Kamer hekelt optreden voedselautoriteit in eiercrisis

De Tweede Kamer wijst de toezichthouder op de voedselproductie NVWA aan als schuldige in de eiercrisis. De voedsel- en warenautoriteit is nalatig geweest bij de aanpak van de crisis na eerste tips dat het verboden gif fipronil bij de eierproductie werd gebruikt. Dit bleek donderdag tijdens een extra ingelast debat in de Tweede Kamer. De landbouwwoordvoerders hadden hun reces onderbroken om de verantwoordelijke bewindspersonen uit te horen over de affaire.

Beeld AFP

Minister Edith Schippers van Volksgezondheid ging niet mee in de kritiek van de Kamer op de voedselautoriteit. Zij zei niet te willen 'zwartepieten', maar eerst de resultaten van een 'ketenbreed' onderzoek te willen afwachten. Martijn van Dam, die als staatssecretaris van Economische Zaken verantwoordelijk is voor de NVWA, had zelfs expliciete complimenten voor de toezichthouder, tot ongenoegen van morrende pluimveehouders op de publieke tribune. Hij prees de mensen die er dagelijks 'keihard' werken. 'De NVWA heeft gehandeld zoals we mogen verwachten.'

Begin juli bleek dat het verboden gif fipronil in eieren zat. Oorzaak bleek het ontsmettingsbedrijf Chickfriend, dat daarna werd gesloten. Inmiddels zijn 258 pluimveebedrijven 'geblokkeerd' - kippen, eieren en mest mogen niet van het bedrijf af. Anderhalf miljoen kippen werden reeds geruimd. De schade voor deze bedrijven wordt geraamd op 30 miljoen euro.

Juist gehandeld

De NVWA heeft volgens Schippers juist gehandeld door vroegtijdig te communiceren over de vergiftigde eieren, al was de informatie op dat moment beperkt en de communicatie daardoor 'rommelig'. De overheid heeft van de Q-koorts-affaire geleerd sneller te communiceren, verklaarde de minister: 'Je bent open over de informatie die je hebt en over de informatie die je nog niet hebt.'

De meeste vragen uit de Kamer kon Schippers nog niet beantwoorden. Ze verwees naar het woensdag aangekondigde onderzoek onder leiding van oud-minister van Justitie Winnie Sorgdrager. Dat moet helderheid scheppen over de rol van de pluimveehouders en de NVWA én van de politici die eindverantwoordelijk zijn.

Een van de vragen is waarom de NVWA niet al in november vorig jaar Chickfriend onder de loep nam, toen de toezichthouder de eerste tips over het bedrijf binnenkreeg. De pluimveehouders die Chickfriend hadden ingehuurd, werden niet gecontroleerd. Van Dam benadrukte dat de autoriteit jaarlijks 18 duizend tips binnenkrijgt. Omdat de NVWA in november geen 'acuut gevaar voor de volksgezondheid' bespeurde, werd wel een strafrechtelijk onderzoek gestart, maar werden er geen eieren geïnspecteerd.

In juni, toen de Belgische toezichthouder bij de NVWA aan de bel trok, ging de Nederlandse toezichthouder alsnog over tot onderzoek bij kippenbedrijven. Toch duurde het nog een paar weken voor Chickfriend werd gesloten en de administratie in beslag werd genomen. Dat kon niet sneller, onderstreepten de bewindspersonen. 'Op basis van tips kun je geen bedrijf sluiten', aldus Schippers.

Minister Schippers (in het blauw gekleed) tijdens het debat over het gifei-schandaal.Beeld anp

Onbegrijpelijk

Kamerlid Rik Grashoff van GroenLinks noemde de gang van zaken 'onbegrijpelijk'. SP'er Frank Futselaar stelde dat de NVWA heeft 'gefaald'. Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren hekelde de tekortschietende zelfregulering van de sector. VVD'er Helma Lodders wees er juist op dat Chickfriend willens en wetens heeft gefraudeerd en zo op gewiekste wijze de boeren om de tuin wist te leiden. CDA, ChristenUnie, 50Plus en SGP vroegen om financiële bijstand voor pluimveebedrijven die geen schuld dragen, maar wel werden getroffen door de afgenomen eierafzet. Stientje van Veldhoven (D66) vond dat de pluimveesector zelf ook het boetekleed moet aantrekken omdat geen van de boeren zich afvroeg of het gebruikte 'wondermiddel' wel was toegestaan.

Veel Kamerleden oordeelden dat de NVWA middelen tekort komt en dat op het toezicht zou zijn bezuinigd. Dat klopt niet, stelde de staatssecretaris. 'De afgelopen jaren is er 54 miljoen euro toegevoegd aan de begroting van zo'n 300 miljoen', aldus Van Dam.

Het schandaal zou zich nog kunnen uitbreiden. Van Dam en Schippers meldden woensdag aan de Kamer dat Chickfriend ook andere verboden middelen gebruikte, zoals het giftige amitraz voor de bestrijding van vliegen in koeienstallen. Hierdoor is al een kalverbedrijf 'geblokkeerd' in afwachting van onderzoek.

Kabinet en Kamer kunnen eigen rol niet buiten beschouwing laten
Vandaag komt de Tweede Kamer terug van reces. De reden: het gif-eischandaal. Daarmee begint ook de zoektocht naar wie politiek schuldig is. Wie is politiek schuldig aan het gif-eischandaal?

Hoe het begon

Het begon allemaal met de bloedluis, kippenplaag nummer één. Maar door het bestrijdingsmiddel van Chickfriend leek er een einde te zijn gekomen aan deze parasiet. De stallen van de kippenboeren waren voor het eerst bloedluis vrij, maar niet zonder gevolgen. Het bestrijdingsmiddel bevatte hoge doses fipronil. Lees hier hoe de crisis in de eiersector zich in drie weken voltrok.

De crisis in de pluimveesector escaleert vervolgens snel. Meerdere pluimveehouders moeten eieren vernietigen en kippen ruimen en willen die kosten op Chickfriend verhalen. In Nederland en Duitsland verdwijnen eieren in rap tempo uit de schappen. En kippenboeren vrezen faillissement.

De onrust over het insecticide fipronil in kippeneieren is overdreven. Dat vinden drie hoogleraren. Zelfs als de besmette eieren al een jaar in omloop zijn, is dit volgens de hoogleraren geen groot probleem.

En deze hoogleraar toxicologie vindt de regels rondom de besmette eieren 'te streng': 'pluimveehouders zijn de dupe'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden