Kaczynski wilde de geschiedenis aan zijn kant hebben

Elke week op VKGeschiedenis.nl: een column over het actuele verleden. Vandaag: Sander van Walsum over de Duitse kunst van het zwijgen.

Van 2004 tot 2009 genoot ik het voorrecht om in Berlijn te wonen. Nooit is in deze periode mijn positieve gezindheid tegenover Duitsland aan het wankelen gebracht. En ten minste tweemaal heb ik mij er innig mee verbonden gevoeld.

De eerste keer was tijdens het laatste wereldkampioenschap voetbal, het ‘zomersprookje van 2006’. In een van de halve finales trad het Duits nationaal elftal - in Nederland vaak smalend als ‘de Mannschaft’ aangeduid - aan tegen Italië. Van het verloop van de wedstrijd, die ik volgde op een groot scherm in een park bij mij in de buurt, kan ik me niet meer zo veel herinneren. Wat me vooral heugt, is mijn oprechte ontgoocheling over de uitschakeling van Duitsland door de speltechnisch inferieure Italianen, en het feit mijn Duitse omstanders na afloop van de wedstrijd stil hun glas leegden, nog wat gemeenplaatsen over de wedstrijd uitwisselden, en naar huis gingen - het park in ongerepte staat achterlatend.

De tweede keer was in het voorjaar van 2007, toen de conservatieve regering van Polen met een ongehoord voorstel over de stemverdeling binnen de organen van de Europese Unie de aanstaande top in Brussel dreigde te torpederen. Als ik het mij goed herinner, verlangden de Polen dat bij de vaststelling van het bevolkingstal - de grondslag van het stemgewicht van het land in de EU - ook de Polen zouden worden opgeteld die als gevolg van de Duitse en Russische agressie waren omgekomen dan wel niet waren geboren. Als Polen in 1939 niet van twee kanten was aangevallen, zo luidde de redenering, dan zouden er nu ongeveer evenveel mensen hebben gewoond als in Duitsland. Ergo: Polen moest als gelijkberechtigde van de vroegere agressor worden behandeld.

Schadevergoeding

Het voorstel ademde dezelfde rancuneuze geest tegenover het gelouterde, door en door gepacificeerde Duitsland als de motie die eerder door geestverwanten van de gebroeders Kaczynski in de Sejm, het Poolse parlement, in stemming was gebracht om van Duitsland alsnog een astronomische schadevergoeding voor wandaden in het verleden te eisen.

De Duitse regering en de Duitse media reageerden met een bewonderenswaardige zelfbeheersing op deze provocatie. Dat wil zeggen: er werden bijna geen woorden aan vuil gemaakt. Hooguit probeerden historici en politiek analisten zich in de Poolse trauma’s en gevoeligheden te verplaatsen. Daarmee werden mijn gevoelens van dat moment overigens niet vertolkt. Ik annuleerde een vakantie die ik een paar maanden later in Polen had zullen doorbrengen, en ik schreef een boze brief aan de Poolse ambassadeur in Berlijn. Als de Duitsers de Polen niet op de ongepastheid van hun voorstel wezen, moest ik het maar doen, vond ik.

Onwankelbaar

Kort daarop maakte ik deel uit van een klein groepje buitenlandse correspondenten dat door bondskanselier Angela Merkel in haar sober ingerichte kantoor werd ontvangen. Ook bij die gelegenheid liet zij zich niet verleiden tot uitspraken waaraan de gebroeders Kaczynski aanstoot zouden kunnen nemen. Wel zei ze - in vertrouwen - iets over de Poolse steun voor toetreding van Turkije tot de EU.

Zij had zich over dit standpunt verbaasd, zei ze. En ze had de indruk dat de Polen op dit punt onwankelbaar waren. ‘Waarom steunt u een land dat mentaal zo ver van het uwe afstaat en dat als lidstaat van de EU veel meer gewicht in de schaal zal leggen dan Polen?’ had ze een van de Kaczynski’s - de president of diens tweelingbroer, de toenmalige premier - eens gevraagd. Uit het antwoord maakte ze op dat het om een principiële aangelegenheid ging. Tijdens de (derde) Poolse deling, vertelde Kaczynski, legden alle mogendheden zich bij de status quo neer. Behalve het Ottomaanse Rijk. Bij officiële gelegenheden nodigde de sultan steeds de Poolse gezant uit - wetend dat er niemand was om aan die uitnodiging gehoor te geven. Op die manier werd in het verre Constantinopel het ideaal van een onafhankelijke Poolse staat levend gehouden. En dat, besloot Kaczynski, zijn de Polen tot op de huidige dag niet vergeten. ‘Op dat moment wist ik’, zei Merkel tegen de buitenlandse correspondenten, ‘dat het geen zin had om te proberen de Polen op andere gedachten te brengen.’

Sander van Walsum is redacteur van de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden