Analyse Spanje

Kabinet vol vrouwen: symbool voor het Spanje van de toekomst

Het is een symbolische daad van de nieuwe Spaanse premier Pedro Sánchez, maar wel een die een blik wil gunnen op het Spanje van de toekomst. Een kabinet met een ministersploeg van elf vrouwen en zes mannen, het is een unicum in Europa.

De Spaanse koning Felipe VI (midden) poseert met het nieuwe kabinet van Pedro Sánchez. De ministersploeg bestaat uit elf vrouwen en zes mannen. Foto EPA

‘Later kijken we op 2018 terug als het jaar van het feminisme’, zegt Lluis Orriols, politicoloog van de CarlosIII Universiteit in Madrid. ‘Er zijn massale protesten geweest tegen ongelijke lonen en huiselijk geweld, de doorsneeburger is heel positief naar feministen gaan kijken, en nu is er ook nog dit kabinet waarbij vrouwen ver in de meerderheid zijn.’

Maar, waarschuwt hij aan de telefoon, ‘vergis je niet:het is een symbool van waar een groot deel van Spanje naartoe zou willen. Niet van waar Spanje op dit moment al staat.’

De eerste reacties op het kabinet-Sánchez zijn volgens Orriols positief, maar in Spanje is ook niemand echt verbaasd. Het past in de traditie van de sociaal-democraten om veel vrouwen tot minister te benoemen dat deed José Luis Rodríguez Zapatero in 2004 al met een ploeg die voor exact de helft uit vrouwen bestond. De socialisten hebben bovendien een grote vijver van ervaren vrouwen die al jaren werkzaam zijn in regionale bestuurslagen, wat het gemakkelijker maakt om gekwalificeerde kandidaten te vinden.

Zware dossiers

‘Bovendien is het voor Sánchez belangrijk om symbolische waarde toe te voegen’, zegt Orriols. ‘Zijn regering is waarschijnlijk geen lang leven beschoren. Hij werd tot zijn eigen verbazing dankzij een motie van wantrouwen premier, maar de volgende verkiezingen zijn alweer over twee jaar. Al geloof ik niet dat hij dat haalt. Er liggen veel zware onderwerpen op zijn bord, zoals bijvoorbeeld de crisis in Catalonië, en Sánchez heeft geen meerderheid.’

Kortom: van de grote politieke overwinningen moet Sánchez het waarschijnlijk niet hebben, maar voordat er weer verkiezingen worden gehouden, wil hij wel laten zien wat een sociaal-democratische regering te bieden heeft. ‘Dan zijn gelijke rechten een mooi stokpaardje’, zegt Gijs Mulder, docent Spaanse taal en cultuur aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. ‘Zijn partij maakte zich eerder dit jaar bijvoorbeeld al hard voor een Wet van Gelijkheid, waarbij het draait om gelijke arbeidsrechten voor vrouwen. Dat is toen afgeschoten door de conservatieven.’

De strijd om gelijke rechten leeft enorm in Spanje, zegt Sílvia Claveria, politicoloog aan de Carlos III Universiteit in Madrid en redacteur bij de denktank Politikon. ‘Je ziet zelfs in de ‘rechtse’ Spaanse media een verlangen naar verandering.’

De onvrede bij vrouwen groeide tijdens de economische crisis, die Spanje hard heeft getroffen. Er kwam een rechtse regering die het mes zette in allerlei regelingen die de emancipatie van de vrouw hadden bevorderd. In 2010 werd het ministerie van Gelijkheid afgeschaft en de begroting voor gendergelijkheid daalde tussen 2011 en 2014 met 24procent. Het budget voor de strijd tegen huiselijk geweld ging met een kwart naar beneden. Bovendien werd er fors bezuinigd op de publieke-dienstverlening; een sector waarin van oudsher veel Spaanse vrouwen werken. Ze raakten hun banen kwijt en kwamen weer thuis te zitten, waar ze de eindjes met een karig inkomen aan elkaar moesten zien te knopen.

‘Maar ze wisten elkaar te vinden, ook dankzij social media’, vertelt Claveria. ‘Er ontstonden veel kleine protestbewegingen, die samen grotere bewegingen gingen vormen.’

Kanteljaar 2014

Als er een moment moet worden aangewezen waarop deze nieuwe feministische golf voor het eerst van zich liet horen, dan is dat volgens Claveria 2014. Toen gingen tienduizenden vrouwen met succes de straat op om te protesteren tegen een plan om het recht op abortus sterk te beperken.

De feministische stem werd in de jaren die volgden steeds luider.Op de afgelopen Internationale Vrouwendag staakten vrouwen met honderdduizenden tegelijk onder het mom ‘als vrouwen stoppen, stopt de hele wereld’. Daarna demonstreerden zij in april massaal tegeneen ‘machistisch’ vonnis: een groep mannen werd slechts veroordeeld voor seksueel misbruik in plaats van voor groepsverkrachting. De reden: hun slachtoffer had volgens de rechter dan wel niet ingestemd met de seks, maar ze was er ook niet met geweld toe gedwongen.

‘Mede dankzij journalisten die het onderwerp van gelijkheid oppakten, werd het geluid in de hele samenleving gehoord’, zegt Claveria.

Mulder ziet hetzelfde gebeuren. ‘Vroeger waren het alleen activisten die een publiek nadrukkelijk aanspraken als heren én dames. Daar is in het Spaans eigenlijk één algemeen, mannelijk woord voor. Nu gebeurt het heel breed.’

Linkse lente op z'n Spaans. 

Met een kabinet vol vrouwen én een bekende astronaut wil Pedro Sánchez een frisse wind laten waaien door Spanje.

De man die links Spanje weer laat ademhalen

Het was een stunt van jewelste in het Spaanse parlement – de regering in Madrid verschoot vrijdag van kleur. Pedro Sánchez, sociaal-democraat, volgt de conservatief Mariano Rajoy op. Wie is Sánchez, en wat wil hij met Spanje?

De straat op tegen ‘machistisch’ vonnis

Duizenden jonge vrouwen protesteerden tegen een uitspraak van de rechtbank in Pamplona. Daar werden eerder op de dag vijf mannen veroordeeld voor seksueel misbruik van een 18-jarige vrouw, tijdens de feesten rond het stierenrennen. 

Reggaetonles om geweld te voorkomen

Spaanse scholieren krijgen tegenwoordig 'reggaetonles', zodat ze het machismo in de videoclips en teksten doorzien. 'Deze mannen willen de eigenaar zijn van deze vrouw. Dat heeft niets met liefde te maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.