Achtergrondlandsbestuur en coronacrisis

Kamer komt niet meer bijeen, kabinet wel

Het landsbestuur staat volledig in dienst van de strijd tegen het coronavirus. De noodtoestand is in Nederland niet uitgeroepen, maar het huidige crisismodel komt wel dicht in de buurt. Hoe worden de beslissingen genomen?

Nadat het leven in Nederland is platgelegd door het coronavirus, heeft ook de Tweede Kamer besloten om de hoeveelheid vergaderingen te beperken tot het broodnodige. Het resultaat is een uitgestorven Huis van de Democratie. Beeld Freek van den Bergh

‘De crisisorganisatie is in staat alle noodzakelijke besluiten te nemen’, zei premier Rutte afgelopen vrijdag toen hem gevraagd werd of net als in andere landen de noodtoestand uitgeroepen moest worden. ‘Nergens zit het staatsbestel mij in de weg. Absoluut nergens.’

Hoe ziet Ruttes ‘crisisorganisatie’ er dan uit? De premier zelf leidt de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb) waar veel beslissingen worden genomen in de strijd tegen het coronavirus. Deze commissie komt minstens twee keer per week bijeen – de laatste week vaker – op een zwaar beveiligde verdieping van het ministerie Justitie en Veiligheid (JenV). 

Standaard aanwezig is minister Ferdinand Grapperhaus (JenV), die op zijn beurt voorzitter is van het Nationale Crisiscentrum dat het gehele crisisbeleid in Nederland coördineert, bijvoorbeeld op het gebied van communicatie, veiligheid en ambtelijke overleggen. Daarnaast schuift Bruno Bruins altijd aan die als minister voor Medische Zorg formeel hoofdverantwoordelijk is voor het coronadossier. Ook RIVM-baas Jaap van Dissel ontbreekt nooit bij de MCCb-meetings. 

Verkoudheid

Van Dissel spreekt tijdens de bijeenkomsten met Rutte namens het Outbreak Management Team (OMT) waar alle relevante specialisten en experts op het vlak van infectieziektes zitting in hebben. Van Dissel brengt de adviezen over. Veelal is ook vicepremier Hugo Jonge (Volksgezondheid)  erbij en verder schuiven alle bewindspersonen aan die voor die bijeenkomst relevant zijn. 

Ook de vrijdagse ministerraad, die eveneens nagenoeg volledig draait om het coronavirus en de medische, maatschappelijke, economische en financiële consequenties, blijft fysiek bijeenkomen. Hetzelfde geldt voor de zogenoemde onderraden, waar betrokken ministers onderling meer technische zaken bespreken. 

Dat de bewindspersonen toch bij elkaar blijven komen, heeft volgens de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) te maken met veiligheidsissues (de vergadering moet goed beveiligd zijn) en staatsrechtelijke overwegingen. Formeel moet de ministerraad ‘bijeenkomen’ om beslissingen te kunnen nemen. Bewindspersonen die niet nodig zijn, mogen thuisblijven, maar ‘dat zijn er op dit moment niet veel’, aldus een woordvoerder van de RVD.

Ministers die verkoudheidsverschijnselen hebben of in aanraking zijn geweest met een coronapatiënt laten wel verstek gaan. Dat is nu bijvoorbeeld het geval bij minister Stientje van Veldhoven van Milieu en Wonen die bij een besmette Franse ambtsgenoot is geweest.

De controleur van het kabinet, de Tweede Kamer, heeft de activiteiten inmiddels wel drastisch teruggeschroefd. Dinsdagochtend vonden de meeste fractievergaderingen al plaats via videoconferencing. Woensdag komen voorlopig voor het laatst een groot aantal parlementariërs naar het Binnenhof. Minstens 76 Kamerleden moeten formeel aanwezig zijn om de vergadering te kunnen openen. Morgen zullen nog 76 mensen tekenen voor aanwezigheid, maar die gaan daarna bijna allemaal weer meteen naar huis. 

Alleen de fractievoorzitters en Kamerleden die woensdag om 13.00 uur het debat voeren over de aanpak van de coronacrisis blijven achter. De Kamer heeft ‘een truc’ bedacht om te voorkomen dat de komende weken steeds 76 Kamerleden aanwezig moeten zijn om een vergaderdag te open. Kamervoorzitter Khadija Arib zal de vergadering woensdag niet meer sluiten.  Formeel vergadert de Tweede Kamer permanent door. Bij eventuele stemmingen wordt er door de aanwezige Kamerleden namens de hele fractie gestemd. 

Veel parlementariërs zullen de komende tijd hoe dan ook thuiszitten. Corona overschaduwt alles, bijna alle andere dossiers liggen zo goed als stil.  

Lees ook:

Premier Mark Rutte sprak maandag het volk toe over de keuzes die tot dusver zijn gemaakt in de aanpak van het coronavirus. Daarmee probeerde hij ook de kritiek op zijn leiderschap te pareren. 

Reacties op de toespraak van premier Mark Rutte

Zijn we af van corona als het straks zomer wordt? Ja, dat zou zomaar kunnen, al is het effect waarschijnlijk tijdelijk.

Hackers en verspreiders van desinformatie spelen handig in op de enorme informatiebehoefte over het coronavirus. Pas op voor deze vier categorieën valse berichten en malware.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden