Kafka's ontsnapping in Venetië

Wat deed Franz Kafka ooit in Venetië? Arjan Peters stelt voor om de schrijver postuum een paar dagen rust te gunnen.

Beeld Rein Janssen

We weten veel van Franz Kafka, groot schrijver, gekweld mens. Nadat Reiner Stach in 2014 zijn driedelige Kafka-biografie had voltooid, samen tweeduizend pagina's, dachten we zelfs dat we alles wisten.

Maar er blijven die vier, vijf dagen die de 30-jarige verzekeringsjurist en beginnend schrijver uit Praag in september 1913 in Venetië doorbracht. Tevoren was Kafka van plan geweest daar maar even te blijven, op doorreis: van een slopend congres voor het Reddingwezen en Ongevallenpreventie in Wenen, naar een kuuroord bij het Garda-meer. Toch bleef hij er een paar dagen plakken.

Wat hij uitvoerde, is onbekend. Dat schrijft Stachel ook, die wars is van speculatie zonder documentatie; we weten het niet. Kafka schreef in Venetië een afscheidsbrief aan Felice Bauer, met wie hij een grotendeels epistolaire verhouding had gehad. Nog voordat de verloving een feit was, haakte hij af, doodsbenauwd voor een echte band die hem van zijn roeping af zou houden.

In Venetië begroet hij de regen, omdat die Wenen van hem af kon spoelen. De aanblik van bruidspaartjes op het San Marco-plein vindt hij weerzinwekkend, en in zijn situatie is dat ook te begrijpen. Hij praat met niemand, behalve met het personeel van het hotel. Het zijn blanco dagen.

Met die stilte kunnen maar weinigen genoegen nemen. Biograaf Stach zwijgt tandenknarsend. Biograaf Pawel schreef in 1984 over de Venetiaanse lacune dat Kafka zich in zijn hotelkamer opsloot 'om over zijn lot na te denken', om niet te hoeven toegeven dat hij het óók niet wist.

In Tirade (nr 462; Van Oorschot, euro 12,50) suggereert Sipko Melissen in een essay dat Kafka, geïnspireerd door Der Tod in Venedig van Thomas Mann, zich met jongens en mannen heeft beziggehouden. Waarom meldde hij anders tussen haakjes aan zijn goede vriend Max Brod dat 'een mooie gondelier' hem door het hotelvenster stond aan te kijken?

Natuurlijk mag Melissen (die bezig is met een heel boek over Kafka) wegdromen bij zijn vondst. En het is zeker dat Kafka's seksualiteit ingewikkeld genoeg was om te veronderstellen dat er een en ander werd onderdrukt. Maar is het Kafka niet bovenal vergund dat we hem ook postuum die paar Venetiaanse dagen met rust laten?

Gevloerd was hij, en gefrustreerd. Maar goddank in zijn eentje. En dat we ook dát niet weten, is de zege van het raadsel over de oplossing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden