nieuws

Kabinet: vrouwelijke IS-ganger uit Syrië opgehaald om strafproces door te laten gaan

Een Nederlandse overheidsdelegatie heeft in Noordoost-Syrië een vrouwelijke Nederlandse IS-ganger en drie kinderen opgehaald. Zij zaten de afgelopen jaren vast in een Koerdisch gevangenenkamp. Diverse Kamerleden reageren bezorgd.

De Nederlandse delegatie komt aan in de Syrische grensstad Qamishli. Beeld AFP / Delil Souleiman
De Nederlandse delegatie komt aan in de Syrische grensstad Qamishli.Beeld AFP / Delil Souleiman

De vrouw is Ilham B. (27) uit Gouda, die samen met haar twee kinderen terug reist. Het derde kind, zo liet minister Grapperhaus (Veiligheid en Justitie) zaterdagavond in een brief aan de Tweede Kamer weten, is het slachtoffer van ‘internationale kinderontvoering’. De rechtbank in Rotterdam dreigde eerder de strafzaak tegen B. te beëindigen omdat de Nederlandse overheid haar niet in staat stelde om haar proces bij te wonen. Grapperhaus liet daarop vorig jaar weten bereid te zijn tot ‘actieve repatriëring’. Het geduld van de rechtbank was bijna op: als Ilham niet binnenkort naar Nederland was gebracht, dan zou zij vrijuit gaan.

Om de gevangenen naar Nederland over te brengen ‘heeft een speciale operatie plaatsgevonden onder zeer complex omstandigheden’, schrijft Grapperhaus. Bij aankomst in Nederland zal Ilham B. direct worden aangehouden. De kinderen worden overgedragen aan de Raad voor de Kinderbescherming.

Ook bij andere vrouwelijke IS-gangers dreigt de rechter de strafzaak definitief af te blazen als Nederland de vrouwen niet ophaalt uit Syrië. Zij kunnen dan nooit meer strafrechtelijk worden vervolgd voor hun tijd bij IS. ‘Deze zaak laat zien dat de overheid terecht het risico serieus neemt dat de strafzaak kan worden beëindigd als de vrouwen niet worden opgehaald’, zegt advocaat André Seebregts, die verscheidene Nederlandse vrouwen die vastzitten in Syrische kampen bijstaat.

Dit is de eerste keer dat Nederland een diplomatieke vertegenwoordiging naar Noordoost-Syrië stuurt om gevangenen op te halen. De Nederlandse Syriëgezant, Emiel de Bont, meldde zich kort voor 11 uur Nederlandse tijd op een kantoor van het Koerdische bestuur in de Syrische grensstad Qamishli. Hij was in gezelschap van een hoge ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken, directeur consulaire zaken Dirk Jan Nieuwenhuis.

Jonge weeskinderen

In juni 2019 repatrieerde Nederland al eens twee jonge weeskinderen uit een kamp in Noordoost-Syrië. Maar bij deze repatriëring leunde Nederland zwaar op hulp van de Franse overheid, die toen het vervoer van de kinderen naar Europa regelde. En waar nu op diplomatiek niveau zaken wordt gedaan met de Koerden in Syrië, werd de afhandeling toen nog overgelaten aan een ambtenaar.

De Nederlandse gevangenen worden opgehaald omdat ‘de rechter uitspraak heeft gedaan in deze specifieke zaken’, stelde De Bont in een korte verklaring tegen de plaatselijke pers. Hij bedankte Abdelkarim Omar, de Koerdische minister van buitenlandse zaken, voor zijn ‘voorbeeldige samenwerking’ en ‘onmiddellijke en volledige medewerking’. De Nederlandse regering heeft eerder juist altijd gesteld dat er met Koerdische bestuurders in Noordoost-Syrië niet valt samen te werken omdat zij banden onderhouden met terreurbeweging PKK.

Het ophalen van vrouwelijke IS-gangers en hun kinderen uit Syrië ligt politiek gevoelig. Het officiële regeringsbeleid is dat Nederlandse IS-gevangenen niet worden teruggehaald. Terugkeer van de IS-gangers en hun kinderen zou de veiligheid in Nederland in gevaar kunnen brengen.

null Beeld

Volgens de Hoge Raad is Nederland niet verplicht om IS-families te repatriëren. En het gerechtshof in Den Haag stelde dat de situatie in de detentiekampen waar de vrouwen en kinderen blijven weliswaar mensonterend is, maar dat anderzijds niet van de staat kan worden gevraagd om zich in een ‘wespennest’ van veiligheidsrisico’s en politieke spanningen te storten. Het ging in die zaak om een Nederlands-Marokkaanse vrouw met psychoses en een geamputeerde voet die om repatriëring had gevraagd.

Jihadisten

In kampen in Noordoost-Syrië zitten volgens inlichtingendienst AIVD nog circa 30 Nederlandse vrouwen en 75 kinderen vast. Meer dan 10 vrouwen zijn inmiddels ontsnapt, blijkt uit cijfers die minister Grapperhaus (Veiligheid en Justitie) het afgelopen jaar met de Tweede Kamer deelde. Zij zijn ondergedoken in de Syrische provincie Idlib – waar de jihadisten nog steeds aan de macht zijn – of in Turkije.

De ontsnappingen van de Nederlanders vonden bijna allemaal plaats vanuit kamp Al Hol. In dit kamp, waar op het hoogtepunt 60 duizend IS-gangers en hun kinderen vast zaten, verliezen Koerdische bewakers steeds meer controle. Gevangenen ontsnappen niet alleen massaal uit Al Hol, maar radicale bewoners vermoorden in naam van IS ook medegevangenen die zij als ongelovig zien.

Kamp Al Hol in Noordoost-Syrië. Beeld AFP
Kamp Al Hol in Noordoost-Syrië.Beeld AFP

Om de situatie in Al Hol onder controle te krijgen, laten de Koerden noodgedwongen zo veel mogelijk Syrische en Iraakse gevangenen vrij. In Syrië bestaat grote druk vanuit de lokale gemeenschap om IS-vrouwen een tweede kans te geven. Nederlandse vrouwen en kinderen die zich nog in gevangenschap bevinden, zijn voor zover bekend overgeplaatst naar kamp Roj, een kleiner en beter beheersbaar kamp pal aan de grens met Irak.

Meerdere Europese landen halen af en toe vrouwelijke IS-verdachten en hun kinderen weg uit de Syrische kampen. Denemarken besloot onlangs om drie moeders en 19 kinderen uit Noordoost-Syrië op te halen. Duitsland en Frankrijk repatriëren met enige regelmaat vrouwen en kinderen. België overwoog onlangs om vrouwen te repatriëren, maar die bleken inmiddels te zijn ontsnapt.

‘Onacceptabel’

In de Tweede Kamer wordt bezorgd gereageerd. De Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders en Forum voor Democratie willen een debat met demissionair ministers Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) en Sigrid Kaag (Buitenlandse Zaken).

‘Als dit waar is hebben Kaag en Grapperhaus een groot politiek probleem’, twittert Wilders. ‘Het is onacceptabel en onaanvaardbaar dat we de islamitische vijand van ISIS hierheen halen. Die terreurvrouwen hebben hun recht verspeeld ooit nog voet op Nederlandse bodem te zetten!’

‘Los van het feit dat dit schandalig is valt hiermee ook het argument van het kabinet weg dat we geen Nederlandse delegatie naar Syrië zouden kunnen sturen om de terugkeer van Syriërs te regelen’, vindt FVD-voorman Thierry Baudet.

Ingrid Michon van de VVD vindt het een ‘zeer zorgwekkende’ ontwikkeling. ‘Als dit waar is, dan gaat dat in tegen de wens van de Tweede Kamer en eerdere uitspraken van de rechter. Ik wil zo snel mogelijk duidelijkheid van het kabinet hebben’.

Niet alle partijen reageren negatief. D66-Kamerlid Hanneke van der Werf vindt het ‘goed voor de veiligheid van Nederland: deze IS-vrouwen hierheen halen, berechten en voorkomen dat ze van de radar verdwijnen. Niet in het minst voor hun kinderen die onder erbarmelijke omstandigheden leven en door IS geronseld worden’.

Mirjam Bikker van de ChristenUnie reageert terughoudend, maar zegt wel dat het voor haar ‘cruciaal’ is dat ‘Nederland zich moet inspannen voor berechting van IS-strijders, dus ook de vrouwen. Hoe dan ook moet het recht zijn loop hebben. En voor deze kinderen is goede zorg onder overheidstoezicht nodig’.

De Nederlandse delegatie komt aan in de Syrische grensstad Qamishli. Beeld de Volkskrant
De Nederlandse delegatie komt aan in de Syrische grensstad Qamishli.Beeld de Volkskrant
B. en haar kinderen worden overgedragen aan de Nederlandse delegatie. Beeld AFP
B. en haar kinderen worden overgedragen aan de Nederlandse delegatie.Beeld AFP

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden