Kamelenjacht

NEGEN MAANDEN heeft de grote kamelenjacht geduurd. Maar nu lijkt het gros van de kudde dan toch eindelijk te grazen genomen....

De jachtpartij werd begin dit jaar officieel geopend door de Amerikaanse beurstoezichthouder, de SEC. Tegen Labor Day, zo luidde het jachtbevel van de SEC, moesten alle accountantsconcerns die ook adviesdiensten leveren aan de klanten van wie zij de boeken controleren, hun bedrijfsactiviteiten opsplitsen. Labor Day is traditionele vrije dag in de Verenigde Staten op de eerste maandag in september.

De kamelen werden meteen onrustig. Dat waren ze eigenlijk al, want de donkere bui was langzaam boven de woestijn aan komen drijven. Dus zelfs de accountants, die de laatste tien jaar tot kamelendrijvers waren uitgegroeid, konden hem zien hangen.

Ieder bedrijf van betekenis moet zoals bekend zijn financiële stukken door een accountant laten controleren. De accountant verklaart na een fors aantal duurbetaalde uren dat de gepresenteerde cijfers een getrouw beeld van de werkelijkheid geven. Als de accountant dat anders formuleert, of zelfs zijn goedkeuring weigert, heeft het bedrijf in kwestie een probleem. Maar ook zonder afwijkende verklaring heeft het bedrijf wel een probleem.

Een accountant, die geacht wordt een onafhankelijk vertrouwenspersoon te zijn, mag alles zien. Hij ziet dus ook de verborgen problemen. Dat is sinds jaar en dag zo. Maar naarmate de verslaglegging uitdijde - naast financiële zijn er inmiddels ook sociale en milieu-jaarverslagen - groeide ook de controletaak van de accountant. En zag hij dus ook steeds meer problemen.

Dat bood volop mogelijkheden voor extra handel en extra declareerbare uren. De accountants huurden direct adviseurs in voor elk denkbaar probleem dat ze in bedrijven tegenkwamen. Vervolgens konden ze de ondernemer die zij als vertrouwenspersoon adviseerden, blijmoedig melden dat hun kantoor voor elk probleem in het bedrijf een oplossing in huis had. Zo werd de accountant de neus van de kameel. Want wie een accountant in huis haalde, kreeg meteen ook een horde adviseurs aangesmeerd.

Dat liep uitstekend. Een handvol accountantskantoren groeide uit tot wereldwijd opererende kamelen. De grote vijf, wordt deze kudde genoemd. Het gaat om PricewaterhouseCoopers, Arthur Andersen, KPMG, Ernst & Young en Deloitte & Touche.

De accountants, die zelf nog maar eenderde van de omzet van de vijf grote kamelen binnenhalen, prijkten weldra in de top tien van grootste Amerikaanse niet-beursgenoteerde bedrijven.

Tot de SEC potentiële belangenverstrengeling signaleerde en de kamelenjacht opende. De adviseurs zouden niet meer aan de slag mogen bij bedrijven waar de financiën gecontroleerd worden door accountants van hetzelfde kantoor. Een bedrijf zou bijvoorbeeld milder beoordeeld kunnen worden als het ook de adviesdiensten had ingehuurd.

Daarmee richtte de SEC zijn pijlen op de succesvolle advies praktijken van de accountantskantoren. Voortaan zou klantenwerving collega's geld kunnen kosten. Als een accountant een klant werft, kan dat het verlies van klandizie voor de adviseurs betekenen. En omgekeerd.

De accountants kozen dus eieren voor hun geld. Ze ontdekten gelukkig een sector die hun hordes adviseurs goed kon gebruiken: de computerindustrie.

KPMG verkocht om te beginnen twintig procent van zijn adviestak aan computernetwerkleverancier Cisco, en verzelfstandigde vervolgens het resterende deel. Ernst & Young verkocht zijn adviseurs aan automatiseringsbedrijf Cap Gemini.

Arthur Andersen wordt opgesplitst als gevolg van een slepend intern conflict. Hewlett-Packard heeft zich bekend tot de adviseurs van PricewaterhouseCoopers, en wil de tienduizenden adviseurs voor 18 miljard dollar overnemen. Dat voornemen heeft Hewlett-Packard overigens geen goed gedaan. Sinds de aankondiging dit weekeinde verloor het aandeel 9 procent van zijn waarde. Of dat een aanbeveling is om door te zetten is de vraag.

Er loopt nog één wereldwijd opererende accountantskameel rond, Deloitte & Touche. Maar die is ingekapseld in een alliantie met het Japanse Tomatsu, en dat heeft een eigen dynamiek. De jacht is nog niet voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden