Nieuws Staatsschuld

Kabinet wil staatsschuld fors verhogen voor extra investeringen

Het kabinet overweegt tientallen miljarden euro’s extra te lenen om daarvan toekomstige investeringen in infrastructuur, onderwijs en innovatie te betalen. Dit investeringsfonds moet de Nederlandse economie toekomstbestendig maken nu de economische vooruitzichten weer verslechteren. Dat bevestigen Haagse bronnen naar aanleiding van berichtgeving in de Telegraaf.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën presenteert op Prinsjesdag in de Tweede Kamer het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota (foto uit 2018). Beeld Freek van den Bergh

Het plan voor het nieuwe miljardenfonds komt uit de koker van minister Wopke Hoekstra van Financiën. Hij wil maximaal gebruikmaken van het feit dat de Nederlandse overheid gratis geld kan lenen op de financiële markten. Sterker nog: lenen levert het Rijk nu geld op. Sinds begin deze maand zijn de rendementen op alle Nederlandse staatsleningen negatief, zelfs op staatsobligaties met een looptijd van 30 jaar. Dat betekent dat beleggers Nederland zo graag geld willen lenen, dat ze bereid zijn daarvoor te betalen.

Dit is een nooit eerder vertoonde, bizarre situatie die neerkomt op ‘de omgekeerde wereld’. Normaal gesproken moet een kredietnemer immers rente betalen, niet de kredietverstrekker. Over het waarom van dit vreemde rentebeeld zijn economen het niet eens, maar het ‘ultralage-rentebeleid’ van de Europese Centrale Bank, de angst voor een nieuwe crisis en de vergrijzing in westerse economieën zijn veel genoemde mogelijke oorzaken. Ook Duitsland kan op dit moment gratis lenen. Zowel Nederland als Duitsland staan in beleggersland bekend als financieel betrouwbare overheden die goed zijn voor hun geld. Die reputatie wordt al decennialang beloond met gunstige leenvoorwaarden en nu dus zelfs negatieve rentes. De beleggers die willen betalen voor Nederlandse staatsobligaties gaan ervan uit dat de rente nog verder zal dalen, waardoor ze deze obligaties later alsnog met winst kunnen verkopen op de beurs.

Minister Hoekstra wil een slaatje slaan uit deze voor de schatkist zeer profijtelijke, maar wellicht kortdurende situatie. Door op korte termijn de staatsschuld met tientallen miljarden te verhogen, kan het kabinet die miljarden met winst wegzetten in een fonds voor slechtere tijden. Het plan is maandag tijdens de eerste bijeenkomst van de coalitietop na het zomerreces besproken en dinsdag tijdens de heisessie in Oisterwijk met de rest van het kabinet. De meeste bewindspersonen zouden het voorstel enthousiast hebben ontvangen.

Opportunistisch miljarden verbrassen

Het kabinet wil nu eerst laten onderzoeken hoe dat fonds moet worden vormgegeven en welke risico’s er aan het plan verbonden zijn. Hoekstra zal als schatkistbewaarder waarschijnlijk willen voorkomen dat de geleende miljarden verbrast gaan worden aan opportunistische doelen die de Nederlandse economie niet structureel versterken, maar waarmee politici zich wel populair kunnen maken bij de kiezer. Maatregelen als de verhoging van de AOW of de lerarensalarissen kunnen er bijvoorbeeld niet van betaald worden, want dat zijn structurele uitgavenverhogingen. Die mogen begrotingstechnisch niet gefinancierd worden met een eenmalige extra lening.

In de komende Miljoenennota zal waarschijnlijk worden aangekondigd dat het kabinet de oprichting van zo’n investeringsfonds laat onderzoeken. Hoeveel het kabinet extra wil lenen en waarvoor, zal pas later, maar voor het einde van het jaar duidelijk worden. Dat het om meer dan 10 miljard euro zal gaan lijkt wel zeker, want anders zet zo’n investeringsfonds te weinig zoden aan de dijk. Geschikte bestemmingen voor het geld zouden kunnen zijn: de dringend noodzakelijke uitbreiding van het spoorwegennet, extra investeringen in technologisch onderzoek en techniekonderwijs en subsidies die als smeermiddel voor de klimaattransitie kunnen dienen.

De Nederlandse staatsschuld bedraagt op dit moment ongeveer 400 miljard euro. Dat is circa 49 procent van het bruto binnenlands product (bbp), ruim onder de Europese begrotingsnorm van 60 procent. Volgens de recentste raming van het Centraal Planbureau houdt het kabinet in 2019 voor het vierde jaar op rij geld over. Hoekstra stevent af op een begrotingsoverschot van zo’n 10 miljard euro. Als Nederland 20 tot 50 miljard euro extra zou lenen voor zijn investeringsfonds, stijgt de staatsschuld naar 51- tot 54 procent van het bbp. Dat is nog steeds ruim onder de eurozone-norm.

Het Centraal Planbureau zal in zijn economische beschouwing op Prinsjesdag ook een – waarschijnlijk kritische – paragraaf wijden aan de vraag of Nederland extra moet lenen nu dat renteloos kan. Het CPB neigt naar voorzichtigheid, omdat een hogere staatsschuld snel een probleem kan worden als de economie omklapt naar een recessie of als de rente weer gaat stijgen.

Meer over dit onderwerp

De economische groei valt volgend jaar weliswaar iets terug, maar zit met 1,4 procent nog altijd ruim in de plus. Ook de koopkracht van werkenden zal in 2020 verder verbeteren. De lonen zullen harder stijgen dan de inflatie.

Negatieve rendementen op obligaties kent Nederland al tijden. Negatieve rentes op spaarrekeningen zijn heel dichtbij met de huidige rentes van 0 of bijna nul (0,02) procent. Nu komen ook negatieve rentes op hypotheekleningen in het vizier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden