Reportage

Kadhafi's gouden pistool is glans kwijt

Vijf jaar geleden doodden de strijders van Misrata dictator Kadhafi. Sindsdien is het elk jaar oorlog in Libië. Nu vechten ze aan de frontlijn in Sirte. Lukt het ze ook om IS te verdrijven? De VS zijn begonnen te helpen met bombardementen.

Mohammed al Bibi (22) toont het gouden pistool van Kadhafi dat hij als 17-jarige strijder wist te bemachtigen nadat de dictator was gedood.Beeld Jeroen Oerlemans

Vraag in het Libische krijgersbastion Misrata naar het gouden pistool en men wijst zonder te knipperen de weg. Het gouden pistool, sinds vijf jaar de ultieme oorlogsbuit van deze stad - ja, dan moet je even aankloppen bij het tuinhuisje van Mohammed.

In zijn tuinhuisje, met scharrelende kippen eromheen, doet Mohammed al Bibi (22) open. De verlegen jongeman, die overdag in een telefoonwinkel werkt - 'Samsung en Apple vind ik goed' - is in Misrata een beroemdheid. Vijf jaar geleden, op een dag van ongekende hoop voor Libië, bemachtigde hij het pistool.

Het gouden pistool van dictator Moammar Kadhafi.

Daar ligt-ie, ooit de favoriete mascotte van de alleenheerser, op een balk in het tuinhuisje van Mohammed. Het wapen, een Browning, blijkt onpraktisch zwaar in de hand te liggen. Op de kolf, boven het donkerhouten handvat, is het profiel van de Libische verzetsheld Omar al-Mukhtar afgebeeld in goud. De inscriptie op de loop vermeldt de oorspronkelijke eigenaar: de 'Versterkte 32ste Brigade', beter bekend als de persoonlijke lijfwachten van Kadhafi.

Land waar alles mogelijk leek

Het gouden pistool is allang de glans verloren die het had toen een uitgelaten Mohammed er op 20 oktober 2011 mee gefotografeerd werd, hoog op de schouders van zijn juichende kameraden. 17 jaar oud was hij pas, zoals zoveel van zijn leeftijdsgenoten met school gestopt zijn om te vechten in het verzet. Wat een dag was dat: Kadhafi vermoord op straat, Libië een land waar alles mogelijk leek. 'Iedereen was zo blij.'

Zijn ze tegenwoordig nog steeds blij met de val van Kadhafi? Mohammed, hangend op de kussens in zijn tuinhuisje, omringd door vrienden die allemaal weer even dat gouden pistool door hun handen willen laten gaan, is lang stil. 'Ik weet het eigenlijk niet. We hebben hier sindsdien elk jaar oorlog.'

Libië, vijf jaar na de dood van de dictator, is een land waar maar liefst drie regeringen met elkaar om de macht strijden. Een van de weinige oases van stabiliteit in dit land is Misrata, de havenstad waar Mohammed geboren is. Terwijl onduidelijk blijft wie in Libië de dienst uitmaakt, slagen de stammen uit Misrata erin om hun eigen gelederen gesloten te houden. Wie probeert op te rukken naar deze welvarende handelsplaats, krijgt te maken met eensgezind verzet.

Kinderen lopen 's avonds in Misrata met speelgoedpistolen over straat.

Hulp van de VS

Waar strijders uit Misrata in 2011 Kadhafi wisten te doden in het 270 kilometer oostelijker gelegen Sirte, staan ze daar deze zomer opnieuw aan de frontlijn: ditmaal om Islamitische Staat (IS) te bestrijden, dat eind april een belangrijke snelwegkruising naar Misrata innam en daarmee de inkomsten van de stad bedreigde.

Sinds maandag krijgen de strijders hulp van de Verenigde Staten. Nadat de internationale gemeenschap drie maanden lang slechts had toegekeken wat de lokale milities bereikten tegen de internationaal gevreesde terreurorganisatie, vonden afgelopen maandag de eerste Amerikaanse bombardementen plaats op IS-gebouwen in Sirte.

Deze militaire steun betekent voor Misrata internationale erkenning. Vorige maand leidde de zelfbewuste oorlogsvoering van deze stad juist nog tot bezorgdheid op het hoogste niveau. Ban Ki-Moon, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, waarschuwde dat de 'huidige druk' op IS in Sirte een averechts effect kan hebben: verspreiding van de terroristen over geheel Noord-Afrika. De kritiek van de hoogste VN-baas was een dreun in het gezicht van de gevechtstroepen uit Misrata, die zo eensgezind de wapens opnemen tegen IS.

Een terreinwagen met geschut baant zich een weg door Misrata.Beeld Jeroen Oerlemans

'Ego van echte Arabieren'

'Wij hebben het ego van echte Arabieren', zegt Halim Shibani, arts uit Misrata, die vorige maand op de stoep van een veldhospitaal in Sirte zat uit te blazen van het redden van gewonde strijders. 'Hier te sterven, is beter voor mij en mijn familie, zelfs ook voor mijn vrouw, dan als slaven te leven. Dit is onze filosofie en ik hoop dat het nooit verandert.'

Wie wil zien hoe de jaren van oorlog ingrijpen in Misrata, moet een kijkje nemen in de keuken van een organisatie met de veelzeggende naam Moeders van de Martelaren. Op gammele butagasbranders koken tientallen vrouwen hier dagelijks maaltijden voor de strijders in Sirte. Bij een bezoek in juli schafte het dagelijkse menu hamburgers op versgebakken broodjes, maar ook heerlijke traditionele soepen.

De vrouwen die hier koken, vrezen de dag dat IS in Sirte verslagen zal zijn. 'We weten nog niet wat we na de oorlog moeten', zegt de 40-jarige Nuwara Ibrahim onder het kneden van het deeg. 'We koken hier graag. Het zal saai worden straks.'

Muurschilderingen in Misrata herinneren aan de bloedige strijd tegen de troepen van Kadhafi.Beeld Jeroen Oerlemans

Onder het koken kunnen de dames hun verhalen aan elkaar kwijt. Je hoeft geen moeder van een martelaar te zijn om hier te koken, maar in de praktijk hebben de meeste vrouwen toch wel een dierbare verloren tijdens een van de vele oorlogen waarin Misrata de afgelopen jaren verzeild is geraakt: 2011, 2012, 2014, 2016.

Zelfs voor de mannen die nog leven is alles anders na alle gevechten, weten de vrouwen. Buiten de deur houden de strijders zich groot, maar thuis is dat afgelopen. 'Als mijn broers thuiskomen, huilen ze 's nachts', zegt Nuwara. 'Ze zijn zo opgewonden dat ze ook niet meer kunnen thuisblijven. Ze willen terug naar de oorlog.'

'Mohammed-ongelukken'

'Mijn vriend die de auto van Kadhafi meekreeg, is onlangs gedood in Sirte', zegt Mohammed. Zelf vecht hij deze keer niet mee. 'Ik moet er niet aan denken.' Zijn tuinhuisje staat tegenover de villa van zijn ouders - ze houden een oogje in het zeil. Het gouden pistool van Kadhafi heeft zijn prijs. Want het was eigenlijk niet de bedoeling dat Mohammed, een slimme telg uit een rijke familie, nu achter de kassa staat in een belwinkel.

Hij zou gaan studeren, net als zijn oudere broers, die zich zoals meer jongeren in Misrata ontpoppen tot radicale moslims - 'salafisten, maar dan wel hele leuke'. Maar helaas, Mohammed kon de universiteit niet aan. 'Na de oorlog heb ik daar de kracht niet meer voor. Daarom werk ik nu.'

Berucht zijn z'n 'Mohammed-ongelukken', waarbij de held van de stad weer eens een auto in de vernieling rijdt. Na één ongeluk moest hij in 2013 maandenlang revalideren, nota bene tussen de gewonde oorlogsstrijders. Besmuikt laat Mohammed op zijn telefoon een foto zien van het wrak waarin hij onlangs nog over de kop vloog.

Mohammed al Bibi met het gouden pistool.Beeld Jeroen Oerlemans

'Niet alle ongelukken waren mijn schuld', zegt de jonge veteraan die zichzelf keer op keer bijna doodrijdt. Zijn vrienden schateren het uit. Ze geven de andere wapens door die Mohammed opraapte bij de auto van Kadhafi: zwarte, meer handzame pistolen van de 32ste brigade. 'Pas op, de kogels zijn vergiftigd' - vijf jaar na de dood van de dictator is de mythevorming in Libië nog niet uitgewerkt.

Regelmatig meldt zich bij zijn tuinhuisje iemand met interesse in het gouden pistool. Eentje bood zelfs het equivalent van een ton in euro's. 'Dat was een familielid van Kadhafi. Maar mijn vader vond het niet goed. Hij zei: dit gaat over de geschiedenis van ons land.'

Om het geld hoeft Mohammed het niet te doen. Zoals zo vaak in dit land is de werkelijkheid ongelofelijker dan je zou kunnen verzinnen: de strijder die het gouden pistool van Kadhafi vond, blijkt afkomstig uit een familie die sinds generaties goudsmid zijn in Misrata. 'Wij zijn in de stad heel bekend.'

Daarom kan Mohammed zijn kostbare oorlogstrofee ook zonder problemen een avond laten slingeren in zijn houten tuinhuisje. 'Ik heb veel vrienden. Mijn familie ook. Trouwens, als iemand het pistool probeert af te pakken, vermoord ik hem. Dat is toch logisch, met al die wapens hier in huis?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden