Analyse

Kabinetsformatie opnieuw in impasse: Hoekstra en Rutte testen het verbond tussen linkse partijen

De kabinetsformatie verkeert opnieuw in een impasse. Bij Wopke Hoekstra (CDA) en Mark Rutte (VVD) groeit de twijfel om zowel met de PvdA als GroenLinks onderhandelingen te beginnen, terwijl de twee linkse partijen elkaar blijven vasthouden. Tussen de potentiële regeringspartijen neemt de irritatie toe.

Onderhandelaars Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilianne Ploumen (PvdA) op weg naar informateur Hamer voor een gesprek met VVD-leider Mark Rutte. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Onderhandelaars Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilianne Ploumen (PvdA) op weg naar informateur Hamer voor een gesprek met VVD-leider Mark Rutte.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

‘Ik denk het wel’, zei GroenLinks-voorman Jesse Klaver woensdag op de vraag of de formatie is vastgelopen. ‘Waar we precies staan? Ik hoop dat de informateur snel aangeeft hoe nu verder.’ Volgens PvdA-leider Lilianne Ploumen zitten we ‘in een buitengewoon complexe fase van de formatie’.

Rutte wilde nog niet van een nieuwe impasse spreken. Na afloop van zijn gesprek met Klaver en Ploumen onder leiding van informateur Mariëtte Hamer concludeerde de VVD-leider dat het niet gemakkelijk is: ‘Ik vind dat de situatie complex is. Niet vast.’

Achter de schermen spreekt men bij de VVD van een formatie met ‘vastachtige trekjes’. Ook bronnen bij het CDA menen dat de gesprekken met een van de weinige overgebleven opties – een vijf partijencoalitie van VVD, D66, CDA, PvdA en GL – niet snel van start zullen gaan.

Irritatie

Bij de PvdA en GroenLinks zijn ze verbaasd en meer dan licht geïrriteerd over de plotse stelligheid van Hoekstra om niet met twee linkse partijen in zee te willen. ‘We snappen niet waar dit ineens vandaan komt’, zegt een hoge bron bij GroenLinks. Ook bij de PvdA tast men in het duister. ‘Voor de verkiezingen had Hoekstra het zelf nog over een vijfpartijencoalitie’. Volgens GroenLinks zet Hoekstra de formatie onnodig op scherp. ‘De formatie zit vast, maar dat ligt niet aan ons. Wel aan hem.’

Bij de PvdA is de toon iets gematigder, maar ook daar zit flinke irritatie. ‘Wij worden ook echt niet populair bij onze achterban als we het gesprek aangaan, maar we hebben steeds gezegd dat we langs de lijnen van de inhoud bereid zijn om te praten’, klinkt vanuit de PvdA. ‘Op een gegeven moment is de vraag: wat willen jullie nou?’

De afgelopen twee weken poogde Hamer om de partijen weer aan tafel te krijgen, nadat de inhoudelijke gesprekken in april waren vastgelopen door een vertrouwenscrisis rond Rutte. Hamer sprak achteraf over een ‘ontplofte’ formatie.

Hamer had gehoopt op voortgang deze week en sprak met de partijen over een herstelbeleid na de coronacrisis en over het openen van inhoudelijke gesprekken. Gezien de zetelaantallen, de onderlinge uitsluitingen en de resterende opties lijkt de keuze voor vijf partijen – die de voorkeur geniet van D66-leider Sigrid Kaag – de meest logische bij het wagen van een eerste formatiepoging.

Alternatieve optie

Juist dat idee wil het CDA inmiddels bestrijden. Vanuit die partij is te horen dat Hoekstra nu zijn hakken in het zand zet, omdat het formatiespel eigenlijk net begonnen is. ‘Er zijn echt wel andere opties’, is te horen bij de christen-democraten. ‘We hoeven niet met twee linkse partijen in zee om een meerderheid te halen en ook de optie met de ChristenUnie ligt nog op tafel.’

CU-leider Gert-Jan Segers hield zich tot nu toe afzijdig, maar woensdag schoof hij toch aan voor overleg met Rutte en Hoekstra. Segers wil niet bij de eerste formatiepoging zijn, maar gooit deur naar kabinetsdeelname ook niet dicht, bleek na afloop van het gesprek. Hij ‘hoopt dat een andere combinatie mogelijk is’ en ziet niet ‘zomaar een scenario waarin wij opduiken als gesprekspartner’.

De VVD en het CDA zien in die woorden een opening, waarbij de ChristenUnie als laatste optie aansluit – mogelijk met gedoogsteun in een minderheidscoalitie.

Zo bezien is het onderhandelingsspel al begonnen. Hoekstra is vol zelfvertrouwen sinds Kamerlid Omtzigt zich heeft ziekgemeld en hij het mandaat van zijn partij terug heeft. Rutte gedraagt zich weer zoals de winnaar van de verkiezingen meestal doet: vol bravoure en met een flink eisenpakket.

Bij de VVD en het CDA wordt bovendien opgemerkt dat de tijdsdruk van de formatie af is. Eerder wilden formatiekandidaten vóór september een begroting voor 2022 in elkaar timmeren. Onder leiding van Hamer lijkt er nu voldoende steun te zijn voor een begroting van het demissionaire kabinet. Een bron merkt op: ‘De snelheid zal er nu niet snel meer in zitten.’

De PvdA en GroenLinks vermoeden dat VVD en CDA deze week proberen te testen hoe sterk het verbond is tussen de twee linkse partijen. Het liefst trekken zij het duo uit elkaar. Geen slimme zet, vinden de linkse vrienden. ‘Wij horen steeds dat twee linkse partijen getalsmatig niet nodig zijn’, aldus een Groene formatiebron. ‘Dat geldt misschien voor de Tweede Kamer, maar niet voor de Eerste Kamer. Voor een meerderheid in de senaat zijn we toch echt allebei nodig.’

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden