Kalifaat in het hart getroffen: moskeeterrein Mosul heroverd, Raqqa omsingeld

Het einde van het kalifaat komt in zicht. Islamitische Staat is donderdag door het Iraakse leger verjaagd van de plek waar IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi drie jaar geleden zijn gedroomde moslimrijk aan de wereld presenteerde, de Al Nuri-moskee in de oude stad van Mosul. Op dezelfde dag werd in Syrië de omsingeling voltooid van Raqqa, het voornaamste resterende bolwerk van IS.

Gevluchte inwoners van Mosul arriveren op een terrein buiten de stad. Beeld afp

Voor de Iraakse premier Haider al-Abadi was de inname van de vorige week door IS vernielde moskee reden alvast de overwinning af te kondigen. 'De terugkeer van de Al Nusri-moskee en de Al Habda-minaret in de schoot van de natie markeert het einde van de valse staat van Daesh' (een andere benaming voor IS), zo schreef hij op Twitter. 'Onze moedige troepen zullen zegevieren.'

Het Iraakse leger is bezig de laatste haarden van verzet op te ruimen. Een paar honderd IS-strijders houden fel stand in het oude centrum van Mosul, een wirwar van smalle straatjes. Zij controleren nog een of twee vierkante kilometer. Volgens het Iraakse leger zitten daar 50 duizend burgers vast, zo goed als verstoken van voedsel, water en medicijnen.

Kwestie 'van dagen'

Volgens de woordvoerder van de door de VS geleide internationale coalitie, kolonel Ryan Dillon, is het een kwestie van 'dagen, eerder dan weken' voordat Mosul geheel verlost zal zijn van de extremisten. Dankzij de 'moed en vastbeslotenheid' van de Iraakse strijdkrachten en de steun van de coalitie 'is de bevrijding ophanden'.

Het was donderdag precies drie jaar geleden dat in een verklaring op het internet de oprichting werd bekendgemaakt van het kalifaat. Het door Al-Baghdadi geleide Islamitische Staat in Irak en de Levant zou voortaan kortweg 'Islamitische Staat' heten, zonder geografische aanduiding. Het kalifaat moest uiteindelijk de gehele islamitische wereld (of wellicht meer dan dat) omvatten.

Enkele dagen later, tijdens het vrijdaggebed van 4 juli, herhaalde Al-Baghdadi de boodschap vanaf de kansel van de Al Nuri-moskee. Zichzelf presenteerde hij als 'kalief Ibrahim'. Een filmopname van zijn 22 minuten durende optreden werd op internet gezet. Het was de enige keer dat de IS-leider in het openbaar verscheen.

Omdat met Al Baghdadi's toespraak het kalifaat werd uitgeroepen, betekent de inname van de moskee voor de Iraakse strijdkrachten een belangrijke symbolische overwinning. Het kalifaat is in het hart getroffen, acht maanden nadat de aanval op Mosul werd ingezet.

'Het einde' is echter betrekkelijk

Ruim een week geleden werd de Al Nuri-moskee met zijn scheve Al Habda-minaret door IS opgeblazen. Een van de belangrijkste islamitische complexen van het Midden-Oosten lag grotendeels in puin. Waarschijnlijk wilden de IS-strijders, wier positie onhoudbaar was geworden, voorkomen dat de moskee met zijn kansel door het Iraakse leger zou worden gebruikt als symbool voor hun smadelijke nederlaag.

Ook in Syrië is die nederlaag weer een stap dichterbij gekomen. De door de VS gesteunde militie Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) heeft Raqqa, de zelfverklaarde 'hoofdstad' van IS, nu volledig omsingeld. SDF-strijders hebben nu de gehele zuidoever van de Eufraat in handen; de stad ligt aan de rivier.

Raqqa werd al door de SDF in de tang genomen vanuit het westen, noorden en oosten. Donderdag werd de laatste zuidelijke toegangsweg tot de stad door SDF-eenheden ingenomen, zo meldde het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten. Het bericht werd bevestigd door een woordvoerder van het Amerikaanse leger.

In de stad verblijven naar schatting circa 2.500 strijders van IS. Zij zijn nu beroofd van de mogelijkheid te ontsnappen naar het zuidelijker gelegen Deir al-Zour, een andere Syrische stad die ze nog onder controle hebben. 'IS heeft geen andere keus dan zich over te geven of te vechten tot het einde', zei directeur Rami Abdurrahman van het Observatorium.

'Het einde' is echter betrekkelijk. Ook na de val van het kalifaat kunnen door of uit naam van IS overal ter wereld aanslagen worden gepleegd.

Een Iraakse eenheid donderdag in de binnenstad van Mosul. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden