NieuwsFonds podiumkunsten

Kabinet wendt kaalslag op podia af met 15 miljoen en hulp voor regio

Het kabinet voegt de komende vier jaar 15 miljoen euro toe aan het Fonds Podiumkunsten (FPK) om kaalslag onder theater-, dans- en muziekgezelschappen te voorkomen. 

Productie ‘Robot’ van theatergezelschap Vis à vis uit Almere. Beeld Sasja Bork

Ook maakt minister van Cultuur Ingrid van Engelshoven (D66) nog 2 miljoen euro uit haar begroting vrij om jaarlijks tot 2024 het culturele leven in zes provincies buiten de Randstad te versterken.

Met de extra uitgaven bezweert het kabinet de problemen die begin augustus ontstonden na de meerjarige subsidietoekenningen van het FPK. Niet alleen was er veel te weinig budget voor alle goed beoordeelde gezelschappen, ook belandden de meeste subsidies bij aanvragers uit Amsterdam. Coalitiepartij CDA reageerde als door een wesp gestoken, en negen provinciebesturen tekenden in een open brief in de Volkskrant protest aan.

De verruiming van het FPK-budget betekent dat al lang bestaande theatergroepen als Maatschappij Discordia en Dood Paard zijn gered, evenals muziekgroepen Amsterdam Klezmer Band en The Jazz Orchestra of the Concertgebouw. In Almere kunnen theatergezelschappen Vis à vis en Suburbia door, en in Middelburg het theaterproductiehuis Zeelandia. Wie in augustus een negatief oordeel kreeg, zoals de zanger Meindert Talma, krijgt nu ook niets.

Het fonds had 21 miljoen euro voor 149 goed beoordeelde gezelschappen, en na 78 toekenningen was het geld op. Voor de tientallen afvallers, die bij de beoordeling net iets minder hoog hadden gescoord, dreigde een faillissement na de jaarwisseling. Zonder subsidie is het binnen de coronamaatregelen vrijwel onmogelijk rendabele voorstellingen te maken.

Uit ‘Robot’ van theatergezelschap Vis à vis. Beeld Anna van Kooij

De crisisomstandigheden ‘hebben zeker geholpen voor het krijgen van draagvlak’ binnen het kabinet voor de extra investering, zegt Van Engelshoven in een toelichting tegen de Volkskrant. ‘In deze tijd ga je anders wegen.’

Al een jaar geleden was namelijk duidelijk dat er een grote schifting zou gaan optreden bij de verdeling van de FPK-gelden, maar toen was er geen animo bij de coalitiepartijen om geld bij te leggen. Aan het begin van Rutte III was al 80 miljoen euro extra beschikbaar gemaakt voor cultuur. Daar moest het bij blijven, bleek nog toen het CDA tegen een motie stemde om het budget te verhogen.

Het CDA wilde in augustus van de FPK-afvallers alleen gezelschappen uit de regio redden. Zo wilden de christen-democraten de beoordelingsprocedure van het FPK aan de kaak stellen, omdat regionale spreiding geen criterium was geweest bij de verdeling. ‘We hebben nog gekeken wat er zou gebeuren als je dat in tweede instantie wel zou doen, maar dat leidde niet tot een heel andere spreiding over het land’, zegt Van Engelshoven.

Alleen de gezelschappen uit de regio honoreren was onbespreekbaar voor Van Engelshoven. Dat zou een politieke ingreep zijn in de toekenningsvolgorde die het FPK heeft aangebracht op basis van artistieke kwaliteit in de afgelopen jaren en de ingediende plannen. ‘We hebben met elkaar een systeem bedacht om heel Thorbeckiaans het inhoudelijk oordeel op afstand van de politiek te houden. Het lijkt mij verstandig daar aan vast te houden.’

Om toch een extra accent op de cultuur buiten de Randstad te plaatsen, heeft Van Engelshoven 2 miljoen euro uit haar begroting gereserveerd voor de ‘culturele infrastructuur’ in Zeeland, Flevoland, Limburg, Drenthe, Overijssel en Friesland. ‘Ik zie dat in een aantal regio’s het aanbod dun is, en daar kunnen we een impuls aan geven. Dat was al eerder ook het advies van de Raad voor Cultuur en in die zin volg ik dat dus ook op.’

De uitbreiding van het FPK-budget met 15 miljoen is een ‘aangename verrassing’, zegt Henriëtte Post, directeur van het Fonds Podiumkunsten. Het is wel net te weinig om alle afvallers hun volledig toegewezen bedrag over te kunnen maken – dan had het nog 800.000 euro meer moeten zijn. Over de rekenmethode die het FPK gaat hanteren om tot de subsidiebedragen te komen, zijn nog gesprekken gaande met het ministerie. Maar het is wel de bedoeling dat iedereen die in augustus goed is beoordeeld, vanaf 2021 subsidie krijgt.

Reacties

Mascha Selhorst, hoofd commerciële zaken van Vis à Vis, dat sinds 1990 bestaat en sinds 2008 in standplaats Almere buitentheater maakt; 600 duizend euro subsidie per jaar gevraagd aan het FPK. ‘Niet alleen wij, maar de hele cultuursector in Flevoland was zwaar getroffen door het krappe budget van het Fonds Podiumkunsten. Almere is een groeistad: het is de bedoeling dat we van de achtste stad van Nederland doorgroeien naar de vijfde stad. Die schwung wilden we wel vasthouden, en daarom hebben we sinds augustus samen opgetrokken. Hoewel we al veel eigen inkomsten hebben met 40 duizend bezoekers per jaar, was het zonder de bijdrage van het FPK moeilijk geworden. Ook vanwege de coronasituatie kan je het wegvallen van subsidie niet eenvoudig zelf bijverdienen.’

Lenny Geluk-Poortvliet, die als CDA-cultuurwoordvoerder in de Tweede Kamer protesteerde tegen het geringe aantal FPK-subsidies voor de regio. ‘Ik ben natuurlijk blij dat er een steunpakket is voor de gezelschappen onder de zaaglijn, maar ik vind het echt fantastisch dat er 2 miljoen bij komt voor de zes witte plekken: de provincies die ondervertegenwoordigd zijn in de rijkscultuursubsidies. Zij kunnen straks zelf kiezen welke instellingen ze geld willen geven, ook als die door de landelijke adviescommissies kwalitatief niet goed genoeg werden gevonden. Dan zal nog niet iedereen zijn gered, maar ja we moeten het geld wel met elkaar ophoesten.’

Manja Topper, acteur bij gezelschap Dood Paard, die in augustus al het einde van het theatergezelschap aankondigde; 400 duizend euro subsidie gevraagd. ‘Dit is niet alleen voor ons goed nieuws, maar voor het hele toneel. Als er geen extra geld was gekomen, waren er zoveel gaten gevallen – hele theatergenres dreigden te verdwijnen. Nu voelt het juist alsof er een inhaalslag wordt gemaakt, en ik ben blij dat het kabinet daar de noodzaak van inziet. Het helpt om er in deze tijd de moed in te houden.’

Jos van Hulst, zakelijk leider van theatergroep Suburbia, die behalve voorstellingen maken ook onderwijs- en participatieprojecten draait in Almere; 500 duizend euro subsidie gevraagd. ‘Mijn inschatting was: er valt zoveel af – jonge en oude gezelschappen, in de regio en in de stad, allerlei genres – dat dit wel linksom of rechtsom moest worden opgelost. Ik ben blij dat dat inderdaad is gebeurd. Maar laten we zorgen dat het voor de laatste keer zo is gegaan. In onze lobby konden we dezelfde argumenten gebruiken als vier jaar geleden, toen er ook in tweede instantie extra geld kwam. We moeten nu doorpakken en het subsidiestelsel wijzigen.’

Lees verder 

Coalitiepartij CDA, gesteund door negen provincies, was in augustus boos op D66-minister Ingrid van Engelshoven dat het geld van Fonds Podiumkunsten vooral in de vier grote steden belandt. Terwijl er juist béter gespreid zou worden. Hoe kwam het zover? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden