Analyse

Kabinetsformatie komt op stoom: ‘Graag voor de zomer een nieuwe regering’

Partijen die vermoedelijk het motorblok gaan vormen in het nieuwe kabinet willen meer vaart maken met de formatie. Zowel VVD-leider Mark Rutte als D66-leider Sigrid Kaag willen graag nog voor de zomer een nieuwe regering, en CDA-leider Hoekstra wil ‘vooruit met de geit’.

Informateur Mariëtte Hamer ontvangt Gert-Jan Segers (ChristenUnie) voor een gesprek over het te vormen kabinet.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Informateur Mariëtte Hamer ontvangt Gert-Jan Segers (ChristenUnie) voor een gesprek over het te vormen kabinet.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dit bleek dinsdag nadat de fractieleiders van de grootste partijen één voor één op gesprek gingen bij de nieuwe kabinetsinformateur Mariëtte Hamer. ‘Twee maanden na de verkiezingen zijn we eigenlijk nog steeds bij dag één', constateerde D66-leider Sigrid Kaag dinsdag na afloop van haar gesprek met Hamer. Terwijl het land in een diepe crisis verkeert, is Den Haag met zichzelf bezig, vindt de D66-leider. ‘Het is nu zaak dat we met zijn allen inhoudelijke en politieke vaart maken. Dat verwachten mensen van ons en dat vind ik heel terecht.’

Als het aan Kaag ligt, staat nog voor de zomervakantie een nieuw kabinet op het bordes. ‘Ja, over twee maanden dus’, bevestigde de D66-leider. De partijen kunnen het volgens haar snel op hoofdlijnen eens worden over een dun regeerakkoord. Dat past bij de gewenste nieuwe bestuurscultuur. ‘Over een thema als migratie denken meerdere partijen anders, maar daar hoeven we geen maanden over te onderhandelen.’ Haar voorkeur ligt bij VVD, CDA, D66 met GroenLinks en PvdA.

Ook VVD-leider Rutte vindt dat ‘we nu echt spoed moeten maken’ met een nieuw kabinet. Het zou ‘heel mooi zijn’ als het voor de zomer lukt, zoals Kaag suggereert. Wie met wie moet gaan samenwerken, wil hij niet zeggen, maar hij maakt één uitzondering: ‘Laat ik zeggen dat wij graag samenwerken met het CDA.’

Positie Omtzigt

Het CDA is momenteel de grootste onzekere factor bij de kabinetsformatie. Het is onduidelijk of CDA-leider Wopke Hoekstra rugdekking heeft van het kritische Kamerlid Pieter Omtzigt met wie de vertrouwenscrisis aan het Binnenhof twee maanden geleden begon.

Des te opvallender was het dat Hoekstra dinsdag expliciet vermeldde dat hij zich kan ‘voorstellen’ dat het CDA deelneemt in een volgend kabinet. Eerder zei hij telkens dat het CDA ‘niet aan zet’ was. Op het Binnenhof worden zulke subtiele verschillen in uitspraken met veel aandacht beluisterd. Betekent dit dat Omtzigt al iets milder is gestemd over een kabinet Rutte IV?

Onzekerheid over de positie van het CDA veroorzaakt groeiende ergernis bij andere partijen. ‘We hebben ze de tijd gegeven, maar nu na twee maanden wordt het wel tijd dat Hoekstra zijn partij een keer gaat leiden. Wil hij nou meedoen of niet? ’, verwoordt een prominente VVD’er het ongeduld. Hoekstra probeerde die onzekerheid dinsdag een beetje weg te nemen door te benadrukken dat hij daar stond namens de hele CDA-fractie. ‘Omtzigt is een van de vijftien leden van de CDA-fractie, en we beslissen straks met alle vijftien of we het logisch vinden om de oppositie in te gaan of te formeren.’

VVD en D66 zijn in elk geval verheugd dat ook Hoekstra inmiddels haast wil maken met de kabinetsformatie. ‘Wij hebben nu twee maanden verdaan met bezig zijn met onszelf’, aldus Hoekstra . ‘We moeten gewoon aan het werk.’

Bondgenoten

De potentiële regeringspartners PvdA en GroenLinks voelen de noodzaak tot haast veel minder. ‘Ik denk dat heel Nederland voor de zomer een nieuw kabinet wil zien’, is bij GroenLinks te horen. ‘Maar feit is dat nu nog niemand met elkaar om tafel zit.’ Net zoals de PvdA wil de partij zorgvuldig de tijd nemen om eerst te ‘praten over de inhoud’. Pas daarna komt wat hen betreft een gesprek over ‘de poppetjes’.

Bij de VVD wordt intussen met veel interesse gekeken naar de ChristenUnie die terug lijkt in het formatiespel. Dat de ChristenUnie weer in beeld is, is opmerkelijk. Partijleider Gert-Jan Segers zei met Pasen nog het vertrouwen in Rutte op, maar inmiddels wijst hij hem niet langer resoluut af. ‘Het is niet mijn principe om nooit deel te nemen aan een kabinet’, zei Segers dinsdag. Daarmee is een doorstart van de huidige coalitie opeens weer in beeld.

De liberalen zagen dinsdag met genoegen hoe hun onderhandelingspositie sterker wordt: als ze er niet uitkomen met de linkse partijen, is er nog een vangnet. Achter de schermen is te horen dat zowel de PvdA en GroenLinks al langer rekening houden met een kabinet Rutte IV, maar daar moet de VVD dan wel een prijs voor betalen door inhoudelijke concessies te doen. De nieuwe uitwijkmogelijkheid van de VVD om ook met de ChristenUnie in zee te gaan, maakt dat die prijs wellicht minder hoog kan zijn dan de linkse partijen aanvankelijk hadden gehoopt.

Gevolg is dat het Binnenhof weer langzaam terugkeert naar het speelveld van 18 maart: net na de verkiezingsuitslag werd ook gekeken naar een formatie met hoofdrolspelers VVD, CDA, D66, PvdA , GroenLinks en ChristenUnie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden