NIEUWSEUROPADEBAT MET RUTTE

Kabinet verlegt behoedzaam koers in Europa wat betreft herstelplan

Nederland blijft harde eisen stellen aan een herstelplan voor EU-landen, maar premier Mark Rutte benadrukt tegenover de Tweede Kamer voor het eerst het belang van een compromis. ‘Uiteindelijk is er het belang dat de EU als belangrijke borger van veiligheid en stabiliteit in dit deel van de wereld, er niet verzwakt uitkomt.’

Premier Mark Rutte tijdens het debat over de EU-top. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het lijkt woensdag alsof D66-fractieleider Rob Jetten zich kapitein voelt van een olietanker die, na een eenzame tocht over de oceaan, langzaam een noodzakelijke draai begint te maken om in konvooi door het Suezkanaal te varen. Een maand geleden had hij harde kritiek op de ‘continue verliesstrategie’ van het kabinet, maar nu deelt hij voortdurend – ongevraagde, dat wel – schouderklopjes uit.

Het kabinet krijgt een compliment voor ‘de redelijkheid’ waarmee het een Commissievoorstel voor 750 miljard euro aan hulp (deels subsidie, deels lening) aan de hardst door corona getroffen EU-landen waardeert. Ook Pieter Omtzigt (CDA) krijgt ‘een compliment’, nu hij zich eindelijk heeft uitgesproken, lang nadat CDA-collega Esther de Lange in Brussel zei dat er ‘een Europese oplossing nodig was’, en nadat oud-premier Balkenende zich liet ontvallen dat Nederland de indruk wekt ‘alleen op de rem te staan’,  en een voorbeeld kan nemen aan bondskanselier Merkel.

Belang Europees herstelfonds 

Als tenslotte zelfs Anne Mulder (VVD) óók door Jetten geprezen wordt omdat hij ‘ook het belang ziet van een fors economisch herstelfonds’, wordt het die laatste even teveel. ‘Er is helemáál geen verandering. Jetten probeert steeds te doen alsof het naar zijn kant komt.’

Het zijn waarschijnlijk niet Jetten of de kritische linkse oppositie, maar de machtsverhoudingen in Europa die als gevaarlijk opdoemende klippen de olietanker langzaam van koers doen wijzigen. Dezelfde beweging was eerder al waarneembaar in mede-‘frugal’-landen (zuinige landen) Oostenrijk en Denemarken. Jetten is niet de kapitein, maar wel een juichende matroos.

Op papier is het Nederlandse standpunt weinig veranderd. Rutte zegt al vanaf februari voorstander te zijn van het verhogen van de ‘eigen middelen’ van de EU door middel van afroming van het handelssyteem in CO2-rechten (ETS) en introductie van een heffing op niet-gerecycled plasticafval. Zolang niemand het maar Europese belastingen noemt.

Polen als hulpontvanger

Veel van de kabinetseisen van zorgvuldigheid, onderbouwing en doelmatigheid van enige besteding van ‘extra fondsen’ – alsook de link met ‘structurele hervormingen’ in een land als Italië – worden breed gedeeld door de Kamer. Waarom is een minder getroffen land als Polen toch de derde grootste ontvanger van hulp? Kan de premier toezien op de link met rechtsstatelijkheid? Zeker nu, zoals Mulder opmerkt, een derde van Polen zichzelf ‘vrij van lhbti’ heeft verklaard?

Dat er wel degelijk iets is veranderd, wordt duidelijk als premier Rutte het woord neemt. Hij verbindt het herstelplan ook aan de bredere politieke context, iets waarin veel Europese leiders hem al voorgingen. Hij waarschuwt voor ‘scheefgroei’ binnen de interne markt en voor het geopolitieke risico dat Europa ‘speelveld wordt in plaats van speler’.

Daartegenover blijft de harde eis, gesteund door de Kamer, dat ‘solidariteit twee kanten opgaat’. Van landen die geholpen worden, mag gevraagd worden ‘achterstallig onderhoud’ te plegen inzake hun arbeidsmarkt, pensioenen, belastingen en belastinginning, en juridische stelsel. ‘Anders is het aan niemand uit te leggen’.

Dan is het tijd voor Geert Wilders (PVV) om er met gestrekt been in te gaan, in tegenstelling tot de woensdag wat tamme andere Nexiteer Thierry Baudet. Wilders spreekt over ‘feestvierende Italianen die rijker zijn dan wij en geen belastingen betalen’, en merkt op dat er voor zuidelijke landen geld genoeg is in Europese hulppotten en de kapitaalmarkten om zélf te lenen.

Rutte geeft hem gelijk. ‘Maar die mogelijkheid is natuurlijk weg als je niet bereid bent vanuit een spirit van compromis te kijken hoe je landen in de problemen kunt helpen. Die lage rente verdwijnt dan onmiddellijk als sneeuw voor de zon en zal leiden tot stijgende rentes.’ Want de markten kijken ook mee.

Ingebed Nederland

Dan maakt hij een fundamenteler punt. ‘De heer Wilders denkt echt dat Nederland alleen, zoekend naar bilaterale relaties met andere landen, beter af is dan ingebed in sterke multilaterale organisaties zoals de EU en de Navo. Daarmee ben ik het oneens. Voor de 17de economie ter wereld, op zo’n klein stukje grond, is het in zo’n instabiele wereld een illusie te denken dat we het kunnen redden zonder ingebed te zitten in sterke multilaterale organisaties als de EU. Dat geopolitieke belang in een instabiele wereld, daarover verschillen we totaal van mening.’

Ondertussen wordt duidelijk dat ook in de Tweede Kamer de harde eis van maximaal 1 procent stijging van de meerjarige begroting vloeibaar wordt, zoals er wel meer rode lijnen vervagen in coronatijd. Er weerklinkt woensdag ook geen hard nee tegen een afgeslankte vorm van giften. Het wordt nog een lange, moeilijke serie onderhandelingen met veel landen die eisen én kritiek hebben, zegt Rutte. CDA en VVD worden steeds eurofieler, stelt Wilders snerend vast. Dat valt nog te bezien, maar matroos Jetten mag er van dromen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden