REPORTAGEUitkoop kalverhouders

Kalverhouders in Gelderland melden zich alvast aan voor de stikstofuitkoopregeling: ‘Alles beter dan onteigening’

Kalverhouder Henk van Essen: ‘Als we de komende tien jaar willen meekomen, zullen we verder moeten verduurzamen.’ Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Kalverhouder Henk van Essen: ‘Als we de komende tien jaar willen meekomen, zullen we verder moeten verduurzamen.’Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Gelderland wacht niet op de stikstofeuro’s van het Rijk en trekt zelf alvast geld uit om kalverhouders uit te kopen. ‘We kunnen ons beter laten uitkopen nu er een regeling is, dan dat we over een paar jaar mogelijk worden onteigend.’

Als je hem gek wilt hebben moet je Henk van Essen achter een bureau zetten. Nooit van zijn leven zal de kalverhouder zijn dagen slijten in een kantoortuin. Maar hoe dan wel?

Die vraag leeft sinds kort bij de 43-jarige Van Essen nu hij zich met negen kalvermesters uit het dorp heeft aangemeld om uitgekocht te worden. Provincie Gelderland wil vaart maken met het terugdringen van de stikstofneerslag op kwetsbare natuur en heeft vooruitlopend op de landelijke plannen zelf vast geld uitgetrokken om de grote en stikstofrijke kalversector uit te dunnen.

‘Als we de komende tien jaar willen meekomen, zullen we verder moeten verduurzamen’, zegt Van Essen bij zijn stallen met 1.350 kalveren, waar ammoniak- en mestlucht dominant aanwezig zijn. ‘Die extra uitgaven gaan ten koste van mijn verdienmodel. Dan kunnen we ons beter laten uitkopen nu er een regeling is, dan dat we over een paar jaar mogelijk worden onteigend. Je weet nooit wie in een volgend kabinet aan de macht komt.’

Het uitkoopprogramma voor specifiek kalverhouders, waarvan Gelderland bijna de helft van de 1.600 bedrijven in Nederland huisvest, moet de stikstofdruk op Natura 2000-gebied de Veluwe verlagen. In de provincie is met 114 aanmeldingen de animo onder kalverhouders behoorlijk. Te veel voor de 20 miljoen euro die is gereserveerd. Van Essen alleen al denkt 10 procent van dat bedrag te kunnen vangen. Een bedrag per ‘kalverplaats’ plus nog wat voor de grond en het huis.

‘Als het deze ronde niet lukt, komen er nog meer regelingen aan’, zegt hij met verwijzing naar de grofweg 1,3 miljard euro die het Rijk heeft gereserveerd voor de uitkoop van veehouders. Bedoeld om de stikstofneerslag op de natuur te verlagen en uitstootruimte over te hevelen naar de bouw. Die viel stil rond kwetsbare natuur nadat de Hoge Raad het natuurvergunningsstelsel in 2019 nietig had verklaard.

Restproduct

De kalversector krijgt door de afhankelijkheid van buitenlandse markten behoorlijke klappen. Bij gebrek aan afzet is sinds de eerste lockdown veel vlees ingevroren. De aanvoer van stiertjes, een restproduct uit de melkveehouderij, gaat ondertussen gewoon door. Tot ergernis van tegenstanders van de toch al weinig geliefde sector ook op grote schaal vanuit het buitenland. Waarmee Nederland als bijproduct extra stikstof (ammoniak) uit hun mest en urine importeert.

Van Essen benadrukt dat hij zijn mest netjes afvoert naar de verwerker en een van zijn twee stallen met een luchtwasser al de nodige ammoniak afvangt, al staan deze apparaten wat betreft effectiviteit ter discussie. 

Bij een eventuele uitkoop zal boer Van Essen de dieren niet missen, gewend als hij is iedere zes maanden afscheid te nemen van de kalveren. Het boerenerf waar hij sinds 2006 woont ook niet direct. ‘Ik hecht niet aan stenen’, zegt hij nuchter op de beklinkerde weg tussen zijn stallen. Weilanden heeft hij niet, kalveren staan hun hele leven op stal en de mest gaat naar de verwerker. ‘Het is anders dan met melkveehouders, die generatie op generatie voor hun dieren zorgen.’

In de keuken schuift even later zijn vrouw Mariska (42) aan. ‘Ik moet wel wennen aan het idee hoor’, zegt ze. Net als haar man en twee kinderen is ze gehecht geraakt aan het huis en de landelijke omgeving rond de Veluwe bij Hierden. De hoop is dat ze hun huis buiten de verkoop aan de provincie kunnen houden. ‘Misschien kunnen we samen met de negen andere kalverhouders die willen meedoen wel een groot park maken op de ruimte die vrijkomt na sloop van de oude stallen’, oppert Van Essen.

Het is nog de vraag of het er allemaal van komt. Van Essen zit zo’n 500 meter van Natura 2000 vandaan, maar kent ook bedrijven die dichterbij zitten en willen meedoen. Die gaan voor bij de provincie, omdat ze door hun nabijheid tot kwetsbare natuur een grotere stikstofdruk op het gebied leggen. En de winst voor de natuur bij uitkoop dus groter is.

Van Essen ziet het wel. ‘We hebben met tien kalverhouders in elk geval de gemeente Harderwijk wakker geschud’, zegt hij. ‘De bouw is daar stilgevallen en ze weten nu dat wij aan een mogelijke oplossing willen meewerken.’

Mocht het zover komen, dan gaat Van Essen met het geld misschien wel op zoek naar een kalverbedrijf verder van de natuur. Maar als hij dan denkt aan alle regeltjes en administratie, waar hij in toenemende mate als boer mee te maken heeft, dan verlangt hij weer naar simpelweg werken voor een baas. Zoals hij als jongeman met een technisch diploma op zak ooit begon. Mooi vond hij dat: in de betonfabriek, gewoon met zijn handen werken.

Verder lezen:

Het kabinet heeft een akkoord bereikt met oppositiepartijen SP, 50PLUS en SGP over de stikstofwet die donderdag in de Tweede Kamer wordt behandeld. Met de opmerkelijke deal heeft landbouwminister Carola Schouten zich verzekerd van brede steun voor haar wet in de senaat.

Om de uitstoot van stikstof door landbouw te verminderen, kunnen projectontwikkelaars in steeds meer provincies boeren uitkopen. Als dit ‘extern salderen’ maar goed gaat, klinkt het van alle kanten. Drie redenen waarom oude fouten, juridische procedures en boerenprotesten op de loer liggen.

De kalversector had al een imagoprobleem en nu wordt deze vorm van veehouderij ook nog eens ongekend hard geraakt door de ingestorte afzetmarkt vanwege corona. De vorig jaar begonnen familie Blom had zich geen slechtere start kunnen bedenken. ‘Crisis tot 2023 ? Nou, dat gaan wij niet volhouden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden