Kalm, bijna berustend nam Smeets afscheid

Jan Jaap van der Wal ging op zoek naar een manier om het inherent tragische van het leven het hoofd te bieden.

Beeld anp

'En op een dag zijn we allemaal weg.' Zo trapte Jan Jaap van der Wal zondagmiddag HUMAN's Dus ik ben - Troost en tragiek af. Hij bedoelde dus niet: 'we', in 'Rio', als de medailles zijn geteld en het Holland House is ontmanteld.

Op zoek naar een manier om het inherent tragische van het leven het hoofd te bieden, wendde Van der Wal zich onder meer tot collega-comedian Tim Fransen, die in heldere bewoordingen uitlegde wat het lijden in het leven de moeite waard maakt: 'We kunnen het tragische niet oplossen, maar we kunnen er wel iets tegenover stellen: het beleven van vreugde, het scheppen van schoonheid, het doen van het goede.'

Hoe moeilijk het is om dat laatste te doen, het goede, en hoe aanlokkelijk soms het andere pad, bewees socioloog Marcel Zeelenberg vrijdagavond. Aan tafel bij Coen Verbraak - bezig aan een zoveelste topreeks Kijken in de ziel, met wetenschappers ditmaal - ging het over publicatiedrift, plagiaatgevaar en fraude. Het duurde nog behoorlijk lang voor de naam Diederik Stapel viel. Collega's op afstand waren destijds 'heel erg verbijsterd' geweest, ze lachten erom of noemden Stapel 'een idioot'. Zeelenberg niet. Hij was een vriend en naaste collega toen Stapels bedrog uitkwam. Hij vertelde over de confrontatie, eerst zelfverzekerd, maar al snel kwamen er kraakjes in de stem. Bij de angst dat Stapel direct zou toegeven en hem zou vragen 'het in orde te maken', werd het Zeelenberg ook vijf jaar later nog zichtbaar koud om het hart.

'Wat had u dan gedaan?' vroeg Verbraak, op die bekende toon die een oliespoor door het gesprek verspreidt waarover vroeg of laat zelfs de hardste noten uitglijden en openbreken.

Zeelenberg stamelde wat - in hem tuimelden oprechte en pragmatische antwoorden over elkaar heen. 'Ik kan daar nou wel een mooi verhaal over gaan ophangen, maar dat weet ik niet.' Zelfs in hypotheses kan het soms verdraaid moeilijk zijn het goede te doen.

Het scheppen van schoonheid dan. Specialiteit van het huis van Griet Op de Beeck, schrijfster en Zomergast, die haar tv-avond inleidde met een liefdesverklaring aan de kunst, in de vorm van de minidocu The brief history of John Baldessari (over de Amerikaanse kunstenaar John Baldessari). Zelf wachtte ze tot haar 36ste om zich aan het schrijven van haar debuut te zetten. Waarom eigenlijk, wilde ondervrager Erdbrink weten. 'Omdat het heel eng is om jezelf binnenstebuiten te draaien.'

Tegelijk, legde Op de Beeck uit, dwingt kunst je stil te vallen, 'terwijl de tijd voortraast'. Erdbrink knikte, en zweeg. Hij keek er behoorlijk stralend bij.

Blijft over: het beleven van vreugde. Daarvoor hoefde je zondagavond maar een zendertje naar links, naar NPO 1, waar Mart Smeets gedag zei, tegen de NOS en z'n geliefde basketbal. Kalm, bijna berustend commentaar was het, waarin bij momenten de pure pret om iets onverwacht moois opflakkerde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden