Kale kip op gouden ei

Theatermaakster Dette Glashouwer verloor haar subsidie. Uitgerekend haar voorstellingen over geld zijn nu zo succesvol dat ze aandeelhouders heeft - onder wie Herman Wijffels - die haar financieren.

Geld interesseerde haar totaal niet. Tenminste, dat dacht Dette Glashouwer (Hindeloopen, 1960). Meer dan twintig jaar maakte ze met mime-trio Suver Nuver - Fries voor 'beetje vreemd' - gewaagd theater over taboes rond seks, geloof, macht, familiebanden en lichaamscultus. De anarcho-mime van Suver Nuver was niet weg te denken van festivals en toerde langs legio kleine zalen. Totdat vijf jaar geleden de subsidie werd beëindigd. De heren Peer van den Berg en Henk Zwart begonnen elders opnieuw; de kinderloze Glashouwer belandde in een forse dip.


'Alles was ik kwijt: theatergezelschap, werk, inkomen. Mijn moeder stierf, mijn relatie liep spaak, schoonfamilie verdween. Het ergste was: ik stond droog qua ideeën.' Met de moed der wanhoop hernam Glashouwer een solo over haar christelijke opvoeding, haar vaste inspiratiebron. Met neptieten op haar billen kroop ze als Barbie annex Jezusbruid achter het harmonium om zich psalmen zingend te verhouden tot het 'extatisch ja' van haar vader aan het adres van God.


De herneming werd een deceptie. Onthutsend is de documentaire Fier fan hûs...alline (Ver van huis...alleen, competitie Gouden Kalf 2013) waarin Pieter Verhoeff de theatermaakster volgt op een solotournee door de Verenigde Staten, of althans wat daarvoor moet doorgaan. De Amerikaanse theatertournee die een buitenlandse producent haar had voorgespiegeld, bleek slechts één optreden te beslaan in een gammel zaaltje.


De rest moest Glashouwer zelf regelen, via persoonlijke contacten. Pijnlijk zijn de vier huiskameroptredens voor een handvol, in haast opgetrommelde toeschouwers. Je vreest het einde van een theatercarrière.Totdat je haar aan het slot blakend van zelfvertrouwen terugziet op theaterfestival De Parade, succesvol jonglerend met dollarbiljetten. Het publiek stroomt toe.


Glashouwer heeft zich heruitgevonden. Ze wint een prijs met een solo over een thema dat je nooit aan haar zou linken: money, money, money. 'Alles wat taboe is interesseert mij. Mijn opvoeding bestond uit taboes: over seks praat je niet, geloof is heilig en bloot bestaat niet. Zolang je taboes niet bevraagt, hebben ze macht. Maar als je ze openbreekt, ontdek je werelden. Per toeval raakte ik verzeild in een workshop over de psychologie achter ons geldsysteem. Ik ontdekte wat ik heimelijk al wist: op geld rust ook een taboe.'


Ze ging te werk zoals altijd: alles bevragen. Waarom geven we aan het één makkelijker geld uit dan aan het andere? Waarom vinden we dat mensen ruimhartig moeten zijn en kijken we neer op krenterige types? Waarom juichen we toe als iemand zegt: 'Het gaat mij niet om het geld.' Waarom doet iemand zich armer voor dan hij is? Wat is rente precies? Waarom betaal je rente als je een brood koopt? En wat doet het met je als je wordt onderbetaald?'


'Mensen realiseren zich vaak niet aan welk systeem ze met hun bankrekening meedoen en dat ze met geld de schuld van een ander in handen hebben', zegt Glashouwer. 'In de opzet van rente zit ingebakken dat rijken rijker worden en armen armer. Geld en rente zijn gebaseerd op schuld. ' Voor haar derde solo, Dette goes to Africa: follow the money verdiepte ze zich in de Keniaanse onderhandeltactiek . Daarin golden voorheen vrouwen als valuta. Het is vervangen door een betalingssysteem met belminuten.


Ook de eerdere solo's Geld voor beginners en Geld & Genoeg, eveneens geregisseerd door Dirk Groeneveld en geproduceerd door Theaterbureau Via Rudolphi, staan nog steeds op haar repertoire.De geldsolo's zijn zo succesvol dat Glashouwer meer dan duizend aandeelhouders heeft - onder wie Herman Wijffels en Arjo Klamer - die haar producties en onderzoeksreizen voorschieten. Ze mag bankiers, economen, filosofen en politici tot haar publiek en adviseurs rekenen. Een bankierster zag zich door Glashouwers theatraal geponeerde vragen gesterkt in haar besluit ontslag te nemen bij de ABN en staat de theatermaakster nu inhoudelijk bij.


Voor haar vierde en voorlopig laatste geldsolo verdiept ze zich in de opmars van de sardex op Sardinië - net als noppes, tijddollars, kruiken en zonnetjes een alternatief geldsysteem. Een ding heeft ze zeker geleerd: 'Geld is geen natuurverschijnsel. Het is bedacht en zo abstract geworden dat wij het uitbesteden aan mensen die er veel geld mee verdienen. Dat kan en moet anders. Als wij allemaal meer snappen van het systeem achter geld, zullen we vanzelf zorgen dat het niet zo snel weglekt uit onze gemeenschap.'


Nogal raar


Je spreekt het uit als 'súúúver núúúver' en het is Fries voor 'nogal raar'. Een beetje vreemd is het mimecollectief altijd geweest. Van 1987 tot 2008 maakten Dette Glashouwer, Peer van den Berg en Henk Zwart gedurfd en succesvol 'bekentenistheater' over taboes rond seks, geloof, macht, familiebanden en lichaamscultus. Anarchistische voorstellingen, gistend van schuld- en zondebesef, waarin het trio de Nederlandse spruitjeslucht op de hak nam. Soms vlogen producties uit de bocht, meestal waren ze ontregelend grappig. Hoogtepunten waren Pleisterwoede (1993), Negerangst (1994), Vlees en bloed (1997), Wereldverbeteraars (2002), Au bain Marie (2004) en Suver Nuver ontvangt aan huis (2002-2005).


Dette goes to Africa: follow the money! door Dette Glashouwer. Première: 8/1 in De Rotterdamse Schouwburg. Tournee t/m 20/5. viarudolphi.nl en detteglashouwer.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden