Vijf vragenPfas

Kabinet versoepelt pfas-beleid. Is dat voldoende voor de bouw?

Een bouwterrein in Klundert, Noord-Brabant.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het kabinet heeft het RIVM gevraagd  een ruimere norm op te stellen voor pfas, chemicaliën in te verplaatsen grond. Ook komt er financiële steun voor bouwbedrijven en hun werknemers. De maatregelen moeten de problemen in bouw verminderen.

Is met deze kabinetsplannen de bouwdemonstratie woensdag in Den Haag van de baan?

Nee, zeker niet. Het protest van bedrijven in de bouw, van woningbouw tot grondverzet en baggerwerk, heeft twee oorzaken. In mei haalde Raad van State een streep door het Nederlandse stikstofbeleid, waardoor veel bouwvergunningen van tafel gingen. Voor dat probleem heeft het kabinet geen oplossing. 

In juli publiceerde staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Rijkswaterstaat en Infrastructuur een nieuwe, tijdelijke en zeer strenge norm voor de omgang met grond waarin pfas-chemicaliën zitten. Samen met de stikstofproblematiek heeft dat inmiddels tienduizenden projecten stilgelegd, stellen de bouwers.

De nieuwe pfas-norm wordt pas over vijf weken bekendgemaakt. Dat is ook nog eens niet meer dan – opnieuw – een tijdelijke norm. Grond in Verzet, de initiatiefgroep van de demonstratie, heeft er geen vertrouwen in. Ook een nieuwe norm kan onwerkbaar streng zijn, vinden zij. En de tijdelijkheid van die norm zal de angst voor financiële schade niet wegnemen.

Wat is pfas?

Pfas-stoffen worden ook wel de ‘eeuwige chemicaliën’ genoemd. Het is de verzamelnaam van een niet-afbreekbare chemische stofgroep met meer dan zesduizend chemicaliën. De poly- en perfluoralkylstoffen (fluorkoolwaterstofverbindingen) worden sinds hun ontdekking rond 1940 op talloze manieren gebruikt in producten. Dat loopt uiteen van teflon in pannen en schuim in brandblussers tot pizzadozen en verf.

Minuscule deeltjes van deze stoffen komen uiteindelijk terecht in het milieu. Met hun unieke kwaliteiten verdwijnen ze niet meer. Via bijvoorbeeld ons eten, drinken of de lucht kunnen ze in het menselijk lichaam komen. Daar stapelen ze zich op. Dat levert gezondheidsrisico’s op. Het is nog onbekend hoe groot die risico’s precies zijn. Aangenomen wordt dat chronische blootstelling aan deze perfluorverbindingen kan leiden tot bijvoorbeeld nierkanker of verminderde werking van vaccinaties.

Dat voortschrijdend inzicht bracht de staatssecretaris in juli tot een tijdelijke maatregel. Van Veldhoven nam het zekere voor het onzekere en bepaalde dat elke kilo grond en bagger die wordt verplaatst voortaan niet meer dan 0,1 microgram van die ‘zeer zorgwekkende stoffen’ mag bevatten.

Wat heeft de staatssecretaris besloten om het pfas-probleem van de bouwers te verlichten?

De tijdelijke pfas-grens zou naar verwachting tot midden volgend jaar van kracht blijven. Lopend wetenschappelijk onderzoek zou pas dan de resultaten opleveren om nieuwe veilige normen op te stellen. De staatssecretaris vraagt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) vandaag met spoed een nieuwe pfas-norm op te stellen. De wetenschappers moeten ‘op basis van recente metingen’ wel komen tot een verruiming van de huidige tijdelijke norm van 0,1 microgram pfas per kilo grond. Van Veldhoven wil dat de ruimere norm uiterlijk 1 december van kracht wordt.

Zadelt de staatssecretaris de onafhankelijke wetenschappers van het RIVM met een probleem op?

Ja, het RIVM loopt het risico opnieuw tot zondebok te worden als het niet kan komen tot een verruiming van de tijdelijke pfas-norm. Onlangs werd het instituut al belaagd door boeren, die het niet eens waren met de stikstofmetingen.

In een reactie op de ‘vraag’ van de staatssecretaris om een nieuwe pfas-norm lijkt het instituut voorzichtiger dan Van Veldhoven. ‘We hebben geen gegevens van heel Nederland en de dataset is beperkt van omvang.’ Het RIVM is bezig met metingen op tweehonderd plaatsen in Nederland. Voor de ‘decembernorm’ zal het instituut ook metingen van onder andere de provincies gaan gebruiken.

 Komt de volksgezondheid in gevaar, onder druk van bouwers en baggeraars?

Zowel de staatssecretaris als het RIVM belooft dat de bescherming van mens en milieu leidend is voor de nieuwe norm. Het Expertisecentrum Pfas, dat is opgezet door bouwbedrijven, denkt dat het ‘inmiddels voldoende’ weet om de norm inderdaad tijdelijk te verruimen.

Rampjaar voor de bouw

Het dreigt een dramatisch jaar te worden voor de bouw. De stikstofcrisis raakt de sector hard, en toen kwam er ook nog die nieuwe richtlijn over minuscule chemische deeltjes. Woensdag trekt de bouw naar het Malieveld. ‘Dit is te zot voor woorden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden