Kamer bewust in ongewisse gelaten over metadata

De Tweede Kamer is bewust maandenlang in het ongewisse gelaten over de werkelijke aard van 1,8 miljoen onderschepte data. Dat blijkt uit een brief aan de Kamer van ministers Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken) en Jeanine Hennis (Defensie). De ministers besloten 'in het belang van de Staat' informatie over de data niet met de Kamer te delen.

Ministers Jeanine Hennis van Defensie en Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken.Beeld ANP

Het waren niet door de Amerikanen afgetapte Nederlandse telefoongesprekken, zoals Plasterk eind oktober in de media beweerde, maar door Nederlandse diensten verzamelde 'metadata'.

Al op 22 november leerden beide ministers van hun inlichtingendiensten (de militaire MIVD en de binnenlandse AIVD) dat wat Plasterk op 30 oktober in het programma Nieuwsuur had gezegd niet klopte. Het getal van 1,8 miljoen, opgetekend door het Duitse blad Der Spiegel op basis van documenten van Edward Snowden, was de som van door Nederland verzamelde en aan buitenlandse partners doorgespeelde metadata: bijvoorbeeld nummers van beller en gebelde en tijdstip van het gesprek.

Plasterk en Hennis besloten echter die nieuwe kennis niet te delen, niet in de media en niet met de Tweede Kamer. Ze schrijven dat ze in november de afweging maakten 'tussen de plicht om de Kamer zoveel als mogelijk te informeren en het belang van de Staat om in het openbaar niet in te gaan op de mogelijke modus operandi van onze diensten'. Ze kozen voor het laatste.

Civiele zaak tegen Plasterk
Pas vorige week dwong een civiele rechtszaak het kabinet tot openheid van zaken. Een groep burgers meende dat sprake zou zijn van 'witwassen van illegale data' en daagde minister Plasterk in november voor de rechter. De landsadvocaat had tot begin deze maand de tijd om op de klacht te reageren. Opnieuw moesten Hennis en Plasterk een afweging maken: het beeld van witwassen laten bestaan of in de reactie alsnog openheid geven en een deel van de werkwijze van de diensten openbaren.

Dit maal was het in het staatsbelang om toch enige openheid te geven, schrijven de ministers: 'Het belang van de nationale veiligheid was en is erbij gediend te beargumenteren dat er geen sprake is geweest van het 'witwassen van illegale data', maar van het rechtmatig vergaren van metadata.' Die nieuwe afweging hebben ze gezamenlijk gemaakt, schrijven ze.

Spijt van verklaring
Plasterk had, drie weken voordat hij van zijn AIVD de waarheid leerde kennen, in Nieuwsuur foutief gespeculeerd over de aard van het cijfer 1,8 miljoen. Het stond voor de Nederlandse diensten vast dat zij niet 1,8 miljoen Nederlandse telefoongesprekken hadden vergaard. Een alternatieve verklaring was dat deze door een buitenlandse dienst waren vergaard. Nu heeft Plasterk spijt van zijn uitlating. 'Terugkijkend hierop vindt de minister van Binnenlandse Zaken dat hij deze mogelijke verklaring achterwege had moeten laten.'

De 1,8 miljoen gegevens zijn door Nederlandse diensten via satelliet onderschept in het buitenland en vervolgens doorgespeeld aan 'partnerdiensten' waaronder de Amerikaanse NSA. Hennis en Plasterk schrijven: 'Het gaat hier om metadata van telefoongesprekken, hieronder begrepen een klein deel sms-verkeer en faxen, die zijn verzameld in het kader van terrorismebestrijding en militaire operaties in het buitenland. Voor zover daarbij Nederlandse telefoonnummers in beeld kwamen, zijn deze hieruit gefilterd alvorens de informatie te delen met partnerdiensten.'

'Plasterk als enige verantwoordelijk'
Media berichtten afgelopen dagen dat Hennis haar collega Plasterk zou hebben geadviseerd zijn mond te houden bij Nieuwsuur. Of dat nu wel of niet zo was, Plasterk had zelf op zijn woorden moeten passen, blijkt uit de brief: 'De minister van Binnenlandse Zaken is als enige verantwoordelijk voor zijn optredens in de media.'

Beide ministers moeten zich morgen verantwoorden in de Tweede Kamer. Hen wacht een zwaar debat. Alle oppositiepartijen hebben laten weten niet tevreden te zijn over de brief. Het foutief informeren van de Kamer geldt als een doodzonde in de Haagse politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden