nieuws

Kabinet verplicht gemeenten asielzoekers op te vangen: ‘We zijn de vrijblijvendheid voorbij’

Elke gemeente in Nederland wordt vanaf volgend jaar verplicht asielzoekers op te vangen. Het kabinet werkt aan een wet die in januari van kracht moet zijn. ‘Gemeenten die achterblijven, kunnen we daarmee achter de vodden zitten.’

Remco Meijer
In een voormalig belastingkantoor in Oss worden asielzoekers uit het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel opgevangen.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
In een voormalig belastingkantoor in Oss worden asielzoekers uit het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel opgevangen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dat zei staatssecretaris Van der Burg woensdag na afloop van de ministerraad. Er zit niets anders op in zijn ogen. ‘Het streven is nog altijd vrijwilligheid. Ik heb steeds gezegd dat ik het een nederlaag zou vinden als we tot dwang moeten overgaan. Maar we zijn nu aanbeland op het punt dat we moeten zeggen: ‘U wilt iets niet, maar toch gaat het gebeuren.’ Het klopt dat dat niet goed is voor het draagvlak, maar er is in Nederland ook geen draagvlak om mensen op straat te laten slapen.’

Minister De Jonge van Volkshuisvesting bevestigde uitdrukkelijk dat statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) voorrang dienen te krijgen bij de verdeling van sociale huurwoningen, althans in de gemeenten die nog niet aan hun wettelijke opvangquotum voldoen. Het argument dat er geen huizen beschikbaar zijn, geldt daarom niet, zo benadrukt hij. ‘Er komen huizen vrij. Die moeten worden toegewezen aan statushouders. Daar is een achterstand. Dat betekent dat er versneld moet worden gehuisvest.’

Doorstroom verstopt

Totdat de nieuwe wet van kracht is, gaat het kabinet zich al dwingender opstellen tegenover gemeenten die onvoldoende opvangplekken leveren. ‘We zijn de vrijblijvendheid voorbij’, aldus De Jonge. Maandag werd bekend dat elk van de 25 veiligheidsregio’s 150 tijdelijke noodopvangplekken gaat inrichten. Heerenveen kondigde woensdag aan daarin al te zijn geslaagd. Maar die in totaal 3.750 bedden zijn geen structurele oplossing voor de asielcrisis.

Het kabinet gaat in de eerste plaats meer werk maken van het onderbrengen van statushouders. Die verstoppen nu al maanden de doorstroom vanuit het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel naar de asielzoekerscentra (azc’s). Van de ruim 39 duizend plaatsen die het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) heeft, wordt eenderde bezet door vergunninghouders.

Toezicht door provincie

Om de noodzakelijke uitplaatsing af te dwingen, wordt het middel van ‘interbestuurlijk toezicht’ ingezet: provincies moeten strenger toezien dat gemeenten hun taakstelling in het onderbrengen van statushouders nakomen. Het Rijk zal onder meer bijspringen met het faciliteren van ‘flexibele huisvesting’ en met een tijdelijke ‘hotel- en accommodatieregeling’. Als gemeenten de hun opgelegde taak niet kunnen of willen uitvoeren, volgt ‘indeplaatsstelling’. De provincie neemt dan de uitvoerende taak over.

Verder zal het Rijk panden die het in eigendom heeft (kazernes, kantoren, voormalige azc’s) en die geschikt zijn voor asielzoekers als opvanglocaties gaan inrichten, ook als een gemeenteraad zich tegen hun komst heeft uitgesproken. Op dit moment gebeurt dat alleen na een bestuursovereenkomst tussen de betreffende gemeente en het COA.

‘Laatste redmiddel’

Mocht een gemeente weigeren een noodzakelijke ‘omgevingsvergunning’ af te geven, dan kan het Rijk (lees: minister De Jonge) op basis van het ‘Besluit omgevingsrecht’ zelf de vergunningsverlening overnemen. Want, zo staat in de brief van de bewindslieden aan de Kamer: ‘Het kabinet acht de opvang van asielzoekers van nationaal belang.’ Het Rijk kan bovendien bestemmings- en omgevingsplannen wijzigen, zoals bijvoorbeeld ook voor windmolenparken gebeurt. Dat is wel een traject dat, gelet op bezwaarprocedures, minstens anderhalf jaar vergt.

Het kabinet is zich ervan bewust dat van deze juridische middelen ‘geen grootschalige resultaten’ te verwachten zijn. ‘Tot eventuele inzet wordt alleen overgegaan als laatste redmiddel’, omdat ‘met het benutten van meer dwingend juridisch instrumentarium ingegrepen wordt in afwegingen die in de lokale democratie en samenleving zijn gemaakt’. Van het onteigenen of vorderen van panden is daarom dan ook ‘nadrukkelijk’ geen sprake.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden