse missie in Afghanistan.Beeld ANP

Vorige week verscheen een kritische evaluatie van de politietrainingsmissie in Kunduz, die vaststelde dat aan de Tweede Kamer een te rooskleurig beeld was geschetst over de resultaten. Ook ervoeren betrokkenen in het veld druk om positief te rapporteren. Harde conclusies. Kort daarvoor was in de VS een rel ontstaan naar aanleiding van de door de Washington Post gepubliceerde Afghanistan Papers, een serie kritische interne evaluaties van de Amerikaanse betrokkenheid bij Afghanistan.

Genoeg stof voor discussie dus, als de Tweede Kamer zich donderdag aan een Afghanistan-debat waagt. Wat de SP betreft is de inzet hoog, zegt Kamerlid Sadet Karabulut. ‘Wie de Afghanistan Papers leest, kan niet om de conclusie heen dat de permanente oorlog in Afghanistan mislukt en zinloos is.’ 

Volgens Karabulut kwam de Nederlandse deelname aan de missie in Kunduz tot stand onder grote druk van de Amerikanen, premier Rutte en sommige politieke partijen, ‘omdat we ons vlaggetje wilden planten’. De missie werd gestuurd onder ‘onrealistische voorwaarden’. De ‘manipulatie en misleiding beperkten zich niet tot Kunduz’, en ‘we zijn voorgelogen’.

Reden voor de SP om een parlementair onderzoek te eisen om de onderste steen boven te krijgen. Immers, zo zeggen woensdag ook Bram van Ojik (GroenLinks) en John Kerstens (PvdA): ‘Het eerste slachtoffer van de oorlog is de waarheid.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Opbouwende kritiek

Dan is Sjoerd Sjoerdsma (D66), die als diplomaat in Kabul zat toen de Kunduz-missie in Den Haag gestalte kreeg, origineler met zijn Afghaanse gezegde: ‘Houd geen ezel tegen die niet van jou is’ (oftewel: bemoei je met je eigen zaken). ‘Maakte onze aanwezigheid Afghanistan slechter?’ Een moeilijke vraag, vindt hij zelf. ‘We hebben niet alles bereikt wat we hoopten’, maar er is wel vooruitgang geboekt. ‘We hebben niet gefaald, maar het kon wel beter.’

Dat is ook de teneur van het debat. Hoewel ook Van Ojik en Kerstens een ‘patroon’ van desinformatie zien, voelt een grote meerderheid van de Kamer meer voor opbouwende kritiek en het trekken van lessen voor toekomstige missies. De meeste partijen vinden, met de regering, dat de situatie voor de Afghaanse bevolking toch verbeterd is. Kamerleden schuwen geen zelfkritiek als het gaat om hun eigen rol. 

Twee partijen zijn faliekant tegen elke militaire betrokkenheid bij Afghanistan: de SP en de PVV. De grote meerderheid zit echter in het ‘voortploeter’-kamp, met alle moeilijkheden en tegenslagen, in het besef dat juist de complexe situatie op de grond een zware wissel trekt op de betrokken militairen en andere uitgezonden overheidsdienaren.

‘Politieke doodzonde’ 

Ondanks de ‘politieke doodzonde’ van het verkeerd informeren van het parlement over Kunduz, sparen Kamer en kabinet elkaar. Is dit een complot om mislukte militaire missies goed te praten? Want de Kamer, GroenLinks voorop, stelde toch onrealistische eisen aan de missie? En het was toch zeker premier Rutte die al die loze beloften deed, zonder oog voor de realiteit op de grond? 

Ceremonie op Kamp Holland bij Tarin Kowt in 2009. Beeld ANP

Niettemin zetten de SP en de PVV zichzelf buitenspel in dit debat. Hun totale afwijzing van militaire inzet in Afghanistan is te radicaal voor de andere partijen. Die bereiken overeenstemming over een paar belangrijke lessen. Zo moet de cultuur op de betrokken ministeries zodanig veranderen dat ambtenaren en militairen in de toekomst nooit bang hoeven zijn de waarheid te rapporteren.

Ook de onafhankelijke evaluatie smaakt naar meer - bij zowel Kamer als regering. Minister van Buitenlandse Zaken Blok stemt grif in met een totaal onafhankelijke evaluatie van militaire missies achteraf. Ook neemt hij, samen met collega Bijleveld van Defensie, de suggestie over om een toetsingskader te ontwikkelen waarmee bij elke missie bezien kan worden hoe de onafhankelijke evaluatie eruit komt te zien. Zulke evaluaties tijdens militaire missies stuiten op praktische bezwaren, maar Blok en Bijleveld gaan onderzoeken hoever ze de Kamer tegemoet kunnen komen.

De mannen en vrouwen in het veld, zegt Martijn van Helvert (CDA), ‘waren heel goede acteurs in een heel slechte B-film die wij hier in Den Haag gecreëerd hebben in een samenspel tussen kabinet en Kamer’. Dat dit beter kan en moet, daarover bestaat woensdag grote overeenstemming. Hetzelfde geldt voor de waardering van de sisyfusarbeid in Afghanistan. Voor de SP en de PVV is het glas helemaal leeg, voor de meeste andere partijen is het toch halfvol. En dat vinden ze heel wat, voor een land als Afghanistan.

Onjuist geïnformeerd
De Tweede Kamer is onvolledig en onjuist geïnformeerd over de politietrainingsmissie in het Afghaanse Kunduz (2011-2013). Dit bleek vorige week uit een rapport van een evaluatiedienst van Buitenlandse Zaken.  

Afghanistan Papers
In hoeverre werpen de Afghanistan Papers een nieuw licht op de nu zeventien jaar lange Nederlandse bemoeienis met dat land? Als de bondgenoten zwalken, zwalkt Nederland mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden