Nieuws Voorstellen democratische vernieuwing

Kabinet vernieuwt democratie (voorzichtig): voorkeursstemmen, senaatstermijnen en wijzigen Grondwet op de schop

Het kabinet komt na maanden van overleg met een reeks plannen voor democratische vernieuwing. Voorkeursstemmen moeten een grotere rol spelen bij de samenstelling van de Tweede Kamer, de verkiezing van de senaat wordt uitgesmeerd over twee periodes en het veranderen van de Grondwet wordt iets makkelijker.

Installatie van nieuwe Eerste Kamerleden. Het kabinet wil de verkiezing van de Eerste Kamer veranderen en de blokkeermacht verkleinen. Beeld ANP

Met deze voorstellen reageert het kabinet op de staatscommissie parlementair stelsel, die onder voorzitterschap van VVD-­coryfee Johan Remkes in december voorstellen deed voor modernisering van de democratie. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) zegt woensdag in een interview met de Volkskrant dat het kabinet de analyse van Remkes onderschrijft dat een deel van het electoraat zich niet vertegenwoordigd voelt. ‘Wij versterken de herkenbaarheid van de volksvertegenwoordiging.’

Niet iedereen in de Tweede Kamer zal overtuigd zijn, aangezien enkele belangrijke aanbevelingen van Remkes op de lange baan worden geschoven. Zo komt er voorlopig geen plan voor een bindend correctief referendum en de oprichting van een constitutioneel hof blijft even­eens toekomstmuziek. Formeel gaat het kabinet die voorstellen nog nader bestuderen, maar de coalitie is zo verdeeld, dat een doorbraak onwaarschijnlijk lijkt. De invoering van een gekozen formateur wordt door het kabinet helemaal afgewezen, ook al was Remkes daar wel voor.

Aanpassing kiesstelsel

Van de aanbevelingen die het kabinet wel overneemt, heeft Ollongren hoge verwachtingen van aanpassing van het kiesstelsel. Aan een concreet voorstel wordt nog gewerkt, maar Ollongren grijpt in elk geval terug op de plannen van het Burgerforum uit 2006 waarin de voorkeursstemmen een belangrijkere rol krijgen. Hoe meer mensen op individuele kandidaten stemmen, hoe kleiner straks de invloed van de door partijen samengestelde lijsten.

Het kabinet wil daarnaast de blokkeermacht van de Eerste Kamer bij grondwetswijzigingen verkleinen. Nadat een grondwetswijziging een gewone meerderheid heeft gehaald in beide Kamers, moet zij nu na verkiezingen nog eens een tweederde meerderheid in Tweede Kamer en senaat halen. Als het aan het kabinet ligt, volstaat straks een tweederde meerderheid in een Verenigde Vergadering. De stem van de senatoren zal dan minder zwaar tellen.

Tegen het advies van Remkes in wil het kabinet ook de verkiezing van de Eerste Kamer veranderen. Ollongren grijpt terug naar de situatie van voor 1983, waarbij elke drie jaar de helft van de 75 senatoren opnieuw wordt gekozen door provinciale staten. De Eerste Kamerleden blijven dan zes jaar zitten. De minister denkt dat er zo meer ‘rust en stabiliteit’ komt. De aanpassingen bij de Eerste Kamer vergen een grondwetswijziging. Dat kan nog jaren duren.

De staatscommissie onder leiding van Remkes werd begin 2017 ingesteld, na een jarenlange discussie onder het kabinet-Rutte II over de rol van de Eerste Kamer. Dat kabinet van VVD en PvdA had in de senaat geen meerderheid, waardoor het al in de Tweede Kamer allianties moest smeden om in de Eerste Kamer meerderheden te halen. Uit de aanvankelijke vraag of deze ‘politieke’ rol wel gewenst was, volgde de veel bredere staatscommissie die in totaal 83 aanbevelingen deed.

Een van de verrassendste aanbevelingen was de invoering van een correctief referendum. Ollongren houdt vol dat het kabinet serieus gaat kijken naar die optie, ook al voelen VVD, CDA en ChristenUnie er weinig voor. Volgens de D66-minister snapt het kabinet de roep uit de samenleving om vormen van directe democratie in te voeren. ‘Maar niemand wil een herhaling van het raadgevend referendum. Dat was geen goede wet, ik vind nog steeds dat we die terecht hebben ingetrokken. Dus geef ons wat tijd.’

De vakken geschiedenis, staatsinrichting en maatschappijleer in het voortgezet onderwijs moesten volgens Remkes ‘fors worden versterkt’, maar Ollongren laat die aanbeveling over aan minister Arie Slob (Basis- en Voorgezet Onderwijs, CU). Het kabinet wacht de definitieve voorstellen af van de ‘ontwikkelteams’ die aan een nieuw curriculum werken. Daarin worden ‘leergebieden’ ontworpen waarin traditionele vakken opgaan, het omgekeerde van wat Remkes bepleitte.

Hoe ver gaan de plannen van minister Ollongren om het parlementaire stelsel aan te pakken?
Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren komt met voorstellen om het huidige parlementaire stelsel te veranderen. Hoe zitten de drie belangrijkste voorstellen in elkaar?

Kajsa Ollongren: ‘Veel mensen zijn heel tevreden over hoe onze democratie werkt, maar zoom je in, dan is grofweg eenderde dat niet’
Minister Kajsa Ollongren baarde opzien door het raadgevend referendum af te schaffen. Nu komt de D66-bewindspersoon met een reeks voorstellen voor bestuurlijke vernieuwing. Een ander kiesstelsel, de ‘depolitisering’ van de Eerste Kamer en wellicht stemrecht voor iedereen boven de 16. ‘Met mijn nalatenschap ben ik helemaal niet bezig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden