Kabinetsadviseurs: regering is te positief over krijgsmacht en dat is 'onverantwoord'

Het kabinet schetst een veel te rooskleurig beeld van de mate waarin de krijgsmacht in staat is om Nederland te beschermen en om internationaal in te grijpen tegen dreigingen uit bijvoorbeeld Rusland. Deze positieve framing is 'zeer ernstig en onverantwoord'.

Minister Jeanine Hennis-Plasschaert bezocht de Nederlandse troepen in Mali in februari. Beeld anp
Minister Jeanine Hennis-Plasschaert bezocht de Nederlandse troepen in Mali in februari.Beeld anp

Dat stelt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in een vandaag uitgebracht rapport over de Nederlandse defensie-inspanningen en dreiging vanuit Rusland. De AIV wordt beschouwd als een van de belangrijkste adviseurs van het kabinet; adviezen worden zelden tot nooit terzijde geschoven.

De AIV verwijt politici dat 'men de kiezer niet wil vertellen dat er nog andere vraagstukken zijn dan binnenlandse', zegt Joris Voorhoeve, voormalig Defensieminster en co-auteur van het AIV-rapport, vandaag in een interview in de Volkskrant. Politici moeten niet te veel de 'publieke opinie volgen', maar 'leiding geven en eerlijk en helder zeggen waar het op staat'. Zij hopen dat defensie alsnog een gespreksonderwerp wordt bij de nog resterende lijsttrekkersdebatten de komende vijf dagen.

Het kabinet wekt volgens de AIV ten onrechte de suggestie dat defensie er de laatste jaren geld bij krijgt en dat het daarom allemaal wel goed komt. 'In veel Kamerbrieven wordt de positieve kant benadrukt over Defensie. Terwijl de ernst van de situatie zoals wij die beschrijven onmiskenbaar is', zegt ook co-auteur en luitenant-generaal b.d. Marcel Urlings. Voorhoeve: 'Uit de huidige inspanningen blijkt niet dat Nederland over vier jaar het EU-gemiddelde van de NAVO-leden zal halen en al helemaal niet dat de belofte van 2 procent op termijn serieus wordt ingevuld.'

Hoewel het kabinet veiligheid een prioriteit noemt, heeft het defensie in de praktijk 'ernstig verwaarloosd', zegt Urlings ook. De krijgsmacht is er zo slecht aan toe dat deze op z'n vroegst pas weer in 2021 operationeel inzetbaar is, erkent zelfs Defensie. Voorhoeve: 'Er is een grote kloof tussen wat opeenvolgende kabinetten hebben beloofd en geschetst, ook aan de bondgenoten en de werkelijkheid.'

De slechte staat van de krijgsmacht is gevaarlijk, vindt de AIV. 'Als landen als Nederland hun defensietaken niet serieus nemen, verwatert de NAVO. En het bondgenootschap wordt steeds meer op de proef gesteld, onder meer door Rusland', zegt Voorhoeve. 'Rusland dreigt voortdurend, ook met inzet van kernwapens.'

Een zwakke krijgsmacht en NAVO vergroten bovendien het risico dat het conflict tussen Rusland en Oekraïne escaleert, vindt de AIV. Dat is ook voor Nederland 'buitengewoon gevaarlijk', zegt Voorhoeve. Verder destabilisering dreigt dan aan de oostgrens van Europa en 'enorme aantallen vluchtelingen' komen naar Europa toe.

Op de Landmachtdag in 2014 werd het 200-jarig jubileum van de Koninklijke Landmacht gevierd. Beeld Arie Kieviet / de Volkskrant
Op de Landmachtdag in 2014 werd het 200-jarig jubileum van de Koninklijke Landmacht gevierd.Beeld Arie Kieviet / de Volkskrant

SP wil juist bezuinigen

De meeste politieke partijen erkennen deze analyse wel, maar de SP kiest een duidelijk andere invalshoek. 'Er is inderdaad sprake van opgelopen spanning tussen Rusland en Europa. Maar daarvoor moeten we ook kritisch naar onszelf kijken', zegt SP-Kamerlid Harry van Bommel. 'In Oekraïne verwacht een deel van de bevolking vanwege het EU-associatieakkoord bijvoorbeeld echt dat ze bij Europa gaan horen en mede daardoor lossen ze conflicten niet op.'

De SP vindt juist niet dat de capaciteit van de krijgsmacht versterkt moet worden - de partij wil 1 miljard euro bezuinigen - en pleit voor het 'anders inzetten van de capaciteit' om het NAVO-grondgebied te beschermen. Van Bommel wil die capaciteit ontrekken aan internationale vredesmissies ver weg. 'Wij zijn geen voorstander van die missies, kijk naar Afghanistan: uit evaluaties blijkt telkens dat er miljarden euro's aan zijn besteed, we hebben mensen verloren, maar het heeft allemaal weinig opgeleverd.'

Van de gevestigde partijen wil SGP jaarlijks met 3 miljard euro met meeste investeren in Defensie, blijkt uit een doorrekening van de verkiezingsprogramma's van het CPB. Maar zelfs met dat bedrag blijft Nederland nog fors onder het Europees gemiddelde steken. De VVD - waartoe de huidig Defensieminister Jeanine Hennis behoort - zegt in het verkiezingsprogramma wel dat het toe wil naar de NAVO-norm van 2 procent, maar levert met 1 miljard extra niet het geld dat daarbij hoort. De AIV vindt dat dus 'onverantwoord.'

Interview Joris Voorhoeve en Marcel Urlings

Oud-minister Joris Voorhoeve en oud-landmachtbevelhebber Marcel Urlings luiden namens de Adviesraad Internationale Veiligheid (AIV) de noodklok. 'Hoog tijd dat defensie een issue wordt in de campagne.' (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden