Kabinet ziet af van superprovincie

DEN HAAG - De superprovincie rond Amsterdam komt er niet. Het plan ging donderdag ten onder in een politieke cocktail van tegengestelde belangen en gebrek aan oprechte motivatie bij veel hoofdpersonen. De enige op het Binnenhof die echt rouwt, is minister Plasterk van Binnenlandse Zaken, wiens ministerschap steeds verder wordt uitgekleed.

Noord-Holland, Utrecht en Flevoland blijven afzonderlijke provincies. De partijleiders Pechtold (D66) en Van Ojik (GroenLinks) braken donderdagavond de onderhandelingen met het kabinet over het fusieplan af. Daarmee verdwijnt de benodigde politieke meerderheid in de Eerste Kamer volledig uit zicht. Formeel moet het kabinet vandaag beslissen of het wetsvoorstel wordt teruggetrokken, maar PvdA-leider Samsom heeft zich al met het onvermijdelijke verzoend: 'Je moet je er ook bij kunnen neerleggen als er geen politiek draagvlak is.'

Voor Plasterk is het een bittere pil. Na de al ingetrokken ideeën om alle gemeenten op te schalen tot minstens 100 duizend inwoners en het land op te delen in vijf landsdelen, sneuvelt nu ook de rest van zijn bestuurlijke herindelingsagenda. Zijn agenda raakt akelig leeg sinds het integratiebeleid en de politie al aan zijn ooit zo belangrijke moederdepartement zijn ontnomen.

Met zijn bestuurlijke plannen bevond Plasterk zich sinds de kabinetsformatie in een glijvlucht. Voor wat betreft de gemeenten en de landsdelen maakte het kabinet al snel de inschatting dat het maatschappelijke en bestuurlijke verzet te groot was, juist nu de lokale en provinciale overheden zo hard nodig zijn om de decentralisatie van de zorg en de sociale zekerheid tot een goed einde te brengen. Plasterk moest het erbij laten zitten.

Maar gesteund door premier Rutte - fervent voorstander van een kleinere overheid - hield de bewindsman wel vast aan de fusiebeweging in de noordelijke Randstad, ook toen de drie provinciebesturen in het verzet gingen. Zij zijn niet principieel tegen het plan, maar eisen dan wel de zeggenschap over alle wegen, het water, het spoor, het natuurbeheer, de geluidshinder en over de samenwerking tussen gemeenten.

Een deal met D66 en GroenLinks had Plasterk de macht kunnen geven om het plan er toch doorheen te duwen. Maar er doemden te veel hindernissen op. Pechtold doet graag mee aan een nieuw bestuursmodel, maar alleen als het kabinet groter durft te denken: 'Wat doen we met de gemeenten, de waterschappen, de provincies, met alle samenwerkingsverbanden? Nu was er alleen nog dat ene ding. Dat leidt nergens toe.'

Van Ojik was alleen bereid tot een deal als het provinciebestuur wezenlijk meer macht zou krijgen, bijvoorbeeld over de ondergrond (als bron van energie en delfstoffen) en het natuurbeleid. Bovendien eiste hij voor honderden miljoenen euro's aan investeringen in de natuur, om de bezuinigingen van Rutte I verder terug te draaien.

Het kabinet toonde zich nog bereid mee te denken, maar liep daarbij aan tegen een ander probleem. Juist over de verdeling van het grote geld is er al een ander principeakkoord: het begrotingsakkoord met D66, ChristenUnie en SGP. Met name de ChristenUnie - fel tegenstander van de superprovincie - keek met groeiende ergernis naar het eisenpakket van GroenLinks. Een breuk met de tot nu toe loyale christenen zou voor de stabiliteit van het kabinet een grote bedreiging zijn.

Donderdagavond telden de coalitie-aanvoerders Rutte en Samsom hun knopen. Als het dan toch een keer mislukt, al dat onderhandelen met de oppositie, dan liever hiermee dan met pakweg de jeugdzorg, de bijstand of de begroting.

Alleen Plasterk zelf reageerde beteuterd op de vraag hoe erg dit is voor zijn aanzien. 'We lopen voortdurend krassen op, maar het is niet anders.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden